MIKTA - Việt Nam: Tầm nhìn chung về trật tự đa phương trong bối cảnh mới

Trong thời điểm thế giới đang đối mặt với nhiều bất ổn sâu sắc, những quốc gia như Việt Nam hiểu rõ tầm quan trọng của sự ổn định, tính dự báo và hợp tác quốc tế dựa trên nguyên tắc. Hệ thống quốc tế hiện nay đang chịu nhiều sức ép: xung đột gia tăng, chuỗi cung ứng dễ bị tổn thương, rủi ro khí hậu ngày càng nghiêm trọng, và niềm tin vào các định chế toàn cầu đang bị thử thách.

Trong bối cảnh đó, các cường quốc tầm trung có một trách nhiệm đặc biệt, góp phần định hình các giải pháp thay vì đứng ngoài cuộc.

MIKTA là cơ chế hợp tác liên khu vực giữa 5 quốc gia thành viên G20 gồm Mexico, Indonesia, Hàn Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ và Australia, được thành lập năm 2013 nhằm thúc đẩy đối thoại, phối hợp chính sách và đóng góp tiếng nói chung trong các vấn đề toàn cầu. Ảnh: Đại học British Columbia

Đây chính là tinh thần làm nền tảng cho MIKTA - cơ chế hợp tác giữa Mexico, Indonesia, Hàn Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ và Australia. Là một phân nhóm liên khu vực gồm các thành viên G20 được thành lập vào năm 2013, MIKTA quy tụ 5 quốc gia đến từ các châu lục khác nhau nhưng cùng chia sẻ niềm tin vào ngoại giao thực chất, các định chế vững mạnh và hợp tác quốc tế. Mặc dù chúng tôi có thể có những quan điểm khác nhau, nhưng chúng tôi cùng chia sẻ cam kết làm cho hệ thống đa phương hoạt động hiệu quả hơn vì lợi ích của tất cả.

Hiện nay, chúng tôi đang tập trung vào 3 ưu tiên, bao gồm cải cách các định chế đa phương, củng cố các nguyên tắc nhân đạo cũng như thúc đẩy hành động khí hậu và an ninh năng lượng. Đây không phải là những khái niệm ngoại giao trừu tượng - chúng có mối liên hệ trực tiếp với sự thịnh vượng và an ninh trong tương lai của những quốc gia như Việt Nam và toàn khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Câu chuyện phát triển của chính Việt Nam đã cho thấy giá trị của một trật tự quốc tế cởi mở và dựa trên luật pháp quốc tế. Thông qua hội nhập và cải cách, Việt Nam đã trở thành một trong những nền kinh tế năng động nhất châu Á và có tiếng nói ngày càng có ảnh hưởng trong các vấn đề khu vực và toàn cầu. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh sự cần thiết của “tự chủ chiến lược”, tăng cường năng lực tự cường quốc gia, tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế chủ động. Những mục tiêu này hết sức phù hợp với tầm nhìn của MIKTA.

Thứ nhất, cải cách đa phương là điều cần thiết bởi các định chế toàn cầu phải bắt kịp với thế giới đang thay đổi. Liên hợp quốc của ngày mai nên và phải khác với Liên hợp quốc hiện tại, và khác với định chế được thành lập năm 1945.

Liên hợp quốc và Tổ chức Thương mại Thế giới vẫn là những trụ cột quan trọng của hợp tác quốc tế, nhưng cả hai đều cần cải cách để duy trì hiệu quả và uy tín. Các định chế cần đưa ra phản ứng nhanh nhạy, đại diện và hiệu quả hơn. Đối với các nền kinh tế đang phát triển và mới nổi - bao gồm Việt Nam - điều này đặc biệt quan trọng. Một cơ chế quản trị toàn cầu công bằng hơn sẽ giúp những quốc gia có vai trò quan trọng đối với sự tăng trưởng và ổn định của thế giới có tiếng nói mạnh mẽ hơn.

Đại sứ 5 quốc gia MIKTA, từ trái qua: Ông Adam Mulawarman Tugio, Đại sứ Indonesia tại Việt Nam; Ông Alejandro Negrín Munõz, Đại sứ Mexico tại Việt Nam; Bà Gillian Bird PSM, Đại sứ Australia tại Việt Nam; Ông Korhan Kemik, Đại sứ Thổ Nhĩ Kỳ tại Việt Nam; Ông Choi Young-sam, Đại sứ Hàn Quốc tại Việt Nam. Ảnh: ĐSQ Australia tại Hà Nội

Sức mạnh của MIKTA nằm ở sự đa dạng. Là những quốc gia đến từ châu Á, Mỹ Latinh, lục địa Á - Âu và châu Đại Dương, chúng tôi có thể làm cầu nối giúp thu hẹp những khác biệt và xây dựng đồng thuận tại những lĩnh vực mà các cường quốc lớn hơn không thể làm được. Chúng tôi tin rằng ngoại giao cường quốc tầm trung có thể giúp hiện đại hóa hệ thống đa phương - thay vì làm suy yếu các định chế thì sẽ thực hiện cải cách và củng cố chúng.

Thứ hai, các nguyên tắc nhân đạo cần được bảo vệ, đặc biệt khi xung đột xảy ra.

Trên khắp thế giới, các nhân viên nhân đạo đang phải đối mặt với những rủi ro chưa từng có. Nhân viên cứu trợ, đội ngũ y tế và các tổ chức cứu trợ ngày càng trở thành mục tiêu bất chấp sự bảo vệ của luật nhân đạo quốc tế. Đây không chỉ là vấn đề đạo đức mà còn đe dọa các chuẩn tắc cơ bản nhằm gìn giữ phẩm giá con người trong chiến tranh và khủng hoảng.

Các nước thành viên MIKTA đã tích cực ủng hộ Tuyên bố Bảo vệ Nhân viên Nhân đạo do Australia khởi xướng, hiện đã được hơn 100 quốc gia thông qua. Chúng tôi tin rằng cộng đồng quốc tế cần có nghĩa vụ chung trong việc bảo vệ những người cung cấp hỗ trợ thiết yếu.

Việt Nam luôn nhất quán nhấn mạnh hòa bình, đối thoại và tôn trọng luật pháp quốc tế trong chính sách đối ngoại của mình. Những đóng góp ngày càng tăng của Việt Nam cho hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc và hợp tác nhân đạo phản ánh cam kết đó. Đây là nền tảng chung rõ ràng để tăng cường hợp tác sâu rộng hơn.

Thứ ba, hành động khí hậu và an ninh năng lượng hiện nay không thể tách rời khỏi an ninh kinh tế.

Quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch không chỉ là yêu cầu cấp thiết về môi trường mà còn là cơ hội kinh tế mang tính chiến lược. Các nước MIKTA cam kết thúc đẩy hợp tác thực chất về an ninh năng lượng, phát triển bền vững và khả năng chống chịu biến đổi khí hậu, đặc biệt khi thế giới chuẩn bị cho COP31 vào cuối năm nay - hội nghị mà Thổ Nhĩ Kỳ và Australia đều là những nước đóng vai trò dẫn dắt.

Việt Nam hiện ở trung tâm của quá trình chuyển đổi này. Những tham vọng của Việt Nam trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, công nghiệp xanh và hạ tầng bền vững đóng vai trò then chốt đối với mô hình tăng trưởng dài hạn của đất nước. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là những động lực chính cho giai đoạn phát triển tiếp theo của Việt Nam và chuyển đổi năng lượng là một phần của tương lai đó.

Với kinh nghiệm trong các lĩnh vực như sản xuất công nghệ cao, công nghệ sạch, khoáng sản chiến lược, chuyển đổi số và tài chính bền vững, các thành viên MIKTA nhận thấy nhiều cơ hội hợp tác với Việt Nam để hỗ trợ những ưu tiên này.

Mục tiêu của MIKTA là chứng minh hợp tác mang tính xây dựng và liên khu vực vẫn có ý nghĩa quan trọng. Việc hợp tác này cho thấy các cường quốc tầm trung có thể cùng nhau bảo vệ các nguyên tắc quốc tế, thúc đẩy giải pháp thực tiễn và củng cố niềm tin vào ngoại giao.

Việt Nam là đối tác không thể thiếu trong cùng một nỗ lực rộng hơn: xây dựng một trật tự khu vực ổn định, bao trùm và hướng tới tương lai. Tiếng nói của Việt Nam ngày càng quan trọng trong ASEAN, Liên hợp quốc và quản trị kinh tế toàn cầu. Sự thành công của Việt Nam củng cố lập luận về sự cởi mở, khả năng chống chịu và cân bằng chiến lược.

Năm quốc gia MIKTA tin rằng các cường quốc tầm trung không chỉ cần thích nghi với sự thay đổi mà còn phải góp phần định hình nó. Chúng tôi nhận thấy Việt Nam đang làm đúng như vậy.

Tương lai của hợp tác quốc tế sẽ không chỉ do các cường quốc định đoạt. Những quốc gia sẵn sàng xây dựng cầu nối, bảo vệ các nguyên tắc và hành động với mục tiêu rõ ràng cũng sẽ tham gia định hình tương lai.

Đó là vai trò mà MIKTA mong muốn đảm nhiệm - và chúng tôi tin rằng Việt Nam cũng chia sẻ vai trò ấy.

Đại sứ các quốc gia MIKTA