Miếu Đồng Cổ Nguyên Xá tất bật chuẩn bị cho dịp kỷ niệm tròn 1.000 năm lễ hội

Di tích đặc biệt cấp quốc gia

Có mặt tại đây vào ngày mùng 1 tháng 2 Âm lịch, chúng tôi được chứng kiến người dân địa phương tấp nập đi lễ dù sân miếu còn ngổn ngang gạch ngói, xi măng… Bà Nguyễn Thị Lan, ngách 12/132 đường Cầu Diễn cho biết, với gia đình bà, việc đi lễ mùng 1 và Rằm đã trở thành nề nếp. “Miếu Đồng Cổ là nơi xưa kia diễn ra hội thề trung hiếu. Lễ thề giáo dục, nhắc nhở mọi người: Làm con phải có hiếu với cha mẹ, làm tôi phải tận trung với nước, làm quan phải thanh bạch, liêm khiết. Ngày nay, chúng tôi đi lễ nhằm gìn giữ, phát huy và giáo dục đạo lý làm người cho các thế hệ con cháu”, bà Nguyễn Thị Lan chia sẻ.

Theo ông Nguyễn Đăng Thọ, Phó Trưởng Tiểu ban quản lý di tích, miếu Đồng Cổ Nguyên Xá phụng thờ thần Đồng Cổ, một linh thần cổ xưa trong tín ngưỡng Việt Nam.

Miếu Đồng Cổ được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia năm 1989. Ảnh: Thụy Vân

“Làng Nguyên Xá có truyền thuyết kể rằng, thời Hai Bà Trưng, các nghĩa sĩ Thanh Hóa trên đường ra Hát Môn tụ nghĩa dưới cờ của hai bà đã mang theo thần vị Đồng Cổ, với mong muốn được thần che chở, phù hộ đánh đuổi giặc ngoại xâm. Qua Nguyên Xá thấy phong cảnh đẹp, uy linh, dân chúng đức độ, nên đã cùng nhân dân nơi đây lập miếu thờ thần Đồng Cổ.

Đầu thời Lý, sau khi dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long, vua Lý Thái Tổ đi kinh lý phía Tây, tới địa phận Phương Canh tự nhiên voi cắm ngà xuống đất không đi nữa. Vua bèn sai người đi xem xét xung quanh thì thấy có ngôi miếu thờ thần Đồng Cổ ở Nguyên Xá, liền sai người sang chiêm bái, bỗng nhiên voi lại đi được. Từ đó về sau, vua thường về miếu Đồng Cổ để cầu nguyện”, ông Nguyễn Đăng Thọ cho hay.

Miếu Đồng Cổ Nguyên Xá hiện còn lưu giữ 9/41 đạo sắc phong. Ảnh: Thụy Vân

Còn ông Vương Văn Bệ, thủ miếu cho biết; miếu Đồng Cổ hiện còn giữ được nhiều hiện vật có giá trị như 9 đạo sắc phong của 22 đời vua các triều đại Lý, Trần, Lê, Nguyễn; bộ thần phả ghi lại 22 đời vua của các triều đại Lý, Trần, Lê, Nguyễn đã phong tặng cho thần Đồng Cổ ở Nguyên Xá 41 đạo sắc phong. “Đó là chưa kể đến nhiều đồ gốm từ thời Lý, Trần… tuy nhiên, đa phần đã bị sứt mẻ, do miếu từng bị kẻ gian đột nhập lấy đi. Khi bị thủ miếu phát hiện, chúng phi tang xuống bể nước mưa”, ông Vương Văn Bệ chia sẻ.

Cũng theo ông Vương Văn Bệ, miếu Đồng Cổ còn sở hữu một quần thể cây di sản đã được công nhận gồm 13 cây muỗm có tuổi đời gần 500 năm. “Khi nhỏ, tôi theo cha làm thủ miếu ra đây chơi đã thấy những cây muỗm to đến mức nhiều người ôm không xuể. Trước đây, vườn muỗm có tất cả 21 cây. Thời kỳ kháng chiến chống Pháp, bãi muỗm là nơi cất giấu xăng dầu và tập kết vũ khí để chiến đấu và cung cấp cho tiền tuyến. Trải qua chiến tranh lửa đạn, hiện còn 13 cây”, ông Vương Văn Bệ cho biết.

Đã hoàn tất 90% hạng mục công việc

Theo ông Nguyễn Đăng Thọ, chuẩn bị cho dịp kỷ niệm 1.000 lễ hội sẽ diễn ra vào năm 2028, miếu đã tiến hành tu sửa từ năm 2024 với nhiều hạng mục: trát lại tường, thay thế toàn bộ những rui mè bị mối mọt, lát lại sân miếu, làm lại cuốn thư, kè ao bán nguyệt… “Đến nay, 90% khối lượng công việc đã hoàn tất. Từ giờ đến cuối năm, chúng tôi sẽ cố gắng hoàn thành nốt hệ thống lan can đá ở ao bán nguyệt, xây dựng nhà khách…”, ông Thọ chia sẻ.

Được biết, từ khi được bắt đầu vào năm 1028, hội thề Trung hiếu ở miếu Đồng Cổ được nhân dân duy trì đều đặn vào mùng 4 tháng 4 Âm lịch hằng năm. Theo hương ước của làng Nguyên Xá, cứ 5 năm làng lại mở hội lớn (800 - 1.200 người tham gia), bao gồm tế lễ, rước và phần hội. Những năm thường, làng chỉ tổ chức các nghi thức tế lễ và đọc lời thề Trung hiếu.

Cổng của miếu Đồng Cổ, nơi diễn hội thề trung hiếu mang tính quốc lễ đầu tiên. Ảnh: Thụy Vân

Tại lễ hội lớn, làng Nguyên Xá thường tổ chức nghi thức rước Thánh. Dân làng tổ chức tế ở miếu rồi rước thần Đồng Cổ quanh làng, khi về tới đình Nguyên Xá lại làm lễ tế, sau đó mới rước về miếu. Lễ hội miếu Đồng Cổ có nhiều trò chơi dân gian và hoạt động văn hóa, văn nghệ như: Thổi cơm thi, đập niêu, đi cầu treo, cờ tướng…

Theo ông Nguyễn Huy Quỳnh, chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội phường Tây Tựu, hội thề ở miếu Đồng Cổ là hội thề đầu tiên mang tính quốc lễ ở nước ta, khởi nguồn từ thời nhà Lý và tính đến nay đã có lịch sử gần 1.000 năm.

"Điều đáng nói là, hiện nay, trên cả nước chỉ có ba nơi thờ thần Đồng Cổ, đó là: Đan Nê, Thanh Hóa (nơi khởi nguồn việc thờ thần Đồng Cổ), miếu Đồng Cổ ở Nguyên Xá, phường Tây Tựu, thành phố Hà Nội) và đền Đồng Cổ ở Bưởi, phường Tây Hồ, thành phố Hà Nội (nơi tổ chức hội thề sau này do miếu Đồng Cổ Nguyên Xá xa kinh thành, không thuận tiện cho việc đi lại) thế nhưng hội thề trung hiếu ở Bưởi đã được công nhận mà hội thề ở Nguyên Xá thì lại chưa, dù lịch sử và giá trị của hai lễ hội là tương đương", ông Nguyễn Huy Quỳnh chia sẻ.

Ông Nguyễn Văn Toàn, Tổ trưởng tổ dân phố Nguyên Xá 1 bày tỏ, với nguồn gốc lâu đời, ý nghĩa lịch sử văn hóa to lớn, nhân dân địa phương rất mong lễ hội miếu Đồng Cổ Nguyên Xá sẽ được các cấp chính quyền ghi nhận xứng đáng.

Rời miếu Đồng Cổ khi những người người dân địa phương vẫn đang mướt mải đánh vữa, vận chuyển gạch ngói, tu bổ công trình từ kinh phí do chính mình đóng góp một phần không nhỏ để chuẩn bị cho sự kiện trọng đại, mong rằng, lễ hội miếu Đồng Cổ sẽ được ghi nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đúng dịp tròn 1.000 năm để niềm vui của người dân Nguyên Xá nhân đôi.

Đông Phương