Miễn thuế chưa đủ: Những 'bẫy' nhỏ khiến hộ kinh doanh mất quyền lợi lớn

Miễn thuế chưa đủ: Những “bẫy” nhỏ khiến hộ kinh doanh mất quyền lợi lớn

Việc nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế lên 500 triệu đồng/năm đối với hộ kinh doanh được xem là một bước điều chỉnh quan trọng, thể hiện nỗ lực giảm gánh nặng nghĩa vụ tài chính cho khu vực kinh tế nhỏ lẻ. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy không ít hộ kinh doanh dù thuộc diện được miễn thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân vẫn rơi vào trạng thái “mừng nhưng chưa yên tâm”, thậm chí đánh mất quyền lợi chỉ vì những sai sót rất cơ bản trong quá trình đăng ký, ghi chép và quản lý doanh thu.

Theo quy định hiện hành, từ ngày 1/1, hộ kinh doanh có doanh thu năm từ 500 triệu đồng trở xuống không thuộc diện chịu thuế giá trị gia tăng, không phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Đây là quyền lợi hợp pháp, song đi kèm là những điều kiện bắt buộc về tính minh bạch và tuân thủ thủ tục. Cơ quan thuế nhiều lần nhấn mạnh: miễn thuế không đồng nghĩa với “không cần làm gì”, mà đòi hỏi hộ kinh doanh phải chứng minh được mình thuộc đúng đối tượng.

Sai lầm đầu tiên và phổ biến nhất là kinh doanh thường xuyên nhưng không đăng ký hộ kinh doanh. Không ít người cho rằng quy mô nhỏ, buôn bán tại chợ hoặc online, doanh thu không đáng kể thì chưa cần đăng ký. Trên thực tế, việc không đăng ký đồng nghĩa với việc hộ kinh doanh không được xác lập tư cách pháp lý để hưởng chính sách thuế ưu đãi. Khi đã phát sinh hoạt động kinh doanh thường xuyên, việc đăng ký hộ kinh doanh là điều kiện tiên quyết để được cơ quan thuế ghi nhận và áp dụng chính sách miễn thuế theo quy định.

Sai lầm thứ hai nằm ở cách xác định doanh thu. Nhiều hộ kinh doanh chỉ ước lượng cảm tính rằng doanh thu “chắc dưới 500 triệu đồng”, trong khi cơ quan thuế xét ngưỡng này trên tổng doanh thu cộng dồn cả năm. Việc không theo dõi sát sao từng khoản bán hàng, từng thời điểm phát sinh doanh thu khiến hộ kinh doanh dễ rơi vào tình trạng vượt ngưỡng mà không hay biết. Khi bị rà soát lại, số liệu không khớp sẽ khiến quyền miễn thuế không còn giá trị.

Sai lầm thứ ba xuất phát từ việc xuất hóa đơn theo yêu cầu của khách hàng nhưng không kiểm soát doanh thu tổng thể. Mỗi hóa đơn được xuất ra đều là căn cứ ghi nhận doanh thu chính thức. Trong bối cảnh hóa đơn điện tử và dữ liệu giao dịch ngày càng được liên thông, việc xuất hóa đơn rời rạc nhưng không tính toán doanh thu cộng dồn cả năm có thể đẩy hộ kinh doanh vượt ngưỡng miễn thuế một cách “vô tình”. Đây cũng là lý do cơ quan thuế khuyến cáo hộ kinh doanh cần cân nhắc, đối chiếu doanh thu trước khi quyết định xuất hóa đơn.

Một số quy định chung về chế độ kế toán cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Ảnh: Thuế TP. Hà Nội

Sai lầm cuối cùng, nhưng lại tiềm ẩn rủi ro lớn nhất, là dòng tiền không rõ ràng, lẫn lộn giữa tiền cá nhân và tiền kinh doanh. Việc nhận chuyển khoản tràn lan qua nhiều tài khoản khác nhau, đặc biệt là tài khoản không đứng tên chủ hộ kinh doanh, khiến dòng tiền trở nên khó giải trình. Trong trường hợp cơ quan thuế đối chiếu dữ liệu giao dịch ngân hàng, hộ kinh doanh rất dễ bị nghi ngờ che giấu doanh thu hoặc kê khai không trung thực. Giải pháp được khuyến nghị là tách bạch rõ ràng tài khoản phục vụ kinh doanh và tài khoản cá nhân, qua đó vừa thuận tiện quản lý, vừa giảm rủi ro pháp lý.

Theo lãnh đạo ngành thuế, hiện nay phần lớn hộ kinh doanh đang hoạt động ổn định đều nằm trong nhóm doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở xuống. Các hộ này được tự xác định doanh thu và chỉ cần kê khai với cơ quan thuế định kỳ để xác nhận thuộc diện miễn thuế. Tuy nhiên, cơ quan thuế cũng cho biết đã và đang sở hữu nhiều nguồn dữ liệu hỗ trợ đối chiếu, từ hóa đơn điện tử, giao dịch ngân hàng đến hoạt động trên các sàn thương mại điện tử. Trong trường hợp có dấu hiệu doanh thu thực tế cao hơn mức kê khai, việc điều chỉnh sẽ được thực hiện theo quy định.

Bên cạnh câu chuyện doanh thu, nhiều thắc mắc khác của hộ kinh doanh cũng xoay quanh hóa đơn, tài khoản ngân hàng và mã số thuế. Với hóa đơn điện tử, khi người mua là cá nhân không có mã số thuế, hóa đơn không bắt buộc phải thể hiện thông tin này; riêng hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền cũng được phép lược giản một số chỉ tiêu. Trong khi đó, việc đăng ký tài khoản ngân hàng đứng tên hộ kinh doanh được khuyến khích nhằm tăng tính minh bạch và thuận lợi trong quản lý dòng tiền, đồng thời tránh nguy cơ bị coi là che giấu doanh thu.

Việc chuyển sang sử dụng số định danh cá nhân thay cho mã số thuế cũng là thay đổi lớn, nhưng về cơ bản hệ thống sẽ tự động cập nhật nếu thông tin đã khớp với cơ sở dữ liệu dân cư. Chỉ trong trường hợp thông tin chưa đầy đủ hoặc chưa chính xác, hộ kinh doanh mới cần chủ động thực hiện thủ tục điều chỉnh.

Ở góc độ thực tiễn, không ít tiểu thương thừa nhận đang loay hoay trong giai đoạn chuyển đổi. Nhiều người bắt đầu ghi chép thủ công, chia cột tiền mặt, chuyển khoản, hoặc mua phần mềm bán hàng nhưng chưa thành thạo cách sử dụng. Nỗi lo chung không chỉ là chi phí hay thao tác kỹ thuật, mà là cảm giác “không biết mình đã làm đúng hay chưa”, sợ rằng vài năm sau khi bị kiểm tra lại sẽ phát sinh xử phạt.

Thông tư mới hướng dẫn chế độ kế toán cho hộ kinh doanh đã giảm đáng kể số lượng sổ sách và chứng từ, cho phép linh hoạt lưu trữ điện tử hoặc bản giấy, nhằm tiệm cận hơn với thực tế kinh doanh nhỏ lẻ. Dù vậy, một số mẫu sổ vẫn được đánh giá là phức tạp, đặc biệt với hộ kinh doanh nhiều mặt hàng, khiến nhu cầu được hướng dẫn trực tiếp, cụ thể và dễ hiểu trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Tựu trung lại, chính sách miễn thuế cho hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở xuống là một cơ hội thực sự, nhưng chỉ phát huy hiệu quả khi hộ kinh doanh chủ động tuân thủ đúng quy định. Tránh những sai lầm tưởng chừng nhỏ trong đăng ký, ghi chép và quản lý dòng tiền chính là chìa khóa để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình, đồng thời giúp quá trình chuyển đổi sang cơ chế tự kê khai, tự nộp thuế diễn ra suôn sẻ và bền vững hơn.

Bảo An