Miền Tây giữ nước ngọt trước vòng vây hạn mặn

Xâm nhập mặn đến sớm

Những ngày đầu năm 2026, khi xâm nhập mặn bắt đầu lấn sâu vào các cửa sông, nhiều vùng ven biển ĐBSCL đối mặt nghịch lý quen thuộc: nước mênh mông nhưng không có nước ngọt để dùng.

Người dân ven biển TP Cần Thơ mừng vui nhận nước ngọt miễn phí.

Tại các xã, phường ven biển TP Cần Thơ (địa bàn tỉnh Sóc Trăng cũ), nước sinh hoạt thiếu hụt cục bộ, áp lực yếu, có nơi gián đoạn cả ngày.

Anh Trần Hải Âu, phường Khánh Hòa, cho biết: "Ban ngày gần như không có nước, phải canh khuya mới lấy được. Nước lại nhiễm phèn, mỗi tháng vẫn đóng tiền nhưng không dám uống".

Bà Tăng Thị Cúc, ấp Đại Bái, phường Vĩnh Châu cho biết, lâu nay chỉ gia đình sử dụng giếng khoan để sinh hoạt hằng ngày nhưng do nguồn nước không đảm bảo nên gia đình không yên tâm.

"Giếng phải khoan sâu mới có nước nên tôi cần sử dụng hai mô-tơ để bơm. Mỗi tháng gia đình tôi tốn khoảng 500.000 - 600.000 đồng tiền điện", bà Cúc than thở.

Không chỉ Cần Thơ, tại Vĩnh Long, độ mặn trên các sông Hàm Luông, Cổ Chiên, sông Hậu tăng nhanh ngay từ đầu tháng 1. Nhiều địa phương phải phát lệnh trữ nước sớm. Ở Cà Mau, những vùng rốn hạn như Biển Bạch, Tân Bằng từng phải đổi nước với giá cao mỗi mùa khô.

Giữ nước, chở nước về cho dân

Trước áp lực thiếu nước sinh hoạt, Cần Thơ triển khai hàng loạt giải pháp cấp bách. Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn phối hợp 11 xã, phường ven biển thiết lập 37 điểm cấp nước sạch miễn phí, mỗi điểm lắp bồn chứa 10.000 lít, phục vụ người dân suốt mùa khô.

Ông Nguyễn Thế Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm, cho biết người dân được lấy nước không giới hạn theo nhu cầu. "Mục tiêu là không để người dân thiếu nước, nhất là dịp lễ, Tết và cao điểm hạn mặn", ông Lâm nói.

Tại Trạm cấp nước Lạc Hòa (phường Vĩnh Châu), bà Tăng Thị Cúc phấn khởi: "Trước dùng giếng khoan vừa tốn điện vừa lo nước bẩn. Có nước sạch miễn phí, bà con yên tâm hơn nhiều".

Song song đó, lực lượng Đoàn thanh niên, Hội phụ nữ được huy động chở nước đến tận nhà cho các hộ ở xa, hộ già yếu, sống phân tán.

Trạm cấp nước Lạc Hòa có công suất từ 800 - 1.200 m3/ngày đêm là một trong 4 công trình cấp nước vùng hạn mặn và ven biển thuộc tỉnh Sóc Trăng (cũ) do Bộ Nông nghiệp và Môi trường đầu tư vừa đưa vào hoạt động.

Ở Vĩnh Long, tỉnh xây dựng hai kịch bản ứng phó hạn mặn theo các cấp độ rủi ro thiên tai, xác định ưu tiên tuyệt đối nước sinh hoạt. Các công trình thủy lợi được vận hành linh hoạt, sẵn sàng huy động phương tiện vận chuyển nước khi mặn kéo dài.

Cà Mau mạnh tay đầu tư hơn 450 tỷ đồng nâng cấp, xây mới 29 hệ thống cấp nước, mở thêm 462km đường ống. Nhờ đó, hàng chục nghìn hộ dân vùng sâu, vùng xa đã bớt cảnh "dành tiền mua nước" mỗi mùa khô.

Dù vậy, lãnh đạo ngành nông nghiệp và môi trường các địa phương đều nhìn nhận, giải pháp trước mắt chỉ mang tính tình thế. Về lâu dài, ĐBSCL cần những dự án cấp nước quy mô lớn, liên vùng, hạn chế khai thác nước ngầm, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Giữa miền sông nước, nước ngọt vẫn là bài toán chưa có lời giải trọn vẹn. Nhưng từ những bồn nước miễn phí ở Cần Thơ, những tuyến ống mới ở Cà Mau đến lệnh trữ nước sớm ở Vĩnh Long, các địa phương đang chung một quyết tâm: không để người dân khát nước giữa mùa khô hạn.

Đào Văn