Miễn phí SGK phổ thông và giáo trình Quốc phòng, An ninh: Bước tiến bảo đảm công bằng giáo dục

Cô Phạm Thị Liên và học sinh Trường THPT Vị Xuyên, Tuyên Quang, trong giờ học Tiếng Anh. Ảnh: NVCC

Nhiều tầng ý nghĩa

Cô Phạm Thị Liên - Tổ trưởng chuyên môn, giáo viên Tiếng Anh, Trường THPT Vị Xuyên (Vị Xuyên, Tuyên Quang), cho rằng việc Bộ GD&ĐT lấy ý kiến về dự thảo Nghị định miễn phí sách giáo khoa phổ thông và lộ trình miễn học phí, giáo trình môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh tại cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp mang đến niềm vui, sự xúc động cho những giáo viên gắn bó lâu năm với giáo dục vùng cao.

Đây không chỉ là thông tin chính sách, mà còn chạm tới những trăn trở rất thật của đội ngũ giáo viên vùng khó. Ở miền núi, khó khăn không chỉ dừng lại ở điều kiện vật chất, mà còn cả sự thiếu hụt cơ hội tiếp cận tri thức một cách đầy đủ. Tại các địa bàn vùng cao, đặc biệt khó khăn còn khoảng 10 - 20% học sinh chưa có đủ sách giáo khoa ngay từ đầu năm học, bao gồm học sinh THPT.

Cô Liên vẫn nhớ một học sinh lớp 11 của mình, nhà cách trường gần 23km ở xã đặc biệt khó khăn. Suốt gần học kỳ, em đến lớp mà không có đủ sách. Mỗi tiết học, em lặng lẽ chép lại bài từ bạn bên cạnh, nắn nót từng dòng. Em tâm sự, với hoàn cảnh của mình, việc mua được cuốn sách giáo khoa rất khó khăn, thậm chí nhiều lúc em từng nghĩ đến việc bỏ học.

Biết hoàn cảnh ấy, nhiều thầy cô đã hỗ trợ, cho mượn sách và động viên em tiếp tục đến trường. Sau khi tìm hiểu, em là con trong gia đình có 8 anh chị em, bố mắc bệnh nặng. Buổi sáng đi học, buổi chiều em đi làm thuê để trang trải việc học và phụ giúp gia đình. Học sinh ấy giờ đã trở thành một sĩ quan quân đội, trưởng thành từ chính những tháng ngày thiếu thốn nhưng đầy nghị lực.

“Câu chuyện ấy không cá biệt. Nhiều học sinh vẫn phải học bằng sách cũ rách, thiếu trang hoặc mượn tạm của bạn bè. Và cứ mỗi đầu năm học, câu chuyện thiếu sách lại lặp lại, trở thành nỗi trăn trở thường trực của giáo viên vùng cao. Một cuốn sách, với nhiều học sinh vùng cao không chỉ là học liệu, mà là cả ước mơ được học tập đầy đủ như bạn bè cùng trang lứa”, cô Liên chia sẻ thêm.

TS Lưu Hữu Đức – Trưởng ban Quản lý đào tạo, Học viện Tài chính, cho rằng việc Bộ GD&ĐT xây dựng lộ trình miễn phí giáo trình môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh là chủ trương đáng ghi nhận, thể hiện rõ định hướng bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục đối với người học.

Chính sách này có cơ sở pháp lý vững chắc, xuất phát từ Nghị quyết số 248/2025/QH15 của Quốc hội về việc Nhà nước bảo đảm nguồn lực miễn học phí và giáo trình đối với môn học này theo lộ trình phù hợp, đồng thời phù hợp với quy định của Luật Giáo dục Quốc phòng và An ninh năm 2013 – trong đó xác định đây là học phần bắt buộc trong chương trình đào tạo đại học.

“Đây là bước tiến quan trọng nhằm hoàn thiện chính sách hỗ trợ người học theo hướng toàn diện hơn. Tác động dễ nhận thấy nhất là việc giảm gánh nặng chi phí cho sinh viên, đặc biệt trong bối cảnh nhiều em còn gặp khó khăn về điều kiện kinh tế. Khi được miễn chi phí giáo trình, sinh viên sẽ có điều kiện tiếp cận tài liệu học tập đầy đủ, chính thống mà không bị rào cản về tài chính”, TS Lưu Hữu Đức nói.

Ảnh minh họa INT.

Nâng cao trách nhiệm người học

Việc tổ chức cung cấp giáo trình theo hướng thống nhất, dùng chung cũng góp phần chuẩn hóa nội dung đào tạo trên phạm vi toàn quốc. Điều này giúp bảo đảm chất lượng giảng dạy giữa các cơ sở đào tạo, đồng thời nâng cao hiệu quả học tập của sinh viên, tránh tình trạng sử dụng tài liệu không đồng bộ hoặc thiếu cập nhật như trước đây.

Theo TS Lưu Hữu Đức, chính sách còn góp phần nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của sinh viên đối với nhiệm vụ quốc phòng và an ninh, đúng với mục tiêu giáo dục toàn diện. Chủ trương miễn phí sách giáo khoa, nếu được triển khai hiệu quả sẽ giúp mọi học sinh có điều kiện tiếp cận tri thức như nhau, khoảng cách giữa các vùng miền mới có cơ hội được thu hẹp một cách thực chất.

Từ góc độ quản lý, TS Vũ Hữu Ý – Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Hà Nam (Ninh Bình), nhấn mạnh không chỉ ở bậc phổ thông, việc xây dựng lộ trình miễn học phí và giáo trình môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh ở bậc đại học, giáo dục nghề nghiệp còn thể hiện tầm nhìn dài hạn. Việc giảm bớt gánh nặng này sẽ tạo điều kiện để nhiều sinh viên, nhất là sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, yên tâm học tập.

Tuy nhiên, để chính sách đi vào cuộc sống, yếu tố then chốt vẫn là khâu tổ chức thực hiện. Cần bảo đảm sách giáo khoa được cấp phát đầy đủ, kịp thời, đúng đối tượng; đồng thời có cơ chế quản lý, sử dụng hiệu quả, tránh lãng phí. Đặc biệt, việc lắng nghe ý kiến từ cơ sở, từ những giáo viên trực tiếp giảng dạy ở vùng khó khăn rất cần thiết để chính sách phát huy hiệu quả thực chất.

TS Đồng Văn Ngọc – Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội, cho hay việc miễn học phí và giáo trình môn học Giáo dục Quốc phòng và An ninh là chính sách an sinh xã hội thiết thực, giúp giảm bớt gánh nặng chi phí cho sinh viên, đặc biệt sinh viên khối giáo dục nghề nghiệp thường có hoàn cảnh kinh tế khó khăn hơn, từ đó nâng cao chất lượng công tác giáo dục quốc phòng toàn dân.

Dù vậy, tại khoản 2 Điều 16 của dự thảo quy định hình thức mượn - trả giáo trình, đề nghị bổ sung quy định về tỷ lệ hao hụt tự nhiên cho phép hàng năm đối với giáo trình. Do đặc thù môn học Giáo dục Quốc phòng và An ninh thường có các nội dung thực hành ngoài trời, giáo trình dễ bị hư hỏng nhanh hơn so với các môn học lý thuyết thuần túy.

“Chúng tôi đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị với Bộ GD&ĐT sớm phát triển hệ thống giáo trình điện tử và học liệu số để triển khai song song, giúp sinh viên có thể tiếp cận tài liệu mọi lúc mọi nơi, giảm áp lực quản lý kho bãi và luân chuyển giáo trình giấy tại các thư viện”, TS Đồng Văn Ngọc trao đổi.

Đình Tuệ