Mắt xích giao thương trên Hành lang kinh tế Đông-Tây

Trung tâm Khu Kinh tế-Thương mại đặc biệt Lao Bảo. (Ảnh: LÂM QUANG HUY)

Hơn hai thế kỷ trước, “Phủ biên tạp lục” của Lê Quý Đôn đã ghi lại hình ảnh miền sơn cước phía tây Quảng Trị với những tuyến giao thương vượt Trường Sơn sang đất Lào. Còn từ phía Lào, qua khỏi Dinh Ai Lao (Lao Bảo), Biển Đông như hiện lên trước mặt. Lao Bảo hôm nay đã trở thành cửa ngõ quan trọng trên Hành lang kinh tế Đông-Tây, nơi những dòng hàng hóa từ Thái Lan, Lào nối dài về phía biển.

Điểm hẹn Lao Bảo

Vai trò cửa ngõ của Lao Bảo không chỉ thể hiện trên bản đồ giao thông khu vực mà còn hiện hữu trong nhịp sống thường ngày của đô thị biên giới. Anh Nguyễn Văn Hùng, một tài xế container đường dài chia sẻ, mỗi tuần anh qua lại cửa khẩu hai chuyến, vận chuyển hàng từ Mukdahan (Thái Lan) đi qua Savannakhet (Lào), đến Lao Bảo rồi vào Đà Nẵng xuất khẩu và ngược lại. Khi cảng biển nước sâu Mỹ Thủy phía nam tỉnh Quảng Trị được đưa vào khai thác, anh em tài xế sẽ về Mỹ Thủy xuất hàng, tiết kiệm khá lớn chi phí logistics.

Trên tuyến biên giới Việt Nam-Lào dài hơn 2.000km, 8 cặp cửa khẩu quốc tế đã hình thành. Xuất phát từ vị trí chiến lược của Quốc lộ 9 và điều kiện tự nhiên thuận lợi tại khu vực hai bên Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo (Quảng Trị) và Densavẳn (Savannakhet-Lào), năm 1997, Bộ Chính trị hai nước Việt Nam-Lào thống nhất chủ trương xây dựng khu vực cặp cửa khẩu quốc tế Lao Bảo-Densavẳn thành không gian kinh tế đặc biệt. Từ đó, hàng loạt cơ chế ưu đãi được ban hành, tạo động lực để Lao Bảo bứt phá trở thành trung tâm giao thương quan trọng trên Hành lang kinh tế Đông-Tây.

Khu vực Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo-Densavẳn luôn đông đúc ô-tô chuyển chở hàng hóa qua lại các nước.

Khu Kinh tế-Thương mại đặc biệt Lao Bảo cũng được thành lập với hàng loạt cơ chế ưu đãi giúp vùng đất biên giới vốn trầm lặng bên bờ đông dòng Sê Pôn trở thành điểm đến của các nhà đầu tư, doanh nghiệp và thương nhân khắp nơi. Đô thị Lao Bảo như khoác lên mình một chiếc áo mới, sôi động, đầy sức sống.

Đã có một thời, hằng ngày, từ sáng sớm đến đêm khuya, Quốc lộ 9 luôn tấp nập phương tiện vận tải qua lại. Những đoàn xe container từ Thái Lan, Lào nối đuôi nhau qua cửa khẩu quốc tế Lao Bảo, mang theo hàng hóa xuôi về các cảng biển miền trung. Hai bên đường, các cửa hàng miễn thuế, trung tâm thương mại, khách sạn, nhà hàng mọc lên san sát. Ánh đèn từ các biển hiệu rực sáng cả một góc trời biên giới.

Ô-tô tấp nập trên Quốc lộ 9, qua cửa khẩu quốc tế Lao Bảo-Densavẳn.

Những ngày cuối tuần, dòng người từ Đông Hà, Huế và cả các tỉnh lân cận đổ về mua sắm tại trung tâm thương mại Lao Bảo. Bãi đỗ xe kín chỗ từ sáng đến tối. Tiếng Việt, tiếng Lào, tiếng Thái hòa lẫn trong những cuộc giao dịch tấp nập. Chưa bao giờ Lao Bảo chứng kiến lượng người và hàng hóa đổ về đông đến thế, trở thành biểu tượng cho sức sống và khát vọng phát triển của miền biên viễn Quảng Trị.

Sau hơn 20 năm xây dựng, hai khu kinh tế của hai nước đã góp phần làm thay đổi diện mạo của khu vực biên giới, thúc đẩy sự phát triển của hai tỉnh Quảng Trị và Savannakhet, nhất là về phía Lao Bảo. Thế nhưng, hào quang của một thời Lao Bảo không kéo dài mãi. Khi các chính sách ưu đãi dần thay đổi, sức hút của nơi đây cũng suy giảm theo. Những dãy phố từng tấp nập khách mua sắm bắt đầu thưa vắng hơn, để lại những trăn trở về động lực phát triển mới cho Lao Bảo.

Động lực mới trên hành lang Đông Tây

Bước ngoặt mới đến khi Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 3/11/2022 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế-xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Bắc Trung Bộ và duyên hải Trung Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 mở ra hướng đi cho các cửa khẩu trên Hành lang kinh tế Đông-Tây, trong đó Lao Bảo được xác định là một điểm kết nối quan trọng.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị Lê Đức Tiến cho biết, các bộ, ngành đang phối hợp tỉnh Quảng Trị xây dựng Đề án phát triển khu kinh tế-thương mại xuyên biên giới chung Lao Bảo-Densavẳn trình Chính phủ. Thay vì dựa vào các chính sách miễn giảm thuế, hỗ trợ đầu tư hạ tầng từ nguồn ngân sách nhà nước như trước đây, lực hấp dẫn đối với khu này dự kiến chủ yếu dựa vào các cơ chế phi thuế quan tạo thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư chủ yếu trong các lĩnh vực sản xuất, gia công, chế biến, dịch vụ logistics. Chủ trương này nhằm đưa Lao Bảo-Densavẳn không dừng lại ở phát triển thương mại biên giới thông thường, mà đột phá hướng đến hình thành một cực tăng trưởng mới, gắn kết kinh tế miền trung Việt Nam-Lào-Thái Lan.

Những năm gần đây, lượng hàng hóa qua lại ở khu vực biên giới này tăng nhanh. Trong mô hình kinh tế cửa khẩu, Lao Bảo được xem giữ vai trò hạt nhân chuỗi logistics trên Hành lang kinh tế Đông-Tây. Theo Hải quan Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo, tổng giá trị xuất nhập khẩu giai đoạn 2023 đến nay đạt hơn 3,5 triệu tấn hàng hóa với kim ngạch hơn 1.500 triệu USD, chiếm tỷ trọng lớn trong thương mại biên giới Việt-Lào. Cơ cấu hàng hóa ngày càng đa dạng, từ vật liệu xây dựng, nhiên liệu đến nông sản và nguyên liệu công nghiệp, phản ánh rõ vai trò ngày càng lớn của Quảng Trị trong mạng lưới logistics khu vực.

Tỉnh Quảng Trị đã xây dựng một chương trình tổng thể bao gồm các dự án phát triển, các tọa độ ưu tiên chiến lược quanh Lao Bảo như: Cảng hàng không Quảng Trị, cảng biển nước sâu Mỹ Thủy, khu kinh tế đông nam Quảng Trị cùng các tuyến giao thông kết nối quốc gia, quốc tế, bảo đảm sự thành công đúng nghĩa của khu kinh tế-thương mại xuyên biên giới. Trong đó, cảng nước sâu Mỹ Thủy có quy mô lớn, giữ vai trò đầu mối xuất nhập khẩu quan trọng của cả khu vực. Dự kiến, hàng hóa thông quan tại cảng nước sâu Mỹ Thủy giai đoạn 1 (2026-2030) đạt hơn 13 triệu tấn/năm.

Sau khi hàng hóa các nước qua cửa khẩu quốc tế Lao Bảo sẽ về cảng nước sâu Mỹ Thủy để tiếp tục xuất khẩu.

Đồng chí Nguyễn Văn Phương, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị khẳng định, Lao Bảo là mắt xích rất quan trọng trên trục kinh tế đông-tây. Khát vọng phát triển mới của Lao Bảo-Quảng Trị được định hình rõ nét thông qua việc triển khai hiện thực hóa Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sau chuyến thăm và làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Trị vào ngày 29/4/2026.

Tỉnh Quảng Trị tập trung tái định vị không gian phát triển theo chiến lược “vươn đông, tỏa tây” mà Lao Bảo là tâm điểm lớn; lấy biển làm hướng phát triển chiến lược, lấy Hành lang kinh tế Đông-Tây làm trục liên kết vùng và quốc tế. Khai thác hiệu quả lợi thế về kinh tế biển, cửa khẩu quốc tế, logistics và năng lượng.

Trong mô hình phát triển mới này của Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị đã quy hoạch hệ thống cảng cạn (ICD) và trung tâm logistics quy mô lớn, có tính tích hợp cao. Hiện tỉnh đang triển khai xây dựng 2 cảng cạn trên 2 tuyến hành lang vận tải đường bộ kết nối hạ tầng với Quốc lộ 9 và cao tốc đường bộ Cam Lộ-Lao Bảo để đến các cảng biển Mỹ Thủy, Cửa Việt và các tỉnh trong khu vực.

Chiều xuống trên dòng Sê Pôn. Những đoàn xe vẫn miệt mài xuôi ngược qua cửa khẩu quốc tế Lao Bảo. Dòng sông biên giới vẫn lặng lẽ như bao đời nay, nhưng vùng đất bên bờ đông đã đổi khác. Từ miền biên viễn, Lao Bảo hôm nay đang từng bước khẳng định vai trò cửa ngõ kết nối Hành lang kinh tế Đông-Tây với Biển Đông.

Lâm Quang Huy