Mất ngủ ở người cao tuổi: Đừng xem là chuyện bình thường

Nhiều người cho rằng người cao tuổi ngủ ít, ngủ không sâu giấc là chuyện bình thường. Thực tế, quá trình lão hóa khiến thời gian ngủ sâu giảm, người cao tuổi dễ thức giấc giữa đêm, dậy sớm và khó ngủ lại. Tuy nhiên, nếu tình trạng mất ngủ kéo dài, gây mệt mỏi, suy giảm trí nhớ hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, đây có thể là biểu hiện của một rối loạn cần được thăm khám, đánh giá và điều trị phù hợp.

Những rối loạn giấc ngủ thường gặp ở người cao tuổi

Mất ngủ là một trong những rối loạn giấc ngủ phổ biến nhất ở người cao tuổi. Người bệnh có thể khó đi vào giấc ngủ, thức giấc nhiều lần trong đêm, thức dậy quá sớm hoặc cảm thấy ngủ không đủ dù đã nằm trên giường trong thời gian dài. Hậu quả là cơ thể mệt mỏi, thiếu tỉnh táo và buồn ngủ vào ban ngày.

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn thường biểu hiện bằng tình trạng ngáy to, có những khoảng ngừng thở khi ngủ, thở hổn hển hoặc thức giấc đột ngột vì khó thở. Người bệnh cũng có thể bị đau đầu vào buổi sáng và buồn ngủ nhiều vào ban ngày. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, tình trạng này có thể liên quan đến tăng huyết áp, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ.

Hội chứng chân không yên khiến người bệnh có cảm giác tê, bứt rứt, khó chịu hoặc như kiến bò ở chân, đặc biệt khi nằm nghỉ vào buổi tối. Người bệnh thường phải cử động chân để giảm cảm giác khó chịu, từ đó khó đi vào giấc ngủ.

Ngoài ra, các bệnh lý thần kinh như Parkinson, sa sút trí tuệ hoặc Alzheimer có thể làm rối loạn chu kỳ thức - ngủ, khiến người bệnh ngủ nhiều vào ban ngày nhưng lại tỉnh táo, khó ngủ vào ban đêm.

Vì sao người cao tuổi dễ mất ngủ?

Có nhiều nguyên nhân khiến tình trạng mất ngủ xuất hiện hoặc trở nên nghiêm trọng hơn ở người cao tuổi.

Trước hết là những thay đổi sinh học theo tuổi tác. Đồng hồ sinh học có xu hướng thay đổi, thời gian ngủ sâu giảm và sự tiết melatonin - hormone tham gia điều hòa chu kỳ ngủ - thức - cũng có thể bị thay đổi.

Các bệnh lý mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, thoái hóa khớp, suy tim, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính… có thể gây đau, khó thở, tiểu đêm hoặc các triệu chứng khác, từ đó làm gián đoạn giấc ngủ.

Một số thuốc điều trị cũng có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ. Chẳng hạn, corticoid, một số thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc có tác dụng kích thích có thể gây khó ngủ ở một số người. Thuốc lợi tiểu nếu sử dụng không đúng thời điểm có thể làm tăng tình trạng tiểu đêm. Vì vậy, người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ để được tư vấn.

Bên cạnh đó, các yếu tố tâm lý như cô đơn, lo âu, trầm cảm, mất người thân, áp lực kinh tế hoặc lo lắng về bệnh tật cũng có thể khiến người cao tuổi khó ngủ.

Mất ngủ là một trong những rối loạn giấc ngủ phổ biến nhất ở người cao tuổi. Ảnh Minh Hiếu.

Mất ngủ kéo dài gây nhiều hệ lụy

Thiếu ngủ kéo dài không chỉ khiến người cao tuổi mệt mỏi mà còn có thể ảnh hưởng đến nhiều mặt của sức khỏe. Người bệnh có thể suy giảm trí nhớ, khả năng tập trung và phản xạ; đồng thời tăng nguy cơ té ngã do buồn ngủ, chóng mặt hoặc giảm sự tỉnh táo.

Mất ngủ cũng có thể ảnh hưởng đến huyết áp, sức khỏe tim mạch và tâm trạng, làm tăng nguy cơ lo âu, trầm cảm. Tình trạng rối loạn giấc ngủ kéo dài còn có mối liên quan với suy giảm nhận thức ở người cao tuổi.

Đặc biệt, nếu mất ngủ đi kèm ngáy to, có những cơn ngưng thở khi ngủ hoặc buồn ngủ quá mức vào ban ngày, người bệnh cần được thăm khám để loại trừ hội chứng ngưng thở khi ngủ.

Làm gì để cải thiện giấc ngủ?

Người cao tuổi nên duy trì giờ đi ngủ và thức dậy tương đối cố định mỗi ngày. Hạn chế ngủ ngày quá lâu, đặc biệt vào cuối buổi chiều.

Duy trì vận động thể chất phù hợp như đi bộ, dưỡng sinh, thái cực quyền hoặc các bài tập nhẹ nhàng. Nên tập luyện vào ban ngày và tránh vận động với cường độ cao ngay trước giờ ngủ.

Cà phê, trà đặc, nước tăng lực và thuốc lá nên được hạn chế, đặc biệt vào buổi chiều và buổi tối. Phòng ngủ cần yên tĩnh, ánh sáng dịu, nhiệt độ phù hợp; đồng thời nên hạn chế sử dụng điện thoại, máy tính trước khi ngủ.

Quan trọng hơn, người cao tuổi cần kiểm soát tốt các bệnh lý nền và rà soát những loại thuốc đang sử dụng nếu nghi ngờ chúng ảnh hưởng đến giấc ngủ.

Trong y học cổ truyền, rối loạn giấc ngủ có những biểu hiện tương đồng với chứng "thất miên". Tùy từng thể bệnh, thầy thuốc có thể cân nhắc các phương pháp như sử dụng thuốc y học cổ truyền, châm cứu, nhĩ châm, xoa bóp, bấm huyệt hoặc dưỡng sinh. Những phương pháp này cần được thực hiện bởi người có chuyên môn. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc hoặc các bài thuốc không rõ nguồn gốc.

Khi nào người cao tuổi cần đi khám?

Người cao tuổi nên đi khám nếu tình trạng mất ngủ kéo dài, thường xuyên chỉ ngủ được khoảng 4 - 5 giờ mỗi đêm, buồn ngủ quá mức vào ban ngày, ngáy to hoặc có biểu hiện ngưng thở khi ngủ.

Ngoài ra, tình trạng giảm trí nhớ rõ rệt, thay đổi tâm trạng, lo âu hoặc trầm cảm đi kèm mất ngủ cũng là những dấu hiệu cần được lưu ý và thăm khám.

Giấc ngủ đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe thể chất và tinh thần của người cao tuổi. Mất ngủ không nên được xem là "chuyện bình thường của tuổi già". Khi tình trạng rối loạn giấc ngủ kéo dài, người bệnh cần được thăm khám để tìm nguyên nhân và có phương pháp điều trị phù hợp, từ đó duy trì sức khỏe, sự minh mẫn và nâng cao chất lượng cuộc sống.

BS Trần Thanh Lộc