Mất lợi thế tuyển thẳng, học sinh không từ bỏ đam mê khoa học

Câu hỏi được đặt ra là, liệu việc giảm ưu tiên xét tuyển đối với thí sinh đoạt giải khoa học kỹ thuật có làm phong trào nghiên cứu khoa học trong học sinh bị hạ nhiệt? Nhiều thí sinh, phụ huynh và giáo viên đã bày tỏ quan điểm ngược lại.

Không có rào cản

Đến thời điểm hiện tại, có 10 trường đại học không còn áp dụng xét tuyển thẳng với học sinh đạt giải cao tại các kỳ thi khoa học kỹ thuật. Đó là Trường Đại học Ngoại thương, Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) và 8 trường thuộc khối Công an Nhân dân.

Một số trường đại học giảm ưu tiên xét tuyển đối với học sinh đạt giải khoa học kỹ thuật. Ảnh: NM

Về nguyên nhân dẫn đến thay đổi chính sách xét tuyển, GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) chia sẻ, những kiến thức và kỹ năng nghiên cứu khoa học sẽ được nhà trường đào tạo trong quá trình học, do đó không được coi là tiêu chí trọng yếu ở đầu vào. Nhà trường đặc biệt chú trọng đánh giá nền tảng kiến thức cơ bản của thí sinh để đáp ứng yêu cầu học tập sau khi trúng tuyển.

Còn Thạc sĩ Phạm Thanh Hà, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Quản lý Đào tạo, Trường Đại học Ngoại thương cho biết: “Đặc thù của các cuộc thi khoa học kỹ thuật là hình thức dự thi theo nhóm, trong khi công tác xét tuyển đại học lại cần đánh giá năng lực cá nhân gắn với các tổ hợp môn cụ thể. Tuy vậy, nhà trường vẫn khuyến khích và ghi nhận hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh thông qua cơ chế cộng điểm (từ 0,5 đến 3 điểm) trong các phương thức xét tuyển, đối với những dự án phù hợp”.

Tuy vậy, một giáo viên có nhiều kinh nghiệm hướng dẫn học sinh tham dự các cuộc thi khoa học kỹ thuật tại Trường THPT Việt Đức (Hà Nội) nhận định rằng, những điều chỉnh nêu trên không ảnh hưởng nhiều đến nhóm học sinh thực sự đam mê nghiên cứu khoa học.

Theo giáo viên này, học sinh lựa chọn con đường nghiên cứu khoa học đều là những em có đam mê thực sự. Quá trình nghiên cứu giúp các em vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn, từ đó tạo ra sản phẩm có ích cho địa phương và xã hội. Điều đó trở thành động lực lớn để tiếp tục theo đuổi lĩnh vực này.

Lấy dẫn chứng, giáo viên này cho hay: Dù cuộc thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật năm học 2026-2027 mới được phát động ngày 22-3 nhưng tại Trường THPT Việt Đức, nhiều học sinh đã ấp ủ đề tài từ sớm và sẵn sàng tham gia. “Tôi mong muốn lan tỏa tinh thần yêu khoa học đến tất cả học sinh, chứ không vì bất kỳ mục tiêu ngắn hạn nào”, cô giáo nói.

Là phụ huynh có con học Trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội vừa đoạt giải Nhất cấp quốc gia, chị Trịnh Hồng Nhung bày tỏ, chính sách tuyển thẳng có thể là động lực nhưng không phải mục tiêu chính đối với học sinh dự thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật, nên việc giảm ưu tiên không thể trở thành rào cản đối với các con.

Đồng tình với ý kiến này, em Trần Nguyễn Trọng Chuẩn, học sinh vừa đoạt giải Ba tại cuộc thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật cấp quốc gia, năm học 2025 - 2026 chia sẻ, với những học sinh thực sự yêu khoa học, các bạn luôn có đủ bản lĩnh, kiến thức và sự tự tin để theo đuổi con đường đã chọn. Vì vậy, thay đổi chính sách tuyển sinh không ảnh hưởng đến định hướng của các em.

Theo Trọng Chuẩn, nghiên cứu khoa học và kiến thức học thuật trong các kỳ thi là hai mảng riêng biệt, nhưng có mối quan hệ bổ trợ lẫn nhau. Việc học trên lớp cung cấp nền tảng, còn nghiên cứu giúp đào sâu và hiểu bản chất kiến thức. Cùng việc dự thi nghiên cứu khoa học, em vẫn tham gia kỳ thi đánh giá năng lực (Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh) và kỳ thi tốt nghiệp THPT để có thêm nhiều lựa chọn.

Nhiều cơ hội rộng mở

Theo nhiều giáo viên phổ thông, những kiến thức và trải nghiệm có được trong quá trình nghiên cứu sẽ là hành trang quý giá, giúp học sinh phát huy tốt hơn khả năng, kiến thức khi bước vào môi trường đại học.

Nhiều học sinh có niềm đam mê nghiên cứu khoa học từ nhỏ. Ảnh: NM

Phụ huynh Trịnh Hồng Nhung cho rằng, việc tham gia nghiên cứu khoa học mang lại nhiều giá trị thiết thực cho quá trình học tập và làm việc sau này của mỗi người. Trong bối cảnh Việt Nam đang phát triển mạnh về khoa học công nghệ, cơ hội dành cho học sinh yêu thích lĩnh vực này chắc chắn sẽ rộng mở.

Còn theo em Trọng Chuẩn, ngày càng nhiều trường đại học mở rộng cơ hội cho học sinh yêu khoa học, đặc biệt trong các ngành STEM. Vì vậy, chỉ cần có đủ đam mê, học sinh luôn có nhiều lựa chọn để phát triển.

Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Thái Văn Tài cũng nhấn mạnh: “Học sinh, giáo viên, phụ huynh không nên tiếp cận nghiên cứu khoa học chỉ vì mục tiêu tuyển thẳng hay cộng điểm vào đại học. Giải thưởng hay ưu tiên xét tuyển chỉ là phần nhỏ, còn giá trị lớn nhất là hành trình học tập các em có được thông qua trải nghiệm và các hoạt động nghiên cứu”.

Từ góc nhìn của nhà khoa học giáo dục, PGS.TS Chu Cẩm Thơ, Phó Tổng Giám đốc Đại học Phenikaa nhiều lần khẳng định sự cần thiết phải thu hẹp khoảng cách giữa giáo dục phổ thông và môi trường nghiên cứu, đổi mới sáng tạo ở bậc đại học. Theo bà, cần thiết lập các hành lang phát triển sớm để phát hiện và bồi dưỡng tài năng trẻ.

Hệ sinh thái giáo dục đại học hiện nay rất ngày càng rộng mở, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Do đó, cơ hội dành cho học sinh đam mê theo đuổi lĩnh vực này vô cùng đa dạng. Đơn cử, tại Đại học Phenikaa, từ mùa tuyển sinh 2026, nhà trường triển khai Dự án thu hút học sinh tài năng với nhiều chính sách học bổng hấp dẫn, hướng tới xây dựng môi trường đào tạo toàn diện, nơi sinh viên được phát triển để trở thành lực lượng tiên phong trong kỷ nguyên mới.

Nam Du