Mạnh tay xử lý vi phạm bản quyền trên không gian số

Không ít người vẫn giữ thói quen sử dụng miễn phí các nội dung số như phim, nhạc, sách mà chưa nhận thức đầy đủ rằng việc truy cập và chia sẻ các nguồn nội dung trái phép cũng góp phần tiếp tay cho vi phạm bản quyền. Ảnh minh họa.

Làm sạch không gian số

Mới đây, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05)-Bộ Công an phối hợp cùng Công an tỉnh Hưng Yên đã thông tin về kết quả điều tra bước đầu vụ án xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan; tổ chức đánh bạc và đánh bạc trên hệ thống "Xôi Lạc TV".

Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Hưng Yên đã tiến hành khởi tố vụ án và khởi tố đã tiến hành khởi tố nhiều bị can về các tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan; tổ chức đánh bạc và đánh bạc”.

Luật sư Lại Ngọc Thanh - Phó Giám đốc Công ty Luật TNHH LLA Legal, nhận định, về mặt pháp lý thuần túy, động thái khởi tố cho thấy thông điệp: xâm phạm bản quyền trên không gian mạng không còn bị nhìn như “vi phạm dân sự/hành chính đơn thuần”, mà có thể bị xử lý ở cấp độ tội phạm khi thỏa điều kiện của Điều 225 Bộ luật Hình sự 2015. Đây là “nấc thang răn đe” mạnh hơn đáng kể so với nhiều tình huống chỉ dừng ở xử phạt hành chính.

“Triệt phá hệ thống này giúp tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, khuyến khích sáng tạo, chuyển giao công nghệ và hình thành các ngành công nghiệp văn hóa có giá trị gia tăng cao. Nếu xem lậu tồn tại như một kênh phân phối mặc định, dòng tiền bản quyền đứt gãy, thì các mô hình đầu tư nội dung hợp pháp (mua bản quyền phát sóng, nền tảng OTT, sản xuất…) sẽ bị triệt tiêu động lực. Do đó, cần xử lý đúng và chính xác hành vi vi phạm có tác dụng tái lập kỷ luật thị trường”, luật sư Thanh phân tích.

Như vậy, việc cơ quan chức năng triệt phá hệ thống phát sóng lậu “Xôi Lạc TV” không chỉ góp phần lập lại kỷ cương trong môi trường số, mà còn từng bước xây dựng một thị trường cạnh tranh minh bạch, lành mạnh. Qua đó, khuyến khích hoạt động sáng tạo, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, đồng thời tạo nền tảng cho sự hình thành và phát triển các ngành công nghiệp văn hóa có giá trị gia tăng cao.

Siết chặt chế tài để bảo vệ người sáng tạo

Việc khởi tố hàng chục đối tượng trong vụ việc nói trên được giới chuyên môn đánh giá là động thái mạnh mẽ của cơ quan chức năng nhằm lập lại trật tự trên môi trường internet.

Những năm gần đây, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Các quy định về quyền tác giả, quyền liên quan ngày càng được bổ sung, điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng.

Tuy nhiên, trên thực tế, việc thực thi vẫn gặp nhiều khó khăn. Một phần do các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, phần khác do nhận thức của một bộ phận người dùng internet về bản quyền còn hạn chế.

Không ít người vẫn giữ thói quen sử dụng miễn phí các nội dung số như phim, nhạc, sách mà chưa nhận thức đầy đủ rằng việc truy cập và chia sẻ các nguồn nội dung trái phép cũng góp phần tiếp tay cho vi phạm bản quyền.

Trong khi đó, đối với những người làm sáng tạo, từ nhà văn, nhạc sĩ, đạo diễn đến các đơn vị sản xuất nội dung thì bản quyền chính là nguồn sống. Khi sản phẩm trí tuệ bị khai thác trái phép, không chỉ quyền lợi kinh tế bị ảnh hưởng mà còn tác động trực tiếp đến môi trường sáng tạo. Vì vậy, để bảo vệ bản quyền trên không gian số cần một hệ thống giải pháp đồng bộ. Trong đó, việc tăng cường xử lý vi phạm đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển nhanh, các hành vi vi phạm bản quyền ngày càng tinh vi và khó kiểm soát. Theo luật sư Lại Ngọc Thanh, trước tiên, cần tiếp tục chuẩn hóa và hướng dẫn áp dụng Điều 225 của Bộ luật Hình sự theo hướng “dễ vận hành” trong môi trường số. Trong đó, chuẩn định nghĩa, tiêu chí về hành vi sao chép – phân phối đến công chúng trong các mô hình streaming; chuẩn phương pháp xác định thu lợi bất chính, thiệt hại, giá trị hàng hóa vi phạm; và chuẩn yêu cầu bảo toàn, thu thập, giám định chứng cứ điện tử. Những nội dung này là “xương sống” để chuyển hóa xử lý từ hành chính sang hình sự khi vụ việc vi phạm ở mức độ nghiêm trọng. Cùng với đó, phải coi cơ chế gỡ bỏ/ngăn chặn truy nhập là công cụ pháp lý trung tâm trong xử lý bản quyền số. Pháp luật hiện đã có quy định tương đối rõ về vấn đề này, theo tôi cần hoàn hiện quy định và năng lực, cũng như trách nhiệm thực thi nội dung này của các cơ quan, đơn vị liên quan, đặc biệt là các nhà cung cấp dịch vụ mạng viễn thông, internet.

Cũng theo ông Thanh, cần xử lý nhanh các vi phạm chưa đến mức hình sự. Công tác này nhằm phòng ngừa và hạn chế hành vi vi phạm tiếp diễn, phát triển thành mức độ nghiêm trọng hơn. Củng cố vai trò cơ quan chuyên môn về quyền tác giả/quyền liên quan. Ở cấp trung ương, Cục Bản quyền tác giả là đơn vị thực hiện chức năng tham mưu quản lý nhà nước và tổ chức thực thi pháp luật về bảo hộ quyền tác giả/quyền liên quan, gắn với cả mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa. Một trong những vấn đề quan trọng nhất, là nâng cao nhận thức cộng đồng và thay đổi hành vi tiêu dùng. Nên đưa giáo dục “tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ” vào trường học và đào tạo nghề liên quan nội dung số, đồng thời phổ biến rõ các chế tài hành chính/hình sự theo các ngưỡng định lượng.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, nội dung số ngày càng trở thành nguồn tài nguyên quan trọng của nền kinh tế sáng tạo. Vì vậy, bảo vệ bản quyền không chỉ là câu chuyện pháp lý mà còn là điều kiện để xây dựng một môi trường sáng tạo công bằng, lành mạnh.

Việc cơ quan chức năng kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm bản quyền trên internet cho thấy quyết tâm bảo vệ quyền lợi chính đáng của người sáng tạo. Đây cũng là bước đi cần thiết để khẳng định rằng trong kỷ nguyên số, mọi sản phẩm trí tuệ đều phải được tôn trọng và bảo vệ bằng pháp luật.

Phạm Sỹ