'Mạnh tay' với xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và nền kinh tế số, không ít các đối tượng đã lợi dụng những kẽ hở trong quản lý của các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và nền tảng xuyên biên giới, thực hiện hành vi vi phạm sở hữu trí tuệ để trục lợi. Bằng các phương thức và thủ đoạn ngày càng tinh vi, nhiều đối tượng đã xâm phạm bản quyền phim, âm nhạc, trò chơi điện tử... Tình trạng sản xuất và buôn bán hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, đặc biệt là giả thương hiệu nổi tiếng không còn là câu chuyện hiếm gặp… Điều này khiến không ít người đã trở thành nạn nhân của việc bỏ “tiền thật mua hàng giả” khi mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng, ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Bên cạnh đó, xâm phạm sở hữu trí tuệ cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp. Trong bối cảnh Việt Nam tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, yêu cầu bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ ngày càng cao thì việc không kiểm soát để ngăn chặn và xử lý kịp thời tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường đầu tư và uy tín quốc gia.

Cũng bởi tính chất nghiêm trọng của việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, trên diễn đàn Quốc hội, nhiều đại biểu Quốc hội đã lên tiếng về vấn đề này. Thảo luận tại phiên họp tổ, Kỳ họp thứ Chín, Quốc hội khóa XV, trước việc các cơ quan chức năng đã triệt phá nhiều vụ việc hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng với số lượng "khủng", Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đặt câu hỏi: "Luật chúng ta có, Ban chỉ đạo (Ban chỉ đạo Chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả - PV) chúng ta có từ Trung ương đến địa phương, nhưng tại sao lại để hàng gian, hàng giả, hàng nhái diễn ra với số lượng lớn như vậy?". Yêu cầu phải nghiêm túc kiểm điểm vấn đề này, Chủ tịch Quốc hội cũng cho rằng, “cái chính là ở địa phương phải tăng cường quản lý thị trường, các cơ quan chức năng phải vào cuộc để xử lý tình trạng hàng gian, hàng giả, hàng nhái quyết liệt hơn nữa, qua đó để người tiêu dùng tin tưởng. Phải tăng cường tiêu thụ hàng hóa, khuyến khích người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”.

Thực tế cho thấy, có nhiều nguyên nhân dẫn đến vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, trong đó có một bộ phận người dân và doanh nghiệp vẫn chưa nhận thức đầy đủ về giá trị của tài sản trí tuệ. Nhiều doanh nghiệp chưa chủ động đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp hoặc bản quyền tác giả, dẫn đến khó khăn khi xảy ra tranh chấp. Lợi nhuận lớn từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng nhái khiến nhiều đối tượng bất chấp pháp luật để vi phạm. Trong khi đó, công tác phối hợp giữa các lực lượng chức năng ở một số địa phương còn chưa đồng bộ. Việc phát hiện, thu thập chứng cứ đối với các hành vi vi phạm trên không gian mạng gặp nhiều khó khăn.

Với việc phát hiện hơn 2.000 vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ là nỗ lực rất lớn của các cơ quan chức năng trong đợt cao điểm vừa qua, nhưng cũng mới chỉ là kết quả bước đầu. Để sớm phát hiện và ngăn chặn tình trạng này cần rà soát toàn bộ quy định pháp luật liên quan đến thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Đặc biệt, cần nghiên cứu nâng mức chế tài xử phạt vi phạm hành chính và hình sự đối với các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ để bảo đảm tính răn đe. Rà soát để sửa đổi các nghị định, thông tư hiện hành đáp ứng được yêu cầu phòng ngừa và xử lý vi phạm về quyền sở hữu. Cùng với đó, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm đối với các lĩnh vực, địa bàn và nhóm hàng hóa có nguy cơ vi phạm cao. Cần hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa lực lượng quản lý thị trường, công an, hải quan, thanh tra chuyên ngành, viện kiểm sát và tòa án nhằm bảo đảm xử lý nhanh chóng, hiệu quả các vụ việc nghiêm trọng kịp thời, nghiêm minh.

Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là nhiệm vụ thực thi pháp luật mà còn là yếu tố quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Chỉ khi chúng ta làm tốt được điều này, chúng ta mới bảo vệ được doanh nghiệp chân chính, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch.

Song Hà