Mạch nguồn văn hóa từ những lá phiếu cử tri

Khi lá phiếu được bỏ bằng trách nhiệm và được thực hiện bằng tình người

Ngay từ sáng sớm, trên khắp cả nước các khu vực bỏ phiếu rực rỡ cờ hoa. Không khí ấy không chỉ phản ánh sự thành công về tổ chức của một sự kiện chính trị trọng đại mà còn cho thấy chiều sâu của văn hóa bầu cử đã được bồi đắp bền bỉ trong đời sống chính trị-xã hội nước ta qua nhiều thập niên.

Phía sau ngày hội của toàn dân là quá trình chuẩn bị đồng bộ, chặt chẽ, bài bản từ trung ương đến địa phương. Trước ngày bầu cử, Hội đồng Bầu cử Quốc gia đã ban hành 31 nghị quyết, 46 văn bản hướng dẫn, 8 kế hoạch và 6 văn bản đôn đốc nhằm bảo đảm quy trình thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Công tác hiệp thương, lập danh sách ứng cử viên, niêm yết danh sách cử tri, tổ chức tuyên truyền, chuẩn bị cơ sở vật chất và tập huấn nghiệp vụ đều được triển khai đúng tiến độ, đúng quy định, tạo nền tảng để ngày bầu cử diễn ra an toàn, nghiêm túc, dân chủ.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn cho rằng, văn hóa bầu cử trước hết thể hiện ở chỗ người dân không coi lá phiếu là một thủ tục hành chính đơn thuần, mà coi đó là sự gửi gắm niềm tin. Điều đáng quý trong đợt bầu cử lần này là ở nhiều nơi, người dân đến điểm bỏ phiếu từ rất sớm, trong trật tự, nền nếp và không khí vui tươi.

“Hình ảnh những cử tri cao tuổi, những ngư dân gác chuyến biển để vào bờ bỏ phiếu, những lực lượng vũ trang thực hiện bầu cử sớm để tiếp tục nhiệm vụ, hay những thùng phiếu lưu động được đưa tới bệnh viện, địa bàn đặc thù để bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau, cho thấy quyền công dân ở Việt Nam không phải là một khái niệm trừu tượng mà là một giá trị sống động, được tổ chức bằng trách nhiệm và được thực hành bằng tình người”.

Ngày 15/3/2026 sẽ được nhớ không chỉ như một ngày bầu cử thành công, mà như một dấu mốc đẹp của niềm tin nhân dân đối với tương lai đất nước.

Trong đời sống chính trị Việt Nam, bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp luôn mang ý nghĩa vượt lên khuôn khổ của một thủ tục pháp lý định kỳ để trở thành một sinh hoạt chính trị-xã hội có chiều sâu văn hóa đặc biệt. Đây là dịp để quyền lực của nhân dân được trực tiếp thể hiện thông qua lá phiếu; là thời điểm ý chí, nguyện vọng của xã hội được chuyển hóa thành thiết chế quyền lực nhà nước thông qua việc lựa chọn những người đại diện cho mình.

Xét về hình thức, lá phiếu chỉ là một tờ giấy nhỏ, nhưng về bản chất, đó là sự trao gửi quyền lực chính trị của người dân đối với bộ máy nhà nước. Trong không gian phòng bỏ phiếu, mọi công dân đều bình đẳng: Dù là cán bộ, công chức, công nhân, nông dân, trí thức, chiến sĩ lực lượng vũ trang hay người lao động tự do… đều thực hiện quyền bầu cử với cùng một giá trị pháp lý như nhau. Chính sự bình đẳng ấy thể hiện rõ bản chất của Nhà nước ta - Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.

Điều làm nên giá trị bền vững của ngày bầu cử không chỉ nằm ở tỷ lệ cử tri tham gia cao mà còn ở ý thức công dân ngày càng rõ nét trong lựa chọn người đại diện. Nhiều cử tri đến khu vực bỏ phiếu với sự chuẩn bị từ trước: Tìm hiểu tiểu sử ứng cử viên, theo dõi chương trình hành động, lắng nghe các cuộc tiếp xúc cử tri, cân nhắc kỹ trước khi quyết định. Khi dân chủ được thực hành bằng sự hiểu biết và trách nhiệm, lá phiếu không chỉ là quyền mà còn trở thành một hành vi chính trị có chiều sâu văn hóa.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn, văn hóa bầu cử không chỉ nằm ở sự đông đủ hay tỷ lệ tham gia cao mà ở tầng sâu hơn là văn hóa lựa chọn. Một nền dân chủ trưởng thành không chỉ được đo bằng quyền đi bầu mà còn được đo bằng chất lượng của sự lựa chọn. Khi cử tri cân nhắc kỹ hơn về người đại diện cho mình, đó cũng là lúc Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp có cơ hội được hình thành trên nền tảng niềm tin vững chắc hơn, đòi hỏi cao hơn và vì thế cũng phải hành động trách nhiệm hơn.

“Với riêng tôi, cảm xúc trong đợt bầu cử lần này là sự hòa quyện giữa tự hào, xúc động và trách nhiệm. Tự hào vì đất nước ta, sau những đổi mới rất lớn về tổ chức bộ máy và định hướng phát triển, vẫn giữ được một nền nếp chính trị ổn định, một ý thức công dân bền chặt, một niềm tin xã hội đủ mạnh để biến ngày bầu cử thành ngày hội thật sự. Xúc động vì trong từng lá phiếu, tôi thấy hiện lên biết bao kỳ vọng thầm lặng của nhân dân: Kỳ vọng vào một Quốc hội mạnh hơn về bản lĩnh lập pháp, sắc sảo hơn trong giám sát, gần dân hơn trong đại diện; kỳ vọng vào chính quyền các cấp thực sự liêm chính, hiệu lực, hiệu quả, phụng sự nhân dân” - Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn cho biết.

Từ cuộc Tổng tuyển cử Việt Nam 1946 đến nay, đất nước đã tổ chức thành công 15 cuộc bầu cử Quốc hội. Mỗi cuộc bầu cử gắn với một chặng đường lịch sử, một nhiệm vụ phát triển cụ thể của đất nước: Từ kháng chiến kiến quốc, đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước đến công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Qua 8 thập kỷ, mỗi lá phiếu cử tri luôn là biểu tượng sinh động của lòng tin, của sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và của ý chí làm chủ đất nước của nhân dân.

Các cử tri thể hiện trách nhiệm trong văn hoa bầu cử khi nghiên cứu rất kỹ tiểu sử của các đại biểu.

Ở nước ta, quy trình bầu cử được tổ chức chặt chẽ qua nhiều bước: Hiệp thương, giới thiệu ứng cử viên, tiếp xúc cử tri, công bố danh sách chính thức, bỏ phiếu và kiểm phiếu công khai. Nếu nhìn ở góc độ pháp lý, đó là cơ chế bảo đảm dân chủ; còn ở góc độ xã hội, chính sự lặp lại bền bỉ, nghiêm túc của quy trình ấy qua nhiều nhiệm kỳ đã hình thành nên thói quen tôn trọng quy tắc, đề cao công khai, minh bạch trong những công việc liên quan đến lợi ích chung.

Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc triển khai công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: đây là sự kiện chính trị trọng đại của đất nước, diễn ra ngay sau Đại hội XIV của Đảng, đúng dịp kỷ niệm 80 năm cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ mới.

Ý nghĩa đó đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chất lượng của cuộc bầu cử lần này. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế sâu rộng, chất lượng đội ngũ đại biểu được lựa chọn càng có ý nghĩa quyết định. Công tác nhân sự tiếp tục được xác định là khâu then chốt. Việc giới thiệu những người có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy đổi mới, năng lực hoạch định chính sách, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm trở thành yêu cầu đặc biệt quan trọng.

Nhưng lựa chọn đúng người xứng đáng không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan tổ chức mà còn phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng tham gia của cử tri. Một lá phiếu có trách nhiệm phải được đặt trên cơ sở hiểu biết, cân nhắc và đặt lợi ích quốc gia lên trên hết. Khi cử tri lựa chọn với đòi hỏi cao hơn về năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm của người đại diện, đó cũng là lúc nền dân chủ được nâng lên một bước về chất.

Các cử tri có mặt từ sớm tại các điểm bầu cử.

Công nghệ số và chiều sâu văn hóa chính trị hiện đại

Một điểm mới nổi bật của cuộc bầu cử nhiệm kỳ này là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong toàn bộ quá trình tổ chức. Các địa phương khai thác cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, kết hợp ứng dụng VNeID để phân bổ gần 79 triệu cử tri về các khu vực bỏ phiếu nhanh chóng, chính xác.

Tại Hà Nội và nhiều địa phương khác, mã QR được đưa vào các điểm niêm yết để cử tri thuận tiện tra cứu thông tin; một số nơi ứng dụng chatbot hỗ trợ tra cứu khu vực bỏ phiếu, đơn vị bầu cử, quy trình bỏ phiếu và các văn bản hướng dẫn liên quan. Phần mềm quản lý thông tin bầu cử cũng được triển khai rộng hơn, góp phần nâng cao hiệu quả điều hành và giảm áp lực cho cán bộ cơ sở.

Những đổi mới đó không chỉ tạo thuận lợi cho cử tri mà còn phản ánh bước tiến của quản trị hiện đại lấy dữ liệu làm trung tâm, lấy người dân làm mục tiêu phục vụ.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội, chuyển đổi số cũng đặt ra yêu cầu mới đối với văn hóa dân chủ. Không gian mạng trở thành kênh tiếp cận thông tin quan trọng nhưng đồng thời cũng là môi trường dễ phát sinh tin giả, thông tin sai lệch và các thủ đoạn xuyên tạc. Điều đó đòi hỏi mỗi công dân phải nâng cao năng lực sàng lọc thông tin, phân biệt rõ nguồn tin chính thống, giữ trách nhiệm trong tiếp nhận, chia sẻ và phát ngôn.

Tại tổ bầu cử số 11, phường Phú Diễn, Hà Nội, ông Dương Thanh Hải, cán bộ đảng viên nghỉ hưu cho biết, tính cả bầu cử lần này ông đã có 8 lần trực tiếp tham gia bỏ phiếu bầu đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp. Theo ông, mỗi kỳ bầu cử đều để lại dấu ấn riêng, nhưng điểm chung là tinh thần trách nhiệm của người dân ngày càng rõ hơn; trong điều kiện đất nước bước vào kỷ nguyên dữ liệu, cách thức tổ chức thay đổi nhưng giá trị cốt lõi của văn hóa bầu cử vẫn được duy trì và bồi đắp.

Một cuộc bầu cử thành công vì thế không chỉ được đánh giá bằng việc hoàn tất đúng quy trình pháp luật hay đạt tỷ lệ cử tri tham gia cao. Giá trị sâu xa hơn nằm ở việc tiếp tục bồi đắp văn hóa dân chủ trong xã hội, củng cố văn hóa đại diện trong hệ thống chính trị và xây dựng văn hóa công vụ trong bộ máy nhà nước.

“Tôi cũng rất xúc động khi chứng kiến văn hóa bầu cử năm nay mang một sắc thái mới: Bình tĩnh hơn, hiện đại hơn, nhưng vẫn đậm chất Việt Nam. Từ đồng bằng đến miền núi, từ đô thị lớn đến hải đảo, từ Hà Nội đến Thành phố Hồ Chí Minh..., không khí bầu cử đều toát lên sự trang nghiêm mà gần gũi, rộn ràng mà kỷ cương. Các điểm bầu cử được tổ chức ngăn nắp, lực lượng hỗ trợ làm việc trách nhiệm, người dân chấp hành quy trình nghiêm túc. Sự hiện diện của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước trực tiếp đi bỏ phiếu cùng nhân dân cũng tạo nên một thông điệp rất đẹp: Trước lá phiếu, mọi người đều là công dân, đều thực hiện quyền và nghĩa vụ thiêng liêng đối với Tổ quốc”- Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn khẳng định.

Khi một công dân đặt lá phiếu vào hòm phiếu, đó không chỉ là hành động hoàn thành quyền hiến định mà còn là sự gửi gắm niềm tin đối với tương lai phát triển của đất nước. Chính từ những lá phiếu ấy, ý chí của nhân dân được chuyển hóa thành quyền lực nhà nước; ý Đảng tiếp tục hòa cùng lòng Dân trong mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc.

Đúng như Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn đã khẳng định: Mỗi cuộc bầu cử thành công không phải là điểm kết thúc, mà là điểm khởi đầu cho một nhiệm kỳ hành động. Thành công của cuộc bầu cử 15/3/2026 không chỉ nằm ở tổ chức an toàn, đúng luật, dân chủ, mà còn ở chỗ nó cho thấy văn hóa chính trị của xã hội Việt Nam đang được bồi đắp theo hướng ngày càng văn minh hơn. Một nền văn hóa bầu cử lành mạnh chính là nền tảng để xây dựng một nền dân chủ thực chất. Và một nền dân chủ thực chất, sẽ trở thành động lực tinh thần to lớn để đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với niềm tin, với kỷ cương và với khát vọng lớn lao hơn. “Trong ý nghĩa đó, tôi tin ngày 15/3/2026 sẽ còn được nhớ không chỉ như một ngày bầu cử thành công, mà như một dấu mốc đẹp của niềm tin nhân dân đối với tương lai đất nước”- Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn.

Hải Phong