Mắc cúm A có nên xông lá để giảm triệu chứng?

1. Cúm A theo quan niệm y học cổ truyền

Theo YHCT, cúm A xuất hiện do hai yếu tố chính:

Ngoại nhân (tà khí): Do các tà khí bất thường từ môi trường như Phong, Hàn, Nhiệt, đặc biệt là Ôn dịch tà khí thừa lúc sức đề kháng suy giảm để xâm nhập vào cơ thể qua đường mũi, miệng, da lông.

Nội nhân (chính khí suy): Khi "Chính khí thịnh, tà bất khả can", khi bị suy yếu, hệ miễn dịch không đủ sức chống đỡ, tà khí sẽ khu trú ở phần Biểu (bề mặt cơ thể) rồi nhanh chóng vào phần Lý (bên trong).

Khi mắc cúm A, người bệnh có dấu hiệu khác nhau ở từng giai đoạn:

Giai đoạn biểu chứng: Sốt cao đột ngột, sợ lạnh, đau đầu, đau mỏi toàn thân, nghẹt mũi, ho khan.
Giai đoạn biến chứng, nhập phần lý: Sốt cao không hạ, đau họng dữ dội, đờm đặc vàng, tà khí uất kết gây tổn thương tân dịch (mất nước).

2. Mắc cúm A có nên xông lá?

Đối với các trường hợp mắc cúm A, YHCT hỗ trợ điều trị dựa trên nguyên tắc "Tuyên thông phế khí, phát hãn giải biểu" (làm thông phế, mở lỗ chân lông tiết mồ hôi để đuổi tà khí ra ngoài). Phương pháp xông lá sử dụng dược tính và tinh dầu của lá bưởi, sả, chanh, tía tô, kinh giới... để thúc đẩy quá trình này. Tuy nhiên, việc nên hay không nên xông lá khi mắc cúm A phụ thuộc hoàn toàn vào giai đoạn bệnh và thể trạng người bệnh:

Giai đoạn đầu (1 - 2 ngày đầu): Khi tà khí còn ở phần Biểu, người bệnh sốt nhẹ kèm sợ lạnh, ớn lạnh, không ra mồ hôi, đau mỏi người. Khi thực hiện xông lá ở giai đoạn này có tác dụng giúp làm ấm cơ thể, giãn nở lỗ chân lông để phát hãn (ra mồ hôi nhẹ), xua tan tà khí, đồng thời sát trùng đường hô hấp trên, giảm nghẹt mũi nhờ tinh dầu có tính ấm, cay từ sả, gừng, tía tô.

Người bệnh cúm A chỉ nên thực hiện xông lá ở giai đoạn đầu của bệnh. Ảnh AI

Giai đoạn tà nhập lý (sốt cao, nhiệt thịnh): Khi bệnh tiến triển với sốt cao liên tục (> 38.5°C), khát nước, họng sưng đỏ rát. Giai đoạn bệnh này không nên thực hiện xông lá tổn thương âm khí, khiến sức đề kháng suy kiệt, dễ gây tụt huyết áp, co giật hoặc đột quỵ.

Chống chỉ định xông lá: Trẻ em nhỏ tuổi, người già yếu, phụ nữ mang thai, người có tiền sử tim mạch, huyết áp cao, hoặc người đang suy nhược cơ thể nặng.

3. Nguyên tắc xông lá an toàn 

Xông lá chỉ là phương pháp hỗ trợ giảm triệu chứng ban đầu, không thay thế thuốc điều trị đặc hiệu diệt virus hoặc các biện pháp hạ sốt khi cần thiết. Tuy nhiên, nếu thực hiện, cần thực hiện an toàn theo các cách sau:

Đun sôi bùng các nguyên liệu đã chuẩn bị cho nồi nước xông lá trong 3–5 phút rồi tắt bếp ngay (đun lâu tinh dầu sẽ bay hơi hết).
Khi thực hiện xông lá, cần xông trong phòng kín gió, mở nắp từ từ để hơi nước mang tinh dầu bốc lên mặt và toàn thân trong 10–15 phút, tối đa không quá 20 phút và nên dừng xông sớm khi thấy mồ hôi râm rấm trên da, vạt áo hơi ẩm, người thấy nhẹ nhõm.
Nên xông vào 1–2 ngày đầu khi mới phát bệnh (giai đoạn biểu chứng, sốt nhẹ, sợ lạnh, ớn lạnh, đau mỏi người, chưa ra được mồ hôi) và thực hiện vào buổi chiều mát hoặc buổi tối trước khi đi ngủ để cơ thể được thư giãn hoàn toàn.
Bên cạnh đó, chỉ nên xông 1 lần/ngày và tối đa 1–2 lần trong suốt đợt bệnh, không xông liên tục mỗi ngày vì sẽ gây mất tân dịch (mất nước), suy giảm chính khí.
Ngay sau khi xông lá, cần uống một chén nước ấm (như nước cháo hành, nước gừng ấm hoặc oresol) để bù lại lượng dịch đã mất và không bật quạt hoặc điều hòa ngay sau khi xông để tránh tà khí thừa lúc lỗ chân lông mở rộng tái xâm nhập.

4. Nguyên liệu của nồi lá xông tốt cho người mắc cúm A

Thực tế, một nồi lá xông giải cảm chỉ cần đảm bảo có từ 2 đến 3 loại lá chứa tinh dầu là đã đạt được hiệu quả giải tà, phát hãn. Tuy nhiên, Đông y chia các loại lá xông thành 3 nhóm tác dụng chính, khi thực hiện xông lá chỉ cần chọn mỗi nhóm 1 loại lá (hoặc kết hợp 2 nhóm nếu thiếu), bao gồm:

Nhóm giải cảm, sát trùng (giải biểu, phát hãn): Tía tô, kinh giới, húng chanh, bạc hà, lá ổi có tác dụng làm thông lỗ chân lông, xua tan phong hàn, xua tan mệt mỏi.

Nhóm thông mũi, kháng khuẩn (tuyên thông phế khí): Củ sả (hoặc lá sả), lá chanh, lá bưởi, lá cam, củ gừng có tác dụng giảm nghẹt mũi, dịu cổ họng, sát trùng đường hô hấp.

Nhóm hạ nhiệt: Lá tre, lá cúc tần, lá bạch đàn.

Minh họa thực tế:

Nồi xông 1: Sả, gừng, tía tô.
Nồi xông 2: Lá bưởi/Lá chanh và kinh giới.
Nồi xông 3: Sả, vỏ bưởi/vỏ cam/vỏ chanh.

Lưu ý, những loại lá tuyệt đối không nên cho vào nồi xông gồm lá có độc tính hoặc nhựa độc như lá trúc đào, lá xoan, lá ngón, lá ngón biển... (dù vô tình hái lầm ngoài vườn), lá gây kích ứng da, niêm mạc hoặc các loại lá lạ không rõ nguồn gốc. Đối với lá bẩn, có sâu bệnh hoặc phun thuốc bảo vệ thực vật thì cần rửa thật sạch trước khi nấu để tránh hít phải hóa chất tồn dư.

BS. Vũ Duy Thành