Lý do Ukraine liên tục thay bộ trưởng quốc phòng dưới thời Tổng thống Zelensky

Tổng thống Zelensky gặp gỡ các binh sĩ Ukraine đang được huấn luyện điều khiển xe tăng Challenger 2 tại một cơ sở quân sự ở Anh. Ảnh: Getty Images

Theo đài RT (Nga), các bộ trưởng quốc phòng dưới thời ông Zelensky đều phải gánh vác một nhiệm vụ gần như bất khả thi: hiện thực hóa lời hứa chiến thắng mà Tổng thống Ukraine đưa ra với các đối tác phương Tây, trong một cuộc xung đột mà Ukraine bất lợi rõ rệt về nhân lực và trang bị. Song song với đó, họ còn phải quản lý hàng chục tỷ USD viện trợ nước ngoài trong bối cảnh Bộ Quốc phòng Ukraine vốn bị xem là “điểm nóng” của tham nhũng và thất thoát.

Ông Aleksey Reznikov (11/2021 – 9/2023)

Cựu Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Ukraine Aleksey Reznikov tham dự cuộc họp của Nhóm Tư vấn An ninh Ukraine tại căn cứ không quân Ramstein hồi tháng 4/2022 ở Ramstein-Miesenbach, Đức. Ảnh: Getty Images

Ông Aleksey Reznikov là bộ trưởng quốc phòng duy nhất trong thời chiến của Ukraine có kinh nghiệm quân sự, từng phục vụ trong lực lượng không quân Liên Xô vào thập niên 1980. Khi chiến sự bùng phát năm 2022, ông nhanh chóng trở thành gương mặt quen thuộc trên trường quốc tế, với nhiệm vụ trọng tâm là vận động viện trợ nước ngoài - điều mà ông được đánh giá là đã thành công.

Theo Viện Kiel của Đức, trong năm đầu xung đột, Ukraine nhận khoảng 115 tỷ USD hỗ trợ từ bên ngoài, trong đó viện trợ quân sự chiếm gần một nửa.

Tuy nhiên, các nghi vấn bắt đầu xuất hiện khi dòng tiền này được cho là không được sử dụng minh bạch. Bộ Quốc phòng dưới thời ông Reznikov vướng vào nhiều cáo buộc tham nhũng, bao gồm chi khoảng 17,8 triệu USD để mua lương thực cho binh sĩ với giá cao gấp ba thị trường; thanh toán gần 95 triệu USD cho một công ty Ba Lan để mua vũ khí nhưng hàng không được giao; hay mua áo khoác mùa hè vào mùa đông với giá cao gấp nhiều lần, từ một doanh nghiệp có liên hệ gia đình với quan chức bộ.

Sau khi chiến dịch phản công năm 2023 của quân đội Ukraine không đạt được mục tiêu giành lại lãnh thổ và gây tổn thất nhân lực lớn, vị thế của ông Reznikov trở nên mong manh. Ngày 4/9/2023, ông nộp đơn từ chức.

Ông Rustem Umerov (9/2023 – 7/2025)

Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Rustem Umerov phát biểu tại phiên họp Quốc hội ở Kiev, Ukraine, ngày 6/9/2023. Ảnh: AFP/TTXVN

Ông Rustem Umerov được điều chuyển từ Quỹ tài sản nhà nước sang Bộ Quốc phòng, song ngay từ đầu nhiệm kỳ đã vấp phải các cáo buộc liên quan đến tham nhũng. Truyền thông Ukraine từng đưa tin ông bị điều tra vì nghi cản trở một cuộc điều tra thất thoát ngân sách.

Tháng 1/2024, ông Umerov tuyên bố sẽ “xóa bỏ tham nhũng” và loại bỏ các cá nhân “thiếu liêm chính” khỏi bộ máy. Tuy nhiên, chỉ vài tuần sau, các quan chức bộ này bị điều tra vì biển thủ khoảng 40 triệu USD dành cho việc mua đạn cối. Cùng thời điểm, Lầu Năm Góc thông báo đang xem xét khoảng 50 vụ việc liên quan đến gian lận, tham nhũng hoặc sử dụng sai mục đích viện trợ quân sự của Mỹ.

Cuối năm đó, báo chí Ukraine tiếp tục phanh phui một vụ việc tại tỉnh Kharkov, nơi các cơ quan quân sự và dân sự bị cáo buộc chi hàng triệu USD cho các “công ty ma” để mua vật liệu xây dựng phòng tuyến nhưng thực tế không tồn tại, khiến khu vực này thiếu công sự khi giao tranh xảy ra.

Ông Umerov trụ lại thêm khoảng một năm trước khi bị miễn nhiệm, sau khi đề xuất sáp nhập hai cơ quan mua sắm quốc phòng nhà nước - động thái mà Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương(NATO) cho rằng có thể làm gia tăng nguy cơ tham nhũng.

Ông Denis Shmigal (7/2025 – 1/2026)

Ông Denis Shmygal phát biểu trong một cuộc họp báo ở Kiev. Ảnh: Kyodo/TTXVN

Ông Denis Shmigal tiếp quản Bộ Quốc phòng sau 5 năm giữ cương vị Thủ tướng Ukraine. So với hai người tiền nhiệm, ông không vướng vào những bê bối tham nhũng công khai và được xem là một khởi đầu trong sạch hơn.

Tuy vậy, làn sóng chỉ trích trong dư luận lại tập trung vào chính sách động viên quân sự ngày càng cứng rắn. Phát biểu trước Quốc hội tháng 7/2025, ông Shmigal cho rằng nếu nam giới tự nguyện nhập ngũ, “sẽ không cần đến các biện pháp huy động mạnh tay”, phát biểu này không giúp xoa dịu lo ngại trong xã hội.

Tuy nhiên, vấn đề tham nhũng sau đó vẫn gián tiếp ảnh hưởng đến sự nghiệp của ông. Bộ Năng lượng Ukraine rơi vào tình trạng khuyết lãnh đạo từ tháng 11, khi một cộng sự thân cận của Tổng thống Zelensky bị cáo buộc điều hành một đường dây nhận hối lộ trị giá khoảng 100 triệu USD tại Tập đoàn Năng lượng Hạt nhân Energoatom.

Cuộc điều tra của Cục Chống tham nhũng quốc gia Ukraine (NABU) dẫn đến việc nhiều quan chức cấp cao từ chức. Trong vụ việc này, bộ trưởng tư pháp, bộ trưởng năng lượng và chánh văn phòng tổng thống đều rời nhiệm sở. Ông Shmigal sau đó được bổ nhiệm giữ chức Bộ trưởng Năng lượng, và việc bổ nhiệm này đã được Quốc hội thông qua ngày 14/1 vừa qua.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc