Lý do nhạc sĩ bị nói thiếu kiến thức khi viết 'lúa chín chẳng cúi đầu'

Ca khúc Người Việt mình thương nhau do Cẩm Ly và Hòa Minzy thể hiện, sáng tác bởi Châu Đăng Khoa đang gây tranh cãi dữ dội trên mạng xã hội. Hàng loạt fanpage chia sẻ về bài nhạc này và thu hút những ý kiến trái chiều.

Cụ thể, lyric “Lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu” trong bài nhạc khiến không ít khán giả đặt dấu hỏi. Theo quan niệm quen thuộc, hình ảnh “lúa chín cúi đầu” thường được dùng như ẩn dụ cho người tài giỏi nhưng khiêm nhường, biết lắng nghe, sẵn sàng “cúi đầu” học hỏi mà không phô trương.

Vì vậy, câu hát do Châu Đăng Khoa viết gây xôn xao. Nhiều khán giả cho rằng nhạc sĩ này đang hiểu sai bản chất của câu thành ngữ này hoặc đang đề cao sự kiêu ngạo, thậm chí phủ nhận giá trị của sự khiêm tốn. Không ít ý kiến bày tỏ liệu câu hát của Châu Đăng Khoa có gây hiểu nhầm về câu thành ngữ “lúa chín cúi đầu” hay không.

Tâm điểm tranh cãi trên mạng xã hội

Trước phản ứng trái chiều, tối 27/4, Châu Đăng Khoa đã lên tiếng. Nam nhạc sĩ cho biết anh nhận thức rõ ý nghĩa phổ biến của hình ảnh “lúa chín cúi đầu”, song trong ca khúc này, anh chủ ý mở rộng tầng nghĩa. Theo đó, cụm từ “chẳng hề cúi đầu” không nhằm cổ vũ sự ngạo mạn mà nhấn mạnh tinh thần không khuất phục, hướng đến niềm tự hào dân tộc. Hình ảnh cây lúa ở đây trở thành biểu tượng ẩn dụ cho con người Việt Nam với tư thế kiêu hãnh.

Châu Đăng Khoa lên tiếng giải thích về bài nhạc nhưng chưa thể xoa dịu phản ứng của cộng đồng mạng. Ảnh: FBNV.

Dù vậy, phần lý giải này chưa làm dịu tranh cãi. Nhiều ý kiến cho rằng lập luận của nhạc sĩ vẫn chưa đủ thuyết phục. Đáng chú ý, tranh cãi còn lan sang hai ca sĩ thể hiện là Cẩm Ly và Hòa Minzy. Một bộ phận khán giả yêu cầu họ lên tiếng làm rõ quan điểm.

Ngay dưới bài đăng của Châu Đăng Khoa, hàng loạt bình luận trái chiều xuất hiện. Tài khoản H.T.T. bình luận: “Muốn viết nhạc chính luận, nhất là nhạc về quê hương đất nước, trước tiên phải hiểu văn hóa Việt. Văn hóa cần được sáng tạo, phát triển nhưng phải giữ lấy cái gốc, cái nguồn. Ca dao tục ngữ là do ông bà đúc kết, có thể làm mới để gần gũi hơn với lớp trẻ nhưng nghĩa gốc vẫn cần bảo tồn vì đó không chỉ là bài học về nhân sinh mà còn là thực tiễn. Có sáng tạo đến đâu cũng phải gắn với thực tiễn, nếu không thì được gọi là viển vông".

Theo khán giả này, lúa chín mà không cúi đầu chỉ có hạt thóc lép, già, không dùng được. Nó còn mở ra một tầng nghĩa khác là cố chấp vì bất phục và ý nghĩa hoàn toàn khác kiên cường bất khuất. Tài khoản này cho rằng văn hóa Việt có nhiều cây khác để ẩn dụ cho sự bất khuất, ví như cây tre dù vươn cao đến trăm đốt hay dẫu cho đạn lạc bom rơi tới thân gãy, cành rơi cũng chẳng hề cúi đầu.

Tài khoản khác đồng tình: “Trước khi mang nghĩa hàm ẩn, nghĩa tường minh phải đúng và chuẩn đã. Theo sinh lý thực vật, lúa khi có hạt thì nặng nên theo vật lý (trọng lực) phải trĩu xuống (cúi đầu) không thể cao được. Lúc chín cao không cúi đầu, chỉ có lúa lép, không hạt, coi như lúa này bỏ đi và không có tinh túy gì đó”.

Tài khoản H.T. phản hồi: “Trước tiên bạn phải hiểu câu thành ngữ ‘Sông sâu tĩnh lặng, lúa chín cúi đầu’. Về nghĩa đen, những dòng sông sâu thường lặng sóng, còn những bông lúa chín, hạt chắc, nó nặng kéo bông lúa cúi xuống. Bông nào mà thẳng, chỉ có lúa lép. Cha ông ta lấy hình ảnh tự nhiên đó để dạy con cháu nên sống khiêm tốn, điềm tĩnh và biết kiềm chế.

Nó nhấn mạnh người tài giỏi, hiểu biết thực sự thường không khoe mẽ, tự mãn mà khiêm hạ, tôn trọng người khác, giống sông sâu chảy êm đềm và bông lúa chín nặng hạt thì cúi. Vậy nên, nếu thêm chữ ‘không’, ý nghĩa của nó đã hoàn toàn khác. Văn hóa cần được sáng tạo, phát triển nhưng phải giữ lấy cái gốc, cái nguồn và luôn luôn gắn với thực tế”.

Lý do bài nhạc bị phản ứng

Nhiều nhà văn cũng lên tiếng về vụ việc khiến bài nhạc đang trở thành nội dung gây bàn tán nhất trên mạng xã hội. Nhà văn Gào cho rằng việc chọn nghĩa hàm ẩn kiên cường, bất khuất mà chọn cây lúa là sai từ đầu.

“‘Sông sâu tĩnh lặng, lúa chín cúi đầu’ ý nói càng sâu sắc, hiểu biết, sẽ càng khiêm nhường. Cái cúi đầu này không phải do yếu thế. Lúa chín cao mà chẳng hề cúi đầu là do hạt lúa bị lép, nhẹ, nên nó như cỏ, nhoi lên cao nhưng thực chất không có gì. Nó ẩn dụ cho kiểu người phô trương, ồn ào nhưng rỗng, tưởng cao mà không có ‘hạt’ đó. Nó không phải câu khen như ý người sáng tác câu này nghĩ đâu. Vấn đề nghĩa đen hay nghĩa bóng thì phải hợp lý”, Gào viết.

Hòa Minzy và Cẩm Ly chưa lên tiếng về bài nhạc.

Trong khi tranh cãi chưa hạ nhiệt, Hòa Minzy và Cẩm Ly vẫn duy trì hoạt động quảng bá cho ca khúc Người Việt mình thương nhau. Trên trang cá nhân, ca sĩ Hòa Minzy chia sẻ video, hình ảnh trong buổi tổng duyệt bài hát. Theo kế hoạch, cả 2 sẽ cùng thể hiện ca khúc trong đêm nhạc diễn ra tối 28/4 tại Sân vận động Mỹ Đình. Tuy nhiên, đáng chú ý là cả hai chưa đề cập đến phần ca từ đang gây tranh cãi, cũng như chưa đưa ra bất kỳ phản hồi nào liên quan đến ý kiến trái chiều từ khán giả.

Trong khi đó, ông Nguyễn Trung Dũng, Tổng đạo diễn chương trình Âm vang Tổ Quốc diễn ra tối 28/4 tại Sân vận động Quốc gia Mỹ Đình xác nhận với Tri Thức - Znews sẽ thay đổi lời ca khúc Người Việt mình thương nhau. Theo ông Dũng, bộ phận âm nhạc đang làm việc để chỉnh sửa câu từ.

Minh Hạo