Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước: Bảo vệ người đấu tranh với tham nhũng

Quang cảnh phiên họp. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều 10/8, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận ở Hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Các đại biểu đánh giá cao dự thảo Luật bổ sung cơ chế đối với người đấu tranh phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và tiếp tục cải cách thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường.

Mở rộng phạm vi bảo vệ người dân

Theo ý kiến đại biểu, việc hoàn thiện Luật lần này cần hướng tới ba yêu cầu: Mở rộng thực chất quyền được bồi thường, phân định rõ trách nhiệm của cơ quan Nhà nước trong giải quyết yêu cầu bồi thường và đơn giản hóa tối đa thủ tục cho người bị thiệt hại.

Đại biểu Nguyễn Thành Trung (Hải Phòng) đánh giá cao việc dự thảo đã mở rộng phạm vi bảo vệ người dân, bổ sung cơ chế đối với người đấu tranh phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và tiếp tục cải cách thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường.

Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Thành Trung nhận thấy quy định hiện nay chủ yếu mới dừng lại ở xác định khái niệm trong khi chưa thể hiện đầy đủ cơ chế pháp lý để đảm bảo quyền được bồi thường khi họ bị thiệt hại do việc thực hiện quyền phản ánh, tố cáo, tố giác. Vì vậy, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo rà soát các quy định về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường, thiệt hại được bồi thường và trình tự yêu cầu bồi thường để có sự dẫn chiếu quy định tương ứng.

“Đặc biệt, cần làm rõ trường hợp người tố cáo hoặc người thân bị trả đũa gây thiệt hại do việc thực hiện quyền đấu tranh phòng, chống tham nhũng thì căn cứ nào xác định trách nhiệm của nhà nước và cơ chế chứng minh mối quan hệ giữa hành vi công vụ với thiệt hại,” đại biểu nêu vấn đề.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An Thái Thị An Chung phát biểu. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Góp ý về phạm vi trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính, đại biểu Thái Thị An Chung (Nghệ An) thống nhất với việc sửa đổi quy định tại khoản 9 Điều 17: “Thực hiện hành vi trái pháp luật trong hoạt động quản lý thuế và các khoản thu khác theo luật quản lý thuế.”

Đại biểu cho rằng quy định này khắc phục được hạn chế của phương pháp liệt kê, tránh bỏ sót những trường hợp người nộp thuế thực tế bị thiệt hại do hành vi trái pháp luật của cơ quan, người có thẩm quyền trong quản lý thuế.

Mặt khác, đại biểu Thái Thị An Chung nhận thấy việc dẫn chiếu trực tiếp đến hoạt động quản lý thuế và các khoản thu khác theo Luật Quản lý thuế tạo sự thống nhất giữa hai luật, đồng thời có tính linh hoạt, tránh tình trạng Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước phải liên tục sửa đổi mỗi khi pháp luật quản lý thuế phát sinh hoặc bổ sung hình thức quản lý mới. Qua đó, bảo đảm tốt hơn nguyên tắc mọi thiệt hại do hành vi công vụ trái pháp luật gây ra phải được xem xét bồi thường theo quy định của pháp luật.

Phát biểu thảo luận về phạm vi trách nhiệm bồi thường trong hoạt động quản lý hành chính, đại biểu Nguyễn Phi Hùng (Đà Nẵng) cho rằng pháp luật hiện hành chưa quy định rõ trường hợp cơ quan nhà nước hoặc người có thẩm quyền không thi hành, chậm thi hành hoặc thi hành không đầy đủ bản án, quyết định hành chính đã có hiệu lực pháp luật của tòa án, dẫn tới thiệt hại cho người dân.

Nhằm khắc phục khoảng trống pháp lý này, đặc biệt là trong lĩnh vực đất đai, đại biểu đề nghị bổ sung trường hợp trên vào phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể các căn cứ xác định lý do chính đáng và thời hạn chậm thi hành bản án, quyết định hành chính của tòa án.

Đơn giản hóa thủ tục cho người bị thiệt hại

Các đại biểu đánh giá đây là đạo luật thể hiện trách nhiệm của Nhà nước với người dân khi chính hoạt động của mình gây ra thiệt hại. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm người bị thiệt hại thực sự có khả năng tiếp cận cơ chế bồi thường; cơ quan Nhà nước thực sự chịu trách nhiệm; trách nhiệm của người thi hành công vụ được xác định tương xứng với lỗi; và quá trình chuyển tiếp của Luật không tạo ra những khoảng trống làm ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân.

Các đại biểu tại Kỳ họp. (Ảnh: quochoi.vn)

Góp ý cho dự thảo, đại biểu Nguyễn Thành Trung đề nghị quy định rõ hơn 3 vấn đề: Thời hạn thương lượng; căn cứ xác định mức bồi thường; trách nhiệm của cơ quan giải quyết khi thương lượng không thành. Các nội dung kỹ thuật, biểu mẫu và trình tự chi tiết có thể giao Chính phủ quy định.

“Tôi cho rằng, hoàn thiện Luật lần này cần hướng tới ba yêu cầu mở rộng thực chất quyền được bồi thường, phân định rõ trách nhiệm của cơ quan Nhà nước và đơn giản hóa tối đa thủ tục cho người bị thiệt hại,” đại biểu nhấn mạnh.

Đồng tình với ý kiến rút ngắn thời gian giải quyết yêu cầu bồi thường, đại biểu Nguyễn Tiến Nam (Huế) cho rằng đây là một bước tiến tích cực, phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và tạo thuận lợi hơn cho người yêu cầu bồi thường.

Song theo đại biểu, cần xác lập một nguyên tắc xuyên suốt: Cắt giảm thủ tục của cơ quan Nhà nước, chứ không được cắt giảm quyền của người dân.

“Đặc biệt, đối với việc xác định cơ quan có trách nhiệm giải quyết bồi thường, mặc dù dự thảo đã có bước cải cách, nhưng cần có cơ chế đủ chặt để ngăn ngừa tình trạng cơ quan này chuyển sang cơ quan khác, cơ quan này chờ cơ quan kia, cuối cùng người chịu thiệt lại chính là người dân,” đại biểu Nguyễn Tiến Nam nêu quan điểm.

Đại biểu Quốc hội thành phố Huế Nguyễn Tiến Nam phát biểu. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Đại biểu Nguyễn Tiến Nam đề nghị quy định rõ trách nhiệm của cơ quan đầu mối trong việc tiếp nhận, xác định và chuyển hồ sơ; đồng thời phải xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền nếu việc xác định cơ quan giải quyết bồi thường bị kéo dài do nguyên nhân chủ quan.

Bên cạnh đó, đại biểu đồng tình với nguyên tắc: Những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội cần được quy định trong Luật; những vấn đề mang tính kỹ thuật, thường xuyên thay đổi có thể giao Chính phủ quy định chi tiết. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa thủ tục hành chính và nội dung trực tiếp xác lập quyền, nghĩa vụ của người bị thiệt hại.

Do vậy, đại biểu Nguyễn Tiến Nam đề nghị tiếp tục rà soát các nội dung dự kiến giao Chính phủ quy định chi tiết, nhất là những nội dung liên quan trực tiếp đến quyền được bồi thường, phạm vi quyền và nghĩa vụ của các bên./.

(Vietnam+)