Luật Thủ đô 2026 có gì đột phá?

Trao quyền mạnh mẽ cho Hà Nội, tạo dư địa phát triển mới

Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7 thay thế Luật Thủ đô số 39/2024/QH15. Với nhiều quy định mới mang tính đột phá, Luật Thủ đô 2026 tiếp tục tạo hành lang pháp lý đặc thù, trao quyền chủ động lớn hơn cho chính quyền TP. Hà Nội, đáp ứng yêu cầu xây dựng thủ đô văn minh, hiện đại.

Luật Thủ đô 2026 trao quyền mạnh mẽ cho Hà Nội, mở rộng không gian phát triển.

Một trong những đột phá đáng chú ý là mở rộng nguyên tắc áp dụng pháp luật, tăng tính chủ động cho Hà Nội trong quá trình thực hiện các cơ chế đặc thù. Theo khoản 1 Điều 5, trường hợp có sự khác nhau giữa quy định của Luật Thủ đô với luật hoặc nghị quyết khác của Quốc hội thì áp dụng quy định của Luật Thủ đô.

Đặc biệt, khoản 3 Điều 5 bổ sung quy định cho phép Hội đồng nhân dân Thành phố quyết định áp dụng các cơ chế, chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan Nhà nước ở Trung ương ban hành sau, tạo điều kiện linh hoạt hơn trong quá trình phát triển Thủ đô.

Luật cũng bổ sung thẩm quyền điều chỉnh thủ tục hành chính cho chính quyền Thành phố. Theo khoản 2 Điều 8, Hà Nội được ban hành văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh trình tự, thủ tục và thẩm quyền giải quyết các thủ tục hành chính đang được quy định tại văn bản của cơ quan Trung ương. Quy định này góp phần nâng cao tính chủ động, rút ngắn thời gian giải quyết công việc và phục vụ người dân, doanh nghiệp hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, Luật Thủ đô 2026 siết chặt quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật. Khoản 3 Điều 8 yêu cầu việc ban hành văn bản phải thực hiện đầy đủ các bước như đánh giá sự cần thiết, xác định mục tiêu chính sách, đánh giá tác động, tham vấn các cơ quan Trung ương và các đối tượng liên quan, đồng thời công khai dự thảo và nội dung tiếp thu, giải trình. Đặc biệt, không áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn, trừ trường hợp tạm ngừng hiệu lực hoặc bãi bỏ văn bản.

Điểm mới mang tính đột phá của Luật là lần đầu tiên cho phép Hà Nội được thí điểm các cơ chế, chính sách mới khác với quy định của luật hoặc nghị quyết của Quốc hội hay những vấn đề mà pháp luật chưa quy định.

Theo Điều 9, thời gian thí điểm tối đa là 5 năm và có thể được gia hạn thêm không quá 5 năm. Tuy nhiên, việc thí điểm không áp dụng đối với các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo và những vấn đề liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia. Luật đồng thời xác định rõ phạm vi và nội dung được phép thí điểm nhằm bảo đảm tính minh bạch và khả thi trong thực hiện.

Thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hoàn thiện cơ chế quản lý đô thị

Một điểm đột phá khác là việc bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, mô hình kinh doanh, sản phẩm và dịch vụ mới. Quy định tại Điều 19 tạo điều kiện cho Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong phát triển kinh tế - xã hội.

Kỳ họp thứ tư HĐND TP Hà Nội đã thông qua 45 nghị quyết về cơ chế, chính sách nhằm cụ thể hóa Luật Thủ đô, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ cho việc triển khai từ ngày 1/7.

Trong lĩnh vực quy hoạch, Luật Thủ đô 2026 chuyển sang mô hình một quy hoạch tổng thể duy nhất cho toàn Thành phố. Theo khoản 1 Điều 10, Hà Nội chỉ lập một Quy hoạch tổng thể Thủ đô trên cơ sở tích hợp và thay thế Quy hoạch Thủ đô và Quy hoạch chung Thủ đô trước đây. Quy hoạch này có giá trị pháp lý tương đương quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung thành phố theo quy định của pháp luật, góp phần thống nhất quản lý và định hướng phát triển lâu dài.

Luật cũng bổ sung quy định toàn diện về quản lý không gian đô thị đa tầng. Điều 11 quy định việc quản lý đồng bộ không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao, tạo cơ sở pháp lý cho việc khai thác hiệu quả quỹ đất và phát triển hạ tầng đô thị hiện đại.

Đáng chú ý, Hà Nội được trao cơ chế đặc thù trong xử phạt vi phạm hành chính. Theo điểm b khoản 1 Điều 14, Thành phố được quy định mức tiền phạt cao hơn nhưng tối đa không quá hai lần mức phạt chung đối với nhiều lĩnh vực như văn hóa, quảng cáo, đất đai, xây dựng, phòng cháy chữa cháy, an toàn thực phẩm, giao thông đường bộ, bảo vệ môi trường, an ninh trật tự và an toàn xã hội. Đây là công cụ quan trọng nhằm tăng cường hiệu lực quản lý Nhà nước và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật.

Khoản 2 Điều 14 bổ sung biện pháp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với một số trường hợp vi phạm nghiêm trọng như xây dựng không phép, sai phép, xây dựng trên đất lấn chiếm; vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy; vi phạm pháp luật về môi trường nhưng không chấp hành yêu cầu khắc phục; hoặc các công trình thuộc diện phải phá dỡ, di dời khẩn cấp.

Ngoài ra, Luật Thủ đô 2026 còn mở rộng cơ chế tài chính, ngân sách theo Điều 21, tạo thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển. Đồng thời, Điều 22 quy định mở rộng thẩm quyền quyết định đầu tư và xử lý dự án, giúp Thành phố chủ động hơn trong việc triển khai các công trình, dự án trọng điểm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Để cụ thể hóa các cơ chế, chính sách mới của Luật, tại Kỳ họp thứ tư diễn ra từ ngày 12 đến 16/6, HĐND thành phố Hà Nội đã thông qua 45 nghị quyết trên nhiều lĩnh vực, tạo nền tảng pháp lý đồng bộ để triển khai thi hành Luật Thủ đô từ ngày 1/7/2026.

Việc ban hành kịp thời các nghị quyết này thể hiện quyết tâm của Thành phố trong việc đưa Luật Thủ đô vào cuộc sống, phát huy hiệu quả các cơ chế đặc thù, mở ra dư địa phát triển mới và tạo động lực để Hà Nội bứt phá trong giai đoạn phát triển mới.

Việt An