Luật - Những điểm mới: Giám sát trách nhiệm tuân thủ việc tổ chức lấy ý kiến trong xây dựng dự án luật

Gắn kết giữa hoạt động giám sát với việc hoàn thiện chính sách, pháp luật

Theo đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Cao Mạnh Linh, điểm mới nổi bật của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND là tiếp tục thực hiện mạnh mẽ chủ trương đổi mới tư duy trong công tác xây dựng pháp luật, trong phân cấp, phân quyền, nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên phát triển thịnh vượng, hùng cường của dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Luật gồm 5 chương, 45 điều, với nhiều điểm mới mang tính đột phá, đó là, chỉ quy định những vấn đề mang tính ổn định, có giá trị lâu dài; các nội dung khác giao cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành để bảo đảm tính linh hoạt, chủ động trong thực tiễn thi hành Luật.

Đại biểu Cao Mạnh Linh cho biết, Luật đã bổ sung nguyên tắc bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng Cộng sản Việt Nam, nguyên tắc hoạt động giám sát toàn diện nhưng có trọng tâm, trọng điểm, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, nguyên tắc bảo đảm gắn kết giữa hoạt động giám sát với việc hoàn thiện chính sách, pháp luật, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, địa phương.

Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Cao Mạnh Linh. Ảnh: H.Ngọc

Bổ sung các quy định về phân công, phân cấp, phân quyền, phối hợp trong hoạt động giám sát; sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến bảo đảm thực hiện nghị quyết, kết luận, yêu cầu, kiến nghị giám sát; sửa đổi, bổ sung các quy định về thẩm quyền, trách nhiệm của Quốc hội, cơ quan của Quốc hội, đại biểu Quốc hội, HĐND, cơ quan của HĐND, đại biểu HĐND và thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan trong hoạt động giám sát.

Đáng lưu ý, luật bổ sung các quy định về giám sát trách nhiệm tuân thủ việc tổ chức lấy ý kiến trong quá trình xây dựng dự án luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Sửa đổi, bổ sung các quy định về trao đổi, sử dụng thông tin trong hoạt động giám sát và các hoạt động có liên quan như thanh tra, kiểm tra, kiểm toán...; ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong hoạt động giám sát.

Tổ đại biểu HĐND chỉ thực hiện giám sát khi được HĐND, Thường trực HĐND giao

Luật cũng quy định rõ Đoàn ĐBQH tham gia giám sát việc giải quyết, trả lời kiến nghị của cử tri thuộc thẩm quyền giải quyết của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền ở trung ương theo phân công của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, để phù hợp với thẩm quyền giám sát của Đoàn ĐBQH.

Để phù hợp với thực tiễn hoạt động giám sát của Tổ đại biểu HĐND và bối cảnh tình hình mới khi quy mô địa bàn cấp tỉnh, cấp xã hiện nay đã mở rộng hơn trước, kế thừa một phần quy định của luật hiện hành, Luật đã được chỉnh lý, quy định về hoạt động giám sát của Tổ đại biểu HĐND tại Điều 37 như sau: “Tổ đại biểu HĐND giám sát việc thi hành pháp luật ở địa phương khi được HĐND hoặc Thường trực HĐND cùng cấp giao; báo cáo kết quả giám sát để HĐND, Thường trực HĐND xem xét, quyết định”.

Theo quy định này,Tổ đại biểu HĐND chỉ thực hiện hoạt động giám sát khi được HĐND, Thường trực HĐND giao; không phải là thẩm quyền giám sát độc lập của Tổ đại biểu HĐND, nên không dẫn tới mâu thuẫn với Luật Tổ chức chính quyền địa phương.

Mặt khác, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 chỉ quy định về cơ cấu tổ chức, thẩm quyền thành lập Tổ đại biểu HĐND mà không quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Tổ đại biểu HĐND. Nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm cụ thể của Tổ đại biểu HĐND hiện nay đang được quy định cụ thể tại một số văn bản dưới luật. Do đó, việc dự thảo Luật quy định về trách nhiệm của Tổ đại biểu HĐND thực hiện giám sát khi được HĐND, Thường trực HĐND giao không dẫn tới phải sửa đổi Luật Tổ chức chính quyền địa phương.

Để triển khai thi hành Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành các nghị quyết quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật theo các điều, khoản, điểm được giao trong Luật, bảo đảm có hiệu lực thi hành cùng thời điểm có hiệu lực thi hành của Luật.

Cụ thể là: Nghị quyết số 113/2025/UBTVQH15 ngày 24/12/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND về hoạt động giám sát của Quốc hội; Nghị quyết số 114/2025/UBTVQH15 ngày 24/12/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND về hoạt động giám sát của HĐND.

Đồng thời ban hành Nghị quyết số 115/2025/UBTVQH15 ngày 24/12/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND về giám sát văn bản quy phạm pháp luật; Nghị quyết số 116/2025/UBTVQH15 ngày 24/12/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về việc tiếp công dân, tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn và giám sát của Quốc hội và HĐND đối với việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, phản ánh, kiến nghị của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Cùng với đó, Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, HĐND, các cơ quan của HĐND sẽ tổ chức tuyên truyền, phổ biến, quán triệt và tổ chức triển khai thi hành Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2025 và các văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật bảo đảm kịp thời, tiết kiệm, hiệu quả.

Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2026.

Anh Thảo