Luật hóa nguyên tắc kiểm tra hàng hóa qua thương mại điện tử

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan. Ảnh: VPQH

Không yêu cầu nộp lại hồ sơ đã có thông qua cơ chế một cửa quốc gia

Trước khi tiến hành biểu quyết, các đại biểu nghe Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Báo cáo tóm tắt tiếp thu, giải trình, chỉnh lý Dự thảo Luật.

Bộ trưởng cho biết, tiếp thu ý kiến đại biểu, Chính phủ ưu tiên nguồn lực đầu tư hạ tầng hải quan số, vận hành thử nghiệm trước khi Luật có hiệu lực; đồng thời không yêu cầu doanh nghiệp nộp lại hồ sơ đã có qua Cơ chế một cửa quốc gia.

Đối với Cơ chế một cửa quốc gia, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Dự thảo Luật làm rõ cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu. Đồng thời, bổ sung nguyên tắc không yêu cầu nộp lại bản giấy đối với dữ liệu đã được chia sẻ.

Dự thảo cũng tiếp thu, bổ sung nhiệm vụ của từng nhóm chủ thể mới như doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh, chủ sàn thương mại điện tử, người thực hiện dịch vụ quá cảnh, trung chuyển hàng hóa…cho phù hợp với Công ước Kyoto và thông lệ quốc tế.

Đáng chú ý, Dự thảo Luật bổ sung trách nhiệm kết nối dữ liệu của chủ quản nền tảng thương mại điện tử nước ngoài không có trụ sở tại Việt Nam.

Đối với hoạt động xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử, Chính phủ khẳng định cần thiết phải luật hóa các nguyên tắc kiểm tra, giám sát do số lượng giao dịch lớn, chủ thể tham gia đa dạng. Theo hướng chỉnh lý, Luật sẽ quy định các nguyên tắc cơ bản, còn ngưỡng trị giá hàng hóa, quy trình kiểm tra, giám sát và lộ trình xác thực định danh điện tử sẽ được Chính phủ quy định chi tiết; bổ sung trách nhiệm kết nối dữ liệu của chủ quản nền tảng thương mại điện tử nước ngoài không có trụ sở tại Việt Nam.

“Về kiểm định hải quan, do còn nhiều ý kiến khác nhau về căn cứ, tiêu chí, giá trị pháp lý và ranh giới giám định, kiểm tra chuyên ngành, Bộ Tài chính xin tiếp thu, bỏ khái niệm và quy định về kiểm định hải quan ra khỏi dự thảo Luật" - Bộ trưởng nêu rõ.

Tăng quản lý bằng rủi ro và công nghệ

Đối với quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ, Dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng phân định rõ 2 nội dung này, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết các vấn đề kỹ thuật nhằm bảo đảm tính ổn định của Luật và tính linh hoạt trong thực tiễn.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Báo cáo tóm tắt tiếp thu, giải trình, chỉnh lý Dự thảo Luật. Ảnh: VPQH

Về quy định đối với đại lý làm thủ tục hải quan, trước băn khoăn việc giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định tiêu chuẩn, quản lý đại lý có thể làm phát sinh trở lại các điều kiện kinh doanh đã được Luật Đầu tư bãi bỏ, Chính phủ tiếp thu theo hướng không đặt lại điều kiện kinh doanh. Theo đó, chỉ quy định về quản lý, hoạt động của đại lý làm thủ tục hải quan; cơ chế quản lý được chuyển sang tiêu chuẩn nghề và hậu kiểm.

Về địa điểm làm thủ tục hải quan, Dự thảo quy định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền trong quy hoạch, thiết kế, xây dựng cửa khẩu, bố trí địa điểm làm thủ tục và nơi lưu giữ hàng hóa xuất nhập khẩu; đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết để phù hợp với đặc thù từng địa điểm.

Đối với hồ sơ khai hải quan, Dự thảo Luật bổ sung quy định xử lý trường hợp hệ thống gặp sự cố, có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, vùng sâu, vùng xa và bổ sung hồ sơ đối với phương tiện vận tải. Việc phân định giữa sai sót, sơ suất vô ý với hành vi cố tình vi phạm cũng được hướng dẫn cụ thể tại văn bản dưới Luật.

Về kiểm tra thực tế hàng hóa, thẩm quyền quyết định trường hợp khác được chuyển từ Thủ trưởng cơ quan Hải quan nơi xử lý hồ sơ sang Bộ trưởng Bộ Tài chính. Đối với hàng hóa tồn đọng, Bộ trưởng Bộ Tài chính sẽ quy định chi tiết trách nhiệm và cơ chế xử lý.

Dự thảo Luật cũng điều chỉnh một số quy định về kho ngoại quan, kho bảo thuế, địa điểm thu gom hàng lẻ, cửa hàng miễn thuế và hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát hải quan. Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, hiện cả nước chỉ có một kho bảo thuế tại TP. Hồ Chí Minh, do đó việc bãi bỏ chế định này dự kiến không tạo tác động đáng kể.

Các quy định về hàng hóa quá cảnh, trung chuyển được thống nhất với pháp luật về quản lý ngoại thương và điều ước quốc tế. Dự thảo đồng thời bổ sung quy định tương thích với Cơ chế quá cảnh ASEAN và mở rộng giám sát tuyến đường qua định vị vệ tinh tại Nghị định.

Chính phủ cũng chỉnh lý quy định về trách nhiệm của cơ quan hải quan trong tổ chức thu thuế theo hướng dẫn chiếu chung đến “các nội dung về quản lý thuế”, thay vì liệt kê chi tiết từng nghiệp vụ.

Một điểm mới khác là bổ sung hàng hóa quá cảnh vào phạm vi áp dụng biện pháp tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Chính phủ đồng thời đề nghị sửa đổi, bổ sung một số quy định của Luật Sở hữu trí tuệ để bảo đảm đồng bộ giữa các luật. Quy định này nhằm tăng khả năng kiểm soát hàng hóa quá cảnh có nguy cơ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho cơ quan hải quan trong quá trình thực thi.

Đối với đề xuất sửa đổi quy định về thẩm quyền phối hợp giữa hải quan với Bộ đội Biên phòng, Công an và kiểm dịch y tế biên giới, Chính phủ đề nghị giữ nguyên thẩm quyền chủ trì của cơ quan hải quan.

Theo Chính phủ, việc này phù hợp chủ trương một việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì thực hiện và chịu trách nhiệm chính, đồng thời phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của cơ quan hải quan.

Số liệu trong báo cáo cho thấy, giai đoạn 2021-2025, cơ quan hải quan đã bắt giữ, xử lý 81.928 vụ vi phạm, khởi tố 176 vụ. Riêng 7 tháng đầu năm 2026, lực lượng hải quan xử lý 13.413 vụ, khởi tố 7 vụ.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan gồm 4 điều và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027.

N. HỒNG