Luật Dân số mới: Tăng hỗ trợ sinh con, chăm sóc người cao tuổi

Bộ Y tế phối hợp với Cơ quan Liên hợp quốc về bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ (UN Women) tại Việt Nam vừa tổ chức hội nghị toàn quốc nhằm phổ biến Luật Dân số cùng các văn bản hướng dẫn thi hành.

Bác sĩ Bệnh viện Lão khoa Trung ương thăm khám, tư vấn cho người cao tuổi. Ảnh: BVCC

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết sau nhiều năm thực hiện chính sách kế hoạch hóa gia đình, Việt Nam đã đạt mức sinh thay thế. Tuy nhiên, nước ta đang đối mặt với nhiều thách thức mới như mức sinh giảm dưới ngưỡng thay thế, mất cân bằng giới tính khi sinh kéo dài và già hóa dân số diễn ra nhanh.

Theo ông Tuyên, chính sách dân số cần chuyển từ trọng tâm "dân số - kế hoạch hóa gia đình" sang "dân số và phát triển", phù hợp yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Luật Dân số được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ ngày 1-7.

Để cụ thể hóa luật, Chính phủ đã ban hành Nghị định 168/2026/NĐ-CP với nhiều chính sách mới về khuyến sinh, nâng cao chất lượng dân số và chăm sóc người cao tuổi.

Đáng chú ý, lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng, tăng một tháng so với quy định hiện hành. Lao động nam có vợ sinh con thứ hai được nghỉ 10 ngày làm việc, gấp đôi trước đây.

Nghị định cũng mở rộng đối tượng được hỗ trợ 2 triệu đồng khi sinh con, trong đó có phụ nữ ở địa bàn mức sinh thấp và phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi. Nguồn kinh phí do ngân sách địa phương bảo đảm và UBND cấp xã thực hiện chi trả.

Để nâng cao chất lượng dân số, chương trình sàng lọc trước sinh và sơ sinh tiếp tục được mở rộng theo lộ trình ưu tiên. Trong thời gian chờ cơ quan có thẩm quyền quyết định mức hỗ trợ chính thức, mức hỗ trợ tối đa là 900.000 đồng mỗi trường hợp sàng lọc trước sinh và 600.000 đồng mỗi trường hợp sàng lọc sơ sinh.

Nghị định cũng hướng dẫn triển khai các mô hình chăm sóc người cao tuổi tại gia đình và cộng đồng như câu lạc bộ người cao tuổi, điểm chăm sóc ban ngày và quy định về người chăm sóc người cao tuổi nhằm đáp ứng yêu cầu của quá trình già hóa dân số.

Dự báo dân số Việt Nam đến năm 2069. Ảnh chụp màn hình

Theo ông Lê Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế), tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh xuất hiện ở Việt Nam từ năm 2006 và đến nay vẫn chưa được khắc phục. Nguyên nhân chủ yếu là việc lạm dụng các tiến bộ khoa học, công nghệ để lựa chọn giới tính thai nhi.

Vì vậy, Luật Dân số tiếp tục nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức, đồng thời bổ sung quy định cấm thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi, trừ các trường hợp phục vụ chẩn đoán và điều trị bệnh theo quy định của Bộ Y tế.

Theo ông Dũng, quy định này tạo cơ sở pháp lý cho việc tư vấn, chẩn đoán và can thiệp các bệnh di truyền liên kết giới tính, bất thường nhiễm sắc thể giới tính hoặc rối loạn phát triển giới tính, đồng thời ngăn chặn việc lợi dụng kết quả chẩn đoán để lựa chọn giới tính thai nhi.

Ông Dũng cho biết Luật Dân số gồm 8 chương, 30 điều, được xây dựng trên cơ sở kế thừa các quy định còn phù hợp của Pháp lệnh Dân số năm 2003, đồng thời bổ sung nhiều chính sách mới nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Điểm đột phá của luật là chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển, hướng tới giải quyết đồng bộ các vấn đề về mức sinh, cơ cấu dân số, mất cân bằng giới tính khi sinh, già hóa dân số và nâng cao chất lượng dân số.

"Những chính sách mới này nhằm bảo đảm dân số phát triển hài hòa, bền vững, gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và từng địa phương"- ông Dũng nói.

N.Dung