Luật An toàn thực phẩm sửa đổi: 5 thay đổi lớn người dân và doanh nghiệp cần biết

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Xuân Tuyên, Luật ATTP (sửa đổi) không chỉ sửa đổi một số quy định kỹ thuật mà còn thay đổi căn bản tư duy quản lý, hướng tới kiểm soát nguy cơ trong toàn bộ chuỗi thực phẩm với 5 điểm mới đáng chú ý.

Kiểm tra ATTP tại các địa bàn

Quản lý toàn bộ chuỗi thực phẩm thay vì từng khâu riêng lẻ

Điểm thay đổi lớn nhất của dự thảo là chuyển từ cách quản lý theo từng công đoạn sang kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm.

Theo đó, việc quản lý sẽ bắt đầu từ sản xuất ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, thu hoạch, giết mổ đến sơ chế, chế biến, phân phối, lưu thông và tiêu dùng. Mỗi mắt xích đều được giám sát dựa trên đánh giá nguy cơ thay vì chỉ kiểm tra ở một số khâu như trước.

Dự thảo cũng bổ sung quy định kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y và các tác nhân gây ô nhiễm ngay từ giai đoạn sản xuất ban đầu theo các tiêu chuẩn quốc tế. Đồng thời, các cơ sở sản xuất sẽ từng bước phải áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến như GMP, HACCP, ISO 22000... theo lộ trình phù hợp.

Tăng hậu kiểm theo mức độ rủi ro

Một điểm đáng chú ý khác là dự thảo không mở rộng tiền kiểm như nhiều người lo ngại mà phân loại thực phẩm theo mức độ rủi ro để áp dụng biện pháp quản lý phù hợp.

Theo đó, chỉ nhóm thực phẩm có nguy cơ cao như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt và sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ đến 36 tháng tuổi phải đăng ký bản công bố trước khi lưu hành.

Trong khi đó, nhiều nhóm thực phẩm khác chỉ thực hiện công bố tiêu chuẩn áp dụng hoặc chỉ chịu hậu kiểm trong quá trình lưu thông trên thị trường.

Đối với thực phẩm nhập khẩu, dự thảo vẫn duy trì ba phương thức kiểm tra gồm kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường và kiểm tra giảm. Đáng chú ý, nhiều lô hàng vẫn được thông quan trước, cơ quan chức năng sẽ lấy mẫu kiểm nghiệm ngẫu nhiên và xử lý nếu phát hiện vi phạm, góp phần rút ngắn thời gian thông quan cho doanh nghiệp.

Siết trách nhiệm trên sàn thương mại điện tử

Lần đầu tiên, dự thảo Luật ATTP quy định rõ trách nhiệm của các nền tảng thương mại điện tử trong hoạt động kinh doanh thực phẩm.

Theo đó, cơ sở kinh doanh phải cung cấp đầy đủ giấy đăng ký bản công bố, bản công bố tiêu chuẩn áp dụng và các giấy tờ liên quan để nền tảng đăng tải theo từng sản phẩm.

Đặc biệt, chủ quản sàn thương mại điện tử phải xây dựng cơ chế kiểm duyệt hồ sơ và chịu trách nhiệm liên đới nếu không thực hiện đầy đủ các biện pháp kiểm soát, dẫn đến sự cố mất ATTP gây thiệt hại cho người tiêu dùng.

Quy định này được kỳ vọng sẽ góp phần hạn chế tình trạng thực phẩm không rõ nguồn gốc, quảng cáo sai sự thật và hàng giả được bày bán trên môi trường mạng.

Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về ATTP

Một điểm mới mang tính đột phá là xây dựng hệ thống thông tin ATTP thống nhất từ trung ương đến địa phương.

Theo dự thảo, toàn bộ dữ liệu về cơ sở sản xuất, kinh doanh, vòng đời sản phẩm, kết quả kiểm nghiệm, cảnh báo, vi phạm và truy xuất nguồn gốc sẽ được số hóa, kết nối liên thông trên phạm vi cả nước.

Bộ Y tế cũng định hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, mã QR, mã vạch và nhãn điện tử trong quản lý, giúp tăng khả năng cảnh báo sớm, truy xuất nguồn gốc, xử lý nhanh các sự cố và giảm thời gian giải quyết thủ tục hành chính.

Quản lý chặt hơn thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể

Dự thảo dành riêng một chính sách để nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và loại hình cung cấp suất ăn tập thể - những lĩnh vực thường xuyên tiềm ẩn nguy cơ xảy ra ngộ độc thực phẩm.

Theo đó, các cơ sở phải lưu giữ thông tin về nguồn gốc nguyên liệu, thực hiện cam kết bảo đảm ATTP, thông báo với chính quyền địa phương về địa điểm kinh doanh, lưu mẫu thực phẩm và sẵn sàng phục vụ truy xuất nguồn gốc khi cần thiết.

UBND cấp xã sẽ được giao lập danh sách quản lý các cơ sở trên địa bàn, tăng cường kiểm tra, tiếp nhận phản ánh, cập nhật thông tin vi phạm và cảnh báo lên hệ thống dữ liệu quốc gia về ATTP.

Hướng tới mô hình quản lý hiện đại, minh bạch

Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, Luật ATTP (sửa đổi) được xây dựng theo hướng lấy việc bảo vệ sức khỏe người dân làm trung tâm, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng cho các doanh nghiệp đầu tư bài bản vào chất lượng sản phẩm.

Việc chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên đánh giá nguy cơ, quản lý theo chuỗi, ứng dụng chuyển đổi số, công nhận các hệ thống quản lý chất lượng quốc tế và tăng trách nhiệm của các chủ thể trong toàn bộ chuỗi cung ứng được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, và thúc đẩy ngành thực phẩm phát triển bền vững.

Thanh Hằng