'Lớp học mở' từ không gian di sản

Không gian di tích trở thành giáo trình

Phù Đổng - vùng đất gắn với truyền thuyết Thánh Gióng - từ lâu đã được xem là một không gian văn hóa đặc biệt, nơi hội tụ nhiều giá trị lịch sử, tín ngưỡng, văn hóa. Tuy nhiên, nếu những giá trị ấy chỉ tồn tại trong ký ức cộng đồng, qua mỗi dịp lễ hội sẽ khó chạm tới thế hệ trẻ một cách sâu sắc. Chính vì vậy, địa phương đã đưa giáo dục di sản vào trường học, kích hoạt nguồn lực văn hóa ngay trong môi trường giáo dục.

Ngày 9-4 âm lịch cũng là thời điểm Lễ hội Gióng - Di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận diễn ra. Người dân ở đây có câu: "Ai ơi mùng chín tháng tư/ Không đi hội Gióng thì hư mất đời”. Để giúp học sinh hiểu thêm về văn hóa truyền thống, Ban Giám hiệu Trường Tiểu học Thị trấn Yên Viên đã tổ chức cho học sinh các lớp tham quan và tìm hiểu lịch sử Di tích Quốc gia đặc biệt Đền Gióng - nơi thờ Phù Đổng Thiên Vương, một trong “tứ bất tử” của dân tộc.

Giáo viên, học sinh Trường Tiểu học Thị trấn Yên Viên tham quan, dâng hương tại Đền Gióng. Ảnh: PV

Cô giáo Nguyễn Thị Thu Đông - Hiệu trưởng nhà trường cho biết: “Chúng tôi xác định giáo dục di sản không thể theo lối cũ. Muốn học sinh yêu thích thì phải đổi mới cách truyền đạt. Những buổi tham quan, ngoại khóa tại Đền Gióng, học sinh được “học tại chỗ”, được nghe kể chuyện. Cách tiếp cận này giúp các em không chỉ “biết” mà còn “hiểu” và “cảm” được giá trị của di sản. Những bài học vì thế trở nên gần gũi, dễ hiểu và giàu cảm xúc hơn”.

Tại những buổi ngoại khóa, các em được gặp và nghe các bậc cao niênam hiểu lịch sử, văn hóa địa phương kể về quần thể di tích Đền Gióng. Câu chuyện mộc mạc, chân thực từ chính những người gắn bó với di sản đã tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ, giúp học sinh cảm nhận rõ hơn giá trị văn hóa truyền thống. Thông qua các hoạt động học tập và trải nghiệm, học sinh nhận thức được rằng di sản muốn tồn tại bền vững thì cần được gìn giữ, bảo vệ. Từ những hành động nhỏ như giữ gìn vệ sinh di tích, tôn trọng không gian lễ hội, đến việc lan tỏa giá trị văn hóa tới bạn bè, người thân, các em đang từng bước trở thành những “đại sứ văn hóa” nhỏ tuổi.

Đa dạng hóa hình thức tuyên truyền

Một trong những hoạt động đáng chú ý là các trường học ở xã Phù Đổng đã phối hợp với Đoàn Thanh niên tổ chức kết nạp đoàn viên, đội viên, sinh hoạt Đoàn tại di tích Đền Gióng. Tại đây, các em học sinh được nghe câu chuyện về Thánh Gióng đánh giặc Ân, về ý nghĩa biểu tượng của tre, ngựa sắt… Một số chi đoàn còn tổ chức cho đoàn viên tham quan, tìm hiểu tại đền Phù Đổng, ghi chép lại câu chuyện từ các cụ cao niên - những “kho tư liệu sống” của làng, từ đó, các em được tiếp cận di sản văn hóa một cách trực quan, sinh động...

Các nhà trường tổ chức kết nạp đội viên, đoàn viên ngay trong không gian di sản Đền Gióng. Ảnh: PV

Em Nguyễn Duy Đức, học sinh Trường THCS Yên Thường cho biết: “Tại không gian di tích, em có sự tập trung và hứng thú khác hẳn. Những kiến thức thực tế giúp em ghi nhớ lâu hơn rất nhiều”.

Trong bài giảng lịch sử tại Trường Tiểu học Yên Thường, giáo viên không chỉ giảng bài theo sách mà còn lồng ghép câu chuyện về Thánh Gióng, về lễ hội Gióng, về những di tích, phong tục đặc trưng của địa phương.

Cô giáo Nguyễn Ngọc Lan, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Phù Đổng chia sẻ, bên cạnh các bài giảng, nhà trường thường tổ chức các câu lạc bộ, sân chơi gắn với văn hóa địa phương, vẽ tranh về di tích Đền Gióng, thi kể chuyện truyền thuyết… Thông qua đó, các em không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn được thể hiện sự sáng tạo, góc nhìn cá nhân về di sản quê hương. Đáng chú ý, giáo viên đã sử dụng hình ảnh, video, các sản phẩm số hóa để giới thiệu di sản một cách hấp dẫn hơn. Đây là cách tiếp cận phù hợp với thế hệ học sinh trong thời đại số, giúp di sản gần hơn với các em.

Cô giáo Nguyễn Ngọc Lan nhận định, giáo dục di sản chính là cách hiệu quả để bồi dưỡng nhân cách, lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc cho học sinh. Khi hiểu về cội nguồn, các em sẽ có nền tảng vững chắc để phát triển trong tương lai.
Theo Phó Chủ tịch UBND xã Phù Đổng Nguyễn Đình Quang, xã hiện có gần 20.000 học sinh các cấp học. Địa phương đã xây dựng “Đề án Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, lịch sử gắn với phát triển du lịch tạo nền tảng cho phát triển bền vững trên địa bàn xã Phù Đổng giai đoạn 2026-2030”, trong đó, sẽ tăng cường tuyên truyền, đa dạng hóa hình thức giáo dục di sản, lịch sử địa phương cho học sinh tại các trường học.

"Di sản được đưa vào trường học một cách linh hoạt, sáng tạo, làm phong phú nội dung các bài giảng và góp phần hình thành một thế hệ học sinh hiểu biết, tự tin và gắn bó với quê hương. Và khi mang trong mình niềm tự hào về bản sắc của nơi mình sinh ra, đó cũng chính là lúc di sản được bảo vệ một cách tự nhiên và bền vững nhất" - Phó Chủ tịch UBND xã Phù Đổng nói.

Thái Sơn