Lỗi phần mềm nghiêm trọng gây ra thảm họa cho tiêm kích F-16V và F-35

Tiêm kích F-16V mang số hiệu 6700 của Đài Loan (Trung Quốc) đã rơi xuống biển hôm 6/1 trong một chuyến bay huấn luyện thường lệ. Chiếc chiến đấu cơ cất cánh từ căn cứ không quân Hoa Liên lúc 18h17 giờ địa phương, nhưng mất liên lạc lúc 19h29.

Tại thời điểm đó, chiếc máy bay cách bờ biển gần Phượng Bắc khoảng 10 dặm về phía Đông, phi công nhảy dù và được cứu sống.Sự cố sau đó được điều tra và làm sáng tỏ gần đây.

Tạp chí Military Watch (MW) cho biết, máy tính kiểm soát của chiếc F-16V đã bị lỗi, khiến phi công mất định hướng không gian. Đáng chú ý là một sự cố tương tự đã xảy ra trên chiếc F-16V khác vài ngày trước nhưng không được khắc phục.

Cần nhấn mạnh, hệ thống máy tính trên các tiêm kích F-16 của Đài Loan bắt đầu gặp trục trặc sau khi cập nhật phần mềm như một công đoạn của quá trình hiện đại hóa tổng thể.

Đài Bắc sử dụng các phiên bản F-16A/B, đây là những biến thể đời đầu của dòng tiêm kích này. Sau khi nâng cấp lên chuẩn F-16V Viper tối tân, hệ thống điều khiển đã ghi nhận lỗi kỹ thuật khiến máy bay trở nên không thể kiểm soát được.

Đã có một vài sự cố được ghi nhận trước đây, trong đó các tiêm kích F-16V sau khi nâng cấp phần mềm đã tự thực hiện động tác nhào lộn vòng tròn, gây nguy hiểm đến tính mạng của phi công.

Hai lỗi kỹ thuật như vậy đã xảy ra vào năm 2024 và 2025 tại căn cứ không quân Chiayi của Đài Loan, nhưng khi đó chúng không được đánh giá một cách kỹ lưỡng để khắc phục.

Một vấn đề khác của tiêm kích F-16V là những cảnh báo sai từ cảm biến radar. Hệ thống cảnh báo phi công về những mối đe dọa không có thực trong khi lại bỏ qua những nguy cơ hiện hữu đến từ các hướng hoàn toàn khác nhau.

Các phi công và kỹ sư cho rằng sự mất phương hướng do lỗi máy tính là mối đe dọa chính. Tỷ lệ hỏng hóc sau khi hiện đại hóa rất cao, và sự cố điện tử thường ghi nhận trong điều kiện trời nhiều mây và ban đêm, gây ra tình huống cực kỳ nguy hiểm.

"Nguyên nhân là bởi vì ngay cả thiết bị chỉ báo tư thế dự phòng cũng không thể tin cậy được trong điều kiện như vậy", một nguồn tin giấu tên của ấn phẩm MW cho biết.

Sự cố phần mềm không chỉ gặp ở Đài Loan với tiêm kích F-16V. Vào ngày 19/10/2022, một chiếc F-35 của Không quân Mỹ suýt gặp tai nạn tại căn cứ Hill do vấn đề tương tự. Phi công không thể hủy bỏ quá trình hạ cánh khi máy bay mất kiểm soát và nghiêng mạnh sang trái.

"Chiếc tiêm kích F-35 theo ghi nhận rõ ràng đã mất kiểm soát. Tôi thấy các cánh lái ngang và dọc của máy bay chuyển động rất mạnh và đột ngột. Bề mặt điều khiển bị di chuyển nhanh chóng và đến góc tối đa".

"Chiếc tiêm kích F-35 cuối cùng rơi vào vị trí mà hầu như không thể phục hồi tư thế được", một phi công thử nghiệm quan sát máy bay vào thời điểm xảy ra sự cố cho biết.

Năm 2019, một chiếc F-35 của Nhật Bản cũng đã rơi xuống biển sau khi phi công mất phương hướng. Do tiêm kích F-16V sử dụng nhiều linh kiện điện tử và phần mềm có nét tương đồng với F-35, cho nên xảy ra sự cố tương tự là dễ hiểu.

Hiện tại chưa rõ nhà sản xuất Mỹ sẽ khắc phục những sự cố nói trên ra sao, bởi chúng có nguy cơ khiến hàng trăm chiến đấu cơ phải "nằm đất" trong một khoảng thời gian khá dài.

Việt Dũng