Logistics biến động, doanh nghiệp xuất khẩu đối mặt rủi ro

Rủi ro hàng hỏng, chi phí tăng

Theo Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT) Đặng Phúc Nguyên, nhiều doanh nghiệp trong hiệp hội xuất khẩu qua Trung Đông đang gặp khó khăn. "Một số hãng tàu không nhận container đi qua khu vực xung đột, hoặc phải thay đổi hải trình để đảm bảo an toàn. Những lô hàng đang trên biển cũng chưa thể chắc chắn thời điểm cập cảng” - ông Đặng Phúc Nguyên thông tin.

Theo đại diện VINAFRUIT, nhóm hàng bị ảnh hưởng nhiều nhất là nông sản tươi sống do thời hạn bảo quản ngắn. Những lô hàng đã đóng container và tập kết tại cảng nhưng chưa thể xếp tàu cũng đối mặt rủi ro lớn. Nếu phải chuyển hướng sang thị trường khác, doanh nghiệp có thể phải thay đổi bao bì, quy cách đóng gói do mỗi thị trường có tiêu chuẩn khác nhau. Điều này làm phát sinh thêm chi phí, thậm chí buộc phải tiêu thụ nội địa với giá thấp hoặc hủy bỏ. Trong kịch bản xấu hơn, nếu các tuyến vận tải trọng yếu như Biển Đỏ bị gián đoạn kéo dài, tác động sẽ nghiêm trọng hơn nhiều.

Logistics biến động khiến nhiều doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam cho biết chi phí vận chuyển tăng cao. Ảnh DONY

Là một doanh nghiệp có thị trường tại Trung Đông, ông Nguyễn Đình Tùng - Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Vina T&T Group cho biết, tình hình xung đột căng thẳng ở khu vực này đã ảnh hưởng đến logistics và đơn hàng của doanh nghiệp xuất khẩu. Theo đó, các tàu phải vòng qua Mũi Hảo Vọng khiến thời gian giao hàng kéo dài thêm 12 - 20 ngày. Cước vận tải biển tăng vọt, cộng thêm phụ phí rủi ro chiến tranh (WRS) và phí bảo hiểm làm đội giá thành đáng kể. Hậu quả là các đối tác nhập khẩu có tâm lý e ngại, chần chừ trong việc chốt đơn hàng dài hạn. “Rủi ro lớn nhất là thời gian lênh đênh trên biển quá lâu làm suy giảm chất lượng, tăng tỉ lệ hư hỏng trái cây, dẫn đến nguy cơ bị đối tác ép giá hoặc từ chối nhận hàng. Để bảo vệ mình, chúng tôi bắt buộc sử dụng 100% container lạnh công nghệ CA (kiểm soát khí quyển), tuyển chọn nguồn hàng khắt khe hơn và đàm phán minh bạch ngay từ đầu để khách hàng cùng chia sẻ rủi ro hao hụt”, ông Tùng thông tin.

Về kịch bản ứng phó dài hạn, đại diện Vina T&T Group cho biết, chiến lược cốt lõi của doanh nghiệp là linh hoạt dịch chuyển trọng tâm sang các thị trường gần (ASEAN, Trung Quốc, khu vực Đông Á) để né các tuyến hàng hải rủi ro.

Từ góc độ doanh nghiệp xuất khẩu rau quả và nông nghiệp sạch, ông Nguyễn Đình Tùng kiến nghị các Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài, đặc biệt là khu vực Trung Đông cần liên tục cập nhật, cảnh báo sớm các rủi ro về thị trường, an ninh và thanh toán.

Doanh nghiệp chủ động các phương án ứng phó

Đối với doanh nghiệp dệt may, ông Phạm Quang Anh - CEO Công ty TNHH May mặc DONY cho biết, hiện tại chưa có thông báo trực tiếp từ các hãng tàu hay đối tác vận chuyển, nhưng với diễn biến giá nhiên liệu như hiện nay thì khả năng cao trong tuần tới sẽ có những điều chỉnh. Doanh nghiệp cũng đã họp bàn và chuẩn bị sẵn các phương án để ứng phó, đồng thời tìm cách hỗ trợ khách hàng để hạn chế tối đa biến động giá.

Theo ông Phạm Quang Anh, với những đơn hàng đã ký và đang trong quá trình sản xuất hoặc chuẩn bị xuất khẩu, doanh nghiệp nhiều khả năng sẽ phải chấp nhận chịu một phần chi phí phát sinh. "Có những đơn hàng chỉ còn vài ngày nữa là xuất khẩu thì doanh nghiệp buộc phải chấp nhận gánh phần chi phí tăng thêm. Chỉ cần cước vận chuyển tăng thêm vài nghìn USD là lợi nhuận của doanh nghiệp gần như không còn. Điều đáng lo ngại hơn nữa là nếu giá vận chuyển và chi phí đầu vào duy trì ở mức cao trong thời gian dài thì nhu cầu tiêu dùng toàn cầu có thể giảm, kéo theo đơn hàng xuất khẩu cũng giảm” - ông Phạm Quang Anh chia sẻ. Đối với thị trường Trung Đông, doanh nghiệp đang thận trọng xem xét kế hoạch xuất khẩu trong thời gian tới.

Kho thành phẩm Công ty TNHH May mặc DONY. Ảnh: DONY

Đối với tình hình căng thẳng tại Trung Đông, Bộ Công Thương khuyến nghị các doanh nghiệp đa dạng nguồn cung ứng hàng hóa cũng như tìm kiếm các thị trường khác có nguồn cầu tương tự để lựa chọn phương án thay thế, giảm thiểu ảnh hưởng khi hoạt động xuất khẩu hàng hóa sang Israel, Iran và khu vực Trung Đông gặp khó khăn, lâu dài có phương án chủ động ứng phó với sự cố tương tự trong tương lai.

Đặc biệt lưu ý khi đàm phán, ký kết các hợp đồng mua bán cần quan tâm và chú trọng tới hợp đồng (hoặc điều khoản) về logistics, vận chuyển, giao hàng và bảo hiểm nhằm bảo vệ doanh nghiệp trước rủi ro và tổn thất khi có sự cố, đảm bảo rằng các hợp đồng vận chuyển có điều khoản về tình huống bất khả kháng, bồi thường và phân chia chi phí khi hàng hóa gặp rủi ro, đồng thời, cần mua bảo hiểm đầy đủ cho hàng hóa để phòng ngừa rủi ro và giảm tổn thất khi phát sinh sự cố tại thị trường nhập khẩu.