[Loạt Megastory] Bảo vệ Đảng trong thời đại 'cảm xúc lan truyền': Làm sao để lý luận Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh 'viral' trong tim giới trẻ Đồng Nai? (Kỳ 1)

Trong kỷ nguyên số, mặt trận tư tưởng không trừu tượng xa vời mà hiện diện hàng ngày, trong từng “cú chạm” màn hình của người trẻ.

Ở đó, một video vài chục giây có thể khiến hàng triệu người dừng lại, suy nghĩ, chia sẻ và hành động. Cũng ở đó, những thông tin sai lệch, những luận điệu xuyên tạc có thể len lỏi dưới vỏ bọc hài hước, giật gân, cảm tính. Trong thời đại “cảm xúc lan truyền”, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là phản bác cái sai, mà còn phải làm cho cái đúng trở nên gần gũi, thuyết phục và có sức sống trong trái tim mỗi thanh niên.

Trong dòng chảy thông tin liên tục ấy, công tác giáo dục tư tưởng chính trị cho thanh niên không thể chỉ truyền đạt một chiều. Khi người trẻ đã quen với việc lựa chọn, bình luận, chia sẻ và phản hồi thông tin, thì nội dung chính luận cũng cần được tổ chức theo cách có khả năng đối thoại, khơi gợi, dẫn dắt và “chạm” vào cảm xúc tích cực. Nói cách khác, lý luận phải bước vào câu chuyện đời thường, vào ngôn ngữ số, vào những nhân vật có thật, việc làm thật và cảm xúc thật.

Theo báo cáo “Cuộc sống số của người Việt Nam” (Digital life among Vietnamese) được Q&Me - một đơn vị đứng đầu trong lĩnh vực nghiên cứu thị trường Việt Nam công bố , mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong sinh hoạt hàng ngày của người trẻ. Nhóm tuổi từ 18-29 dành nhiều thời gian cho các nền tảng mạng xã hội; một bộ phận không nhỏ sử dụng mạng xã hội từ 3-5 giờ mỗi ngày. Số lượng người dùng trên nền tảng Facebook chiếm 75,2% dân số, trong đó phần lớn là người trẻ. Riêng với nền tảng TikTok, báo cáo ghi nhận có 40,9 triệu người dùng từ 18 tuổi trở lên.

Bức tranh ấy cho thấy một thực tế: người trẻ đang sống trong môi trường thông tin số. Mạng xã hội không còn là một kênh để giải trí mà đã trở thành không gian tiếp nhận thông tin, hình thành cảm xúc, bày tỏ thái độ và định hình một phần nhận thức xã hội.

Tại Việt Nam, với hàng chục triệu tài khoản mạng xã hội hoạt động, mỗi nội dung đưa lên môi trường số đều có khả năng lan xa nếu chạm đúng mối quan tâm của cộng đồng. Một video hấp dẫn có thể thu hút hàng triệu lượt xem chỉ trong thời gian ngắn chưa đầy 24 tiếng. Một câu chuyện giàu cảm xúc có thể được chia sẻ liên tục qua nhiều nền tảng. Nhưng chính đặc điểm đó cũng khiến không gian mạng trở thành “địa bàn” phức tạp.

Thông tin xấu, độc có thể xuất hiện dưới nhiều vỏ bọc. Với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), các thông tin sai lệch ngày càng có thể được ngụy trang tinh vi hơn, thậm chí sử dụng hình ảnh, giọng nói, biểu tượng (logo) của cơ quan, tổ chức Nhà nước để tạo cảm giác “đáng tin”.

Những con số ấy chính là hồi chuông cảnh báo: nếu người trẻ thiếu kỹ năng kiểm chứng, thiếu bản lĩnh chính trị, thiếu khả năng phân biệt đúng - sai, họ rất dễ trở thành đối tượng bị tác động bởi những luồng thông tin lệch lạc.

Từ Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 24-3-2015 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ giai đoạn 2015-2030, cho đến Quyết định số 311/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thanh niên, thiếu niên, nhi đồng trên không gian mạng giai đoạn 2022-2030, cho thấy sự nhất quán về mặt quan điểm, rằng: công tác giáo dục tư tưởng chính trị cho thanh niên phải được đổi mới mạnh mẽ, phù hợp với bối cảnh mới, phương thức mới và môi trường tiếp nhận mới.

Giữa một không gian số nhiều biến động, đầy rẫy những nội dung giật gân, câu like, câu view, vẫn có những người trẻ chọn cho mình một con đường “khó đi” nhưng tràn ngập ánh sáng “lý tưởng”. Họ chọn kể những câu chuyện về lịch sử đấu tranh hào hùng của đất nước, về cuộc đời, sự nghiệp cách mạng, tư tưởng và phong cách vĩ đại của Bác Hồ, về những anh hùng dân tộc kiên cường bất khuất, bằng chính ngôn ngữ của thế hệ mình.

Anh Phạm Văn Ngọc, một cán bộ trẻ của phường Biên Hòa, là một trường hợp như vậy.

Từ niềm yêu thích lịch sử Đảng và tư tưởng Hồ Chí Minh từ khi còn là sinh viên đại học, anh Ngọc đã ấp ủ ý định xây dựng kênh Facebook, TikTok để lan tỏa niềm đam mê của mình đến với người trẻ. Ý tưởng ấy được hiện thực hóa từ năm 2024. Những lớp tập huấn về báo cáo viên, tuyên truyền viên, chuyển đổi số và tuyên truyền trên không gian mạng giúp anh nhận ra: nếu biết tận dụng nền tảng số, những nội dung chính thống có thể đến với thanh niên một cách dễ hơn, gần hơn và có sức lan tỏa hơn.

Hiện kênh TikTok do Ngọc xây dựng đạt hơn 85.900 người theo dõi và 5,7 triệu lượt thích. Nhiều video về cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh thu hút hàng triệu lượt xem. Trong đó, video về bức chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh được Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Duy Ứng vẽ bằng máu khi bị thương mù hai mắt ngay tại chiến trường đạt 1,3 triệu lượt xem và nhận về hơn 534 bình luận.

Những bình luận dưới video không phải là những “comment dạo” hay những “comment ảo” được tạo ra từ thuật toán. Đó là những chia sẻ xuất phát từ cảm xúc thật: “Sao cứ xem những gì liên quan tới lịch sử, tới Bác, tới những người anh hùng lại rơi nước mắt”, “Bác Ứng đã vẽ bức tranh này nhưng bác đã không thể nhìn được tuyệt phẩm của mình”. Đây cũng là minh chứng khẳng định “người trẻ ngày nay không quay lưng với lịch sử”. Trái lại, họ vẫn muốn nghe, muốn hiểu, muốn chia sẻ những câu chuyện đẹp về Chủ tịch Hồ Chí Minh và các anh hùng của dân tộc, nhưng nếu như những câu chuyện ấy được kể theo cách của người trẻ: hấp dẫn nhưng không xa rời giá trị tốt đẹp vốn có.

Anh Phạm Văn Ngọc chia sẻ, quy trình làm một video của anh bắt đầu từ việc đọc sách, đọc tư liệu, sau đó chọn một chi tiết hay, đắt, cảm động, có trọng tâm. Từ đó, anh biên tập lại thành nội dung ngắn gọn, có chủ đề thu hút, nhưng không đi chệch khỏi giá trị cốt lõi. Nguồn tư liệu được anh ưu tiên là các đầu sách chính thống đến từ thư viện hoặc các nhà xuất bản uy tín, các trang thông tin chính thống của Đảng, các kho tư liệu, văn kiện, hình ảnh đã được kiểm chứng.

Đó cũng là tinh thần của Chỉ thị số 23-CT/TW của Ban Bí thư về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả học tập, nghiên cứu, vận dụng và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới. Đổi mới không phải là rời xa nền tảng. Đổi mới là tìm phương thức phù hợp hơn để nền tảng ấy có sức sống trong thực tiễn.

Từ góc nhìn lý luận, Tiến sĩ Ngô Minh Vương, Phó Trưởng khoa Xây dựng Đảng, Trường Chính trị thành phố Đồng Nai, đánh giá cao việc nhiều bạn trẻ chủ động xây dựng các kênh mạng xã hội để tuyên truyền về cuộc đời, sự nghiệp cách mạng, tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh. Theo đó, nếu như trước đây việc học tập tư tưởng Hồ Chí Minh chủ yếu qua sách báo, hội nghị, lớp học, hội thi, hội diễn, thì nay các nội dung sáng tạo trên nền tảng mạng xã hội đã góp phần đưa những giá trị của Người đến gần hơn với thanh niên một cách sinh động, hấp dẫn.

Điều quan trọng nhất: “Không phải chỉ là khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa, nội dung chính thống dù được truyền tải bằng hình thức trẻ trung đến đâu vẫn phải bảo đảm tính chính xác, tính giáo dục và tính định hướng” - Tiến sĩ Ngô Minh Vương nhấn mạnh.

Trong môi trường mạng xã hội, “viral” là mục tiêu sau cùng của nhiều video và bài đăng. Nhưng với công tác giáo dục tư tưởng chính trị, “viral” không phải là đích đến cuối cùng.

Quyết định số 1895/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đặt mục tiêu tạo chuyển biến tích cực, toàn diện trong hoạt động giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng, khơi dậy trong thanh niên, thiếu niên, nhi đồng tinh thần thi đua học tập, rèn luyện; ước mơ, hoài bão, ý chí, khát vọng vươn lên lập thân, lập nghiệp. Từ tinh thần ấy, có thể thấy giáo dục tư tưởng chính trị không chỉ nhằm để thanh niên biết thêm một nội dung đúng, mà còn để thanh niên hình thành niềm tin đúng, thái độ đúng và hành động đúng.

Đồng chí Nguyễn Minh Kiên, Thành ủy viên, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Đồng Nai, Bí thư Thành đoàn nhìn nhận, cách tiếp cận của người trẻ hiện nay có ba đặc điểm mà người làm công tác tuyên truyền phải nắm chắc. Một là, các bạn thường tiếp nhận bằng cảm xúc trước, lý trí sau; nội dung phải “chạm” được cảm xúc thì thông điệp mới có cơ hội đi vào nhận thức. Hai là, các bạn tin vào trải nghiệm và sự xác thực hơn là khẩu hiệu; một video về người đoàn viên tình nguyện có thật có thể thuyết phục hơn nhiều trang viết chung chung. Ba là, các bạn muốn được tham gia, được là một phần của câu chuyện chứ không chỉ đứng ngoài quan sát.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại “cảm xúc lan truyền” không dừng lại là một cuộc cuộc đấu tranh chống lại cái sai trên không gian mạng, mà còn là hành trình chủ động xây dựng cái đúng, làm cho lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các giá trị cách mạng trở nên gần hơn với đời sống của người trẻ.

“Viral” chỉ là điểm bắt đầu. “Chạm” đến trái tim mới là điều quan trọng. Sau cùng, mục tiêu của công tác giáo dục tư tưởng chính trị không phải là để thanh niên xem thật nhiều, mà là để thanh niên hiểu đúng hơn, tin vững hơn và làm theo những điều đúng đắn theo chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước.