Lo phí bản quyền, nhiều quán cà phê bán hàng trong 'im lặng'

Không gian vốn quen thuộc với những giai điệu nhạc Việt tại nhiều quán cà phê đang dần thay đổi. Thay vì phát các ca khúc trong nước, không ít cơ sở kinh doanh đã chuyển sang nhạc AI, nhạc không lời hoặc nhạc quốc tế, thậm chí tắt hẳn âm thanh.

Không gian quán cà phê thay đổi vì nỗi lo bản quyền.

Đằng sau sự thay đổi này là tâm lý thận trọng trước các quy định về bản quyền âm nhạc và nỗi lo phát sinh thêm chi phí trong bối cảnh hoạt động kinh doanh còn nhiều áp lực.

Theo ghi nhận tại một số quán cà phê tại Hà Nội, nhiều quán cà phê đã chủ động điều chỉnh hình thức phát nhạc sau khi xuất hiện thông tin liên quan đến việc tăng cường kiểm tra, thực hiện quy định về bản quyền âm nhạc tại các cơ sở kinh doanh.

Anh Nguyễn Tuấn Trường - một chủ quán cà phê tại phường Cầu Giấy (Hà Nội) cho biết, cơ sở đã tạm dừng phát nhạc vì chưa nắm rõ quy định cũng như quy trình thực hiện nghĩa vụ bản quyền. Theo anh, phần lớn các hộ kinh doanh nhỏ đều trong tâm lý “nghe ngóng”, lựa chọn giải pháp an toàn là tắt nhạc để tránh những rủi ro pháp lý có thể phát sinh.

Điều khiến nhiều chủ quán băn khoăn không chỉ là nghĩa vụ phải trả phí bản quyền, mà còn là cách thức thực hiện. Nhiều người cho biết chưa nhận được hướng dẫn cụ thể về đơn vị thu phí, phương thức kê khai hay quy trình thanh toán, trong khi quy mô kinh doanh nhỏ khiến họ khó có bộ phận chuyên trách để xử lý các thủ tục pháp lý.

Xu hướng này không chỉ xuất hiện tại Hà Nội. Tại TP.HCM, một số quán cà phê quy mô nhỏ cũng hạn chế phát nhạc Việt hoặc chỉ mở nhạc trong khung giờ đông khách. Nhiều chủ quán cho biết đang chờ hướng dẫn rõ ràng hơn từ cơ quan chức năng trước khi đưa ra quyết định lâu dài.

Chị Nguyễn Thu Hoài - chủ tiệm cà phê trên đường Hoàng Quốc Việt chia sẻ: “Thay vì phát nhạc có bản quyền, nhiều cơ sở đã chuyển sang sử dụng nhạc do AI tạo ra hoặc các bản nhạc không lời thuộc nhóm miễn phí bản quyền”.

Chị Hoài cho biết thêm, với nhiều chủ quán, mục đích của âm nhạc chủ yếu là tạo không gian thư giãn cho khách thay vì trở thành sản phẩm kinh doanh trực tiếp. Vì vậy, việc thay thế bằng các nguồn nhạc khác được xem là giải pháp ít rủi ro hơn trong giai đoạn hiện nay.

Bên cạnh đó, sự xuất hiện của nhạc AI cũng phản ánh một xu hướng mới trong lĩnh vực sáng tạo nội dung. Chỉ với các công cụ tạo nhạc bằng trí tuệ nhân tạo, người dùng có thể nhanh chóng tạo ra những bản nhạc nền phục vụ quán cà phê, cửa hàng hay video trực tuyến mà không phải lo ngại nhiều về vấn đề bản quyền. Điều này mở ra thêm một lựa chọn cho các hộ kinh doanh nhỏ trong bối cảnh công nghệ AI phát triển nhanh.

Do đó, câu chuyện bản quyền âm nhạc đang đặt ra bài toán cân bằng giữa bảo vệ quyền lợi của tác giả và duy trì môi trường kinh doanh thuận lợi. Việc thu phí bản quyền là cần thiết để đảm bảo nguồn thu cho người sáng tạo, góp phần xây dựng thị trường âm nhạc minh bạch và chuyên nghiệp hơn.

Tuy nhiên, nếu thiếu hướng dẫn cụ thể hoặc quy trình thực hiện chưa thuận tiện, các hộ kinh doanh nhỏ có thể lựa chọn phương án cắt giảm hoàn toàn việc sử dụng nhạc có bản quyền.

Đối với các quán cà phê quy mô nhỏ, chi phí bản quyền được xem là một khoản phát sinh bên cạnh tiền thuê mặt bằng, nhân công, điện nước, nguyên liệu và thuế. Trong bối cảnh sức mua chưa phục hồi đồng đều, bất kỳ khoản chi phí mới nào cũng có thể ảnh hưởng đến biên lợi nhuận vốn đã khá mỏng của nhiều hộ kinh doanh.

Trong dài hạn, cùng với sự phát triển của AI và các nền tảng âm nhạc số, thị trường có thể xuất hiện thêm nhiều mô hình cấp phép linh hoạt với chi phí phù hợp từng quy mô kinh doanh. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo mà còn tạo điều kiện để các quán cà phê, nhà hàng và hộ kinh doanh nhỏ tiếp tục duy trì không gian âm nhạc, góp phần nâng cao trải nghiệm của khách hàng.

Tuệ Nhi