Lô Lô Chải và bài học bảo tồn từ những ngôi làng cổ hàng đầu thế giới

Sự xuất hiện của công trình bê tông hiện đại tại Lô Lô Chải (Hà Giang) vào cuối năm 2025 đã gây ra nhiều tranh luận về việc bảo tồn bản sắc của ngôi làng vừa được UN Tourism vinh danh là "Làng du lịch tốt nhất thế giới". Để giải quyết bài toán giữa bảo tồn di sản và nâng cao chất lượng sống, các mô hình thành công từ Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc mang đến những góc nhìn thực tế về sự dung hòa.

Nhật Bản: Hiện đại hóa từ bên trong lớp vỏ truyền thống

Làng Shirakawago tại tỉnh Gifu nổi tiếng với kiến trúc gassho-zukuri, có mái tranh dốc đứng đặc trưng để chống chọi tuyết dày. Khi đối mặt với nhu cầu sinh hoạt hiện đại và các tiêu chuẩn an toàn, chính quyền Nhật Bản đã áp dụng công thức: giữ nguyên lớp vỏ bên ngoài nhưng cho phép gia cố kết cấu thép và lắp đặt hệ thống điện nước, phòng cháy hiện đại bên trong.

Đặc biệt, phong trào cộng đồng Machizukuri đã huy động người dân cùng tham gia bảo tồn, với sự hỗ trợ tài chính từ chính phủ để chia sẻ chi phí thay mái tranh đắt đỏ. Cách làm này giúp Shirakawago duy trì diện mạo nguyên bản từ thế kỷ 17 mà vẫn đảm bảo an toàn và tiện nghi cho cư dân.

Hàn Quốc: Quản lý nghiêm ngặt giữa lòng đô thị

Nằm giữa trung tâm Seoul, làng Bukchon Hanok với lịch sử hơn 600 năm là minh chứng cho việc duy trì di sản trong không gian đô thị áp lực cao. Tại đây, chính quyền Seoul áp dụng quy định bảo tồn nghiêm ngặt: mặt tiền nhà Hanok phải giữ đúng tỷ lệ truyền thống, nhưng nội thất được phép trang bị hệ thống sưởi điện, cách âm và nhà vệ sinh khép kín.

Để bảo vệ đời sống cư dân trước tình trạng quá tải du lịch, từ tháng 3/2025, làng đã áp dụng giờ giới nghiêm từ 17h đến 10h sáng hôm sau. Du khách vi phạm có thể bị phạt tới 100.000 won (72 USD), trong khi cư dân và khách lưu trú qua đêm được miễn trừ. Chính sách này giúp biến Hanok thành không gian sống bền vững thay vì chỉ là một bảo tàng tĩnh.

Du khách tham quan làng cổ Bukchon Hanok

Trung Quốc: Phân vùng bảo tồn và chia sẻ lợi ích

Tại An Huy, hai ngôi làng cổ Hoành Thôn và Tây Đệ đã thực hiện mô hình phân vùng theo tiêu chuẩn UNESCO. Vùng lõi di sản yêu cầu bảo tồn tuyệt đối bằng vật liệu truyền thống như gỗ, đất nện và gạch nung. Trong khi đó, các dịch vụ hiện đại như khách sạn, bãi đỗ xe và hệ thống xử lý nước thải được đẩy ra vùng đệm xung quanh.

Đáng chú ý, một phần doanh thu từ vé tham quan được trích vào quỹ bảo tồn để hỗ trợ người dân sửa chữa nhà cửa và cải thiện môi trường. Chính quyền cũng tổ chức đối thoại, khuyến khích dân làng tham gia vào hội đồng quản lý hoặc hợp tác xã du lịch. Điều này tạo động lực để cư dân tự giác bảo vệ di sản thay vì xây dựng trái phép.

Làng Hoành Thôn nhìn từ trên cao

Hai nguyên tắc cốt lõi: Tính chân thực và toàn vẹn

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, bảo tồn làng cổ không đồng nghĩa với việc từ chối sự phát triển. Hai nguyên tắc quan trọng nhất được nhấn mạnh là tính chân thực (trung thành với thiết kế, vật liệu gốc) và tính toàn vẹn (bảo vệ tổng thể không gian cảnh quan). Việc cho phép hiện đại hóa tiện nghi bên trong nhưng kiểm soát chặt chẽ kiến trúc bên ngoài, đi kèm các cơ chế hỗ trợ tài chính, chính là con đường để những ngôi làng như Lô Lô Chải có thể phát triển du lịch mà không làm mất đi giá trị lịch sử.

PHỐ HỘI