Linh thiêng lễ rước nước đền Rừng

Công bố Bằng xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa cấp thành phố đối với đình Gia Thượng

Di sản sống trong đời sống cộng đồng

Dọc theo những con sông lớn của đồng bằng Bắc Bộ, nhiều nghi lễ truyền thống đã ra đời để tôn vinh nguồn nước, trong đó lễ rước nước tại đền Rừng (phường Bồ Đề, Hà Nội) là một nghi thức mang đậm dấu ấn văn hóa cổ truyền.

Diễn ra vào dịp lễ Thượng nguyên (rằm tháng Giêng) hằng năm, lễ rước nước tại đền Rừng là một sinh hoạt lễ hội đầu xuân thu hút đông đảo sự tham gia của cộng đồng.

Đó là nghi thức văn hóa kết tinh nhiều tầng ý nghĩa: tôn vinh tự nhiên, tri ân nguồn cội và gìn giữ mạch nối tinh thần của cộng đồng cư dân ven sông Hồng.

Lịch sử văn hóa Việt Nam gắn liền với các dòng sông lớn. Sông Hồng, với phù sa bồi đắp qua hàng nghìn năm, không chỉ hình thành nên vùng châu thổ trù phú mà còn nuôi dưỡng cả hệ thống tín ngưỡng dân gian đặc sắc.

Trong hệ thống nghi lễ ấy, nghi thức rước nước (còn gọi là lễ Mộc dục) mang ý nghĩa đặc biệt.

Nghi lễ rước nước, lấy từ sông Hồng được người dân vùng Gia Thượng - Bồ Đề lưu giữ qua nhiều thế hệ

Đối với cư dân nông nghiệp, nước là khởi nguồn của mùa màng, là điều kiện để duy trì sự sống. Việc lấy nước từ dòng sông lớn để dâng lên thần linh là hành động mang tính biểu tượng sâu sắc: con người gửi gắm niềm tin vào sự hài hòa giữa thiên nhiên và đời sống cộng đồng.

Nghi lễ rước nước vì thế vừa là nghi thức tâm linh, vừa là một triết lý văn hóa. Nước được xem như tinh hoa của trời đất, mang trong mình sự thanh khiết, có khả năng tẩy trần và mang lại phúc lành cho cộng đồng.

Ở đền Rừng, nghi lễ ấy được duy trì qua nhiều thế hệ, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người dân vùng Gia Thượng - Bồ Đề, nơi vẫn còn lưu giữ nhiều lớp trầm tích văn hóa ven sông Hồng.

Đền Rừng phụng thờ Tứ Vị Linh Từ, Nhị Vị Chúa Bà, các vị Thánh, Thần bảo hộ vùng đất và các vị đồng đền có công duy trì các hoạt động tín ngưỡng tại di tích. Đền Rừng là trung tâm thực hành văn hóa tín ngưỡng thờ Mẫu và tổ chức nhiều sự kiện văn hóa quan trọng của địa phương.

Không khí lễ hội được chuẩn bị từ nhiều ngày trước khi nghi lễ chính thức diễn ra. Người dân trong vùng cùng nhau chỉnh trang trang phục truyền thống, chuẩn bị kiệu rồng, cờ phướn và luyện tập các nghi thức rước để bảo đảm buổi lễ diễn ra trang nghiêm và trật tự.

Đội rước nước thường gồm những nam thanh nữ tú khỏe mạnh, được tuyển chọn kỹ lưỡng nhằm thể hiện sự trang trọng của nghi lễ. Khi đoàn rước xuất phát, tiếng trống, tiếng nhạc bát âm hòa cùng cờ hội và đội múa lân tạo nên bầu không khí rộn ràng của mùa xuân mới.

Khoảnh khắc nước thiêng được an vị tại đền là thời điểm thiêng liêng nhất của nghi lễ rước nước

Phần quan trọng nhất của nghi lễ là việc lấy nước từ dòng sông Hồng. Theo truyền thống, nước phải được lấy ở giữa dòng, nơi được coi là trong sạch và tinh khiết nhất. Nước được đựng trong chóe sứ lớn, đặt trang trọng trên kiệu bát cống và rước về đền trong sự thành kính của cộng đồng.

Khoảnh khắc nước thiêng được an vị tại đền là thời điểm thiêng liêng nhất của nghi lễ. Trong giây phút ấy, mọi người gửi gắm những ước vọng tốt đẹp: cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, đời sống yên bình và thịnh vượng.

Sau khi rước về, nước được lọc và dùng làm nước lễ Thánh trong các dịp cúng lễ tại đền, đồng thời ban phát cho người dân và du khách thập phương như một biểu tượng của phúc lành đầu năm.

Năm nay, lễ hội càng thêm ý nghĩa khi diễn ra cùng sự kiện công bố Bằng xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố đối với đình Gia Thượng và đền Rừng theo Quyết định số 1168/QĐ-UBND ngày 28.2.2025 của UBND TP Hà Nội.

Việc cung nghinh Bằng di tích từ đình Gia Thượng về đền Rừng đã tạo nên dấu mốc quan trọng, khẳng định giá trị lịch sử - văn hóa của khu vực trong dòng chảy văn hóa Thăng Long - Hà Nội.

Theo nghệ nhân Hoàng Xuân Mai, thủ nhang đền Rừng, lễ rước nước là cách người dân thể hiện lòng tri ân đối với các vị thần linh, Phật và Thánh Mẫu, đồng thời gửi gắm ước vọng về một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống an lành. Nước được lấy ở giữa dòng sông lớn để tượng trưng cho sự thanh khiết và phúc lành của thiên nhiên.

Đối với người dân địa phương, lễ rước nước đã trở thành một phần ký ức văn hóa truyền đời. Bà Lê Thị Hạnh, người dân Gia Thượng, cho biết truyền thống này đã có từ lâu đời, được các bậc cao niên truyền lại.

Những năm gần đây, lễ hội được tổ chức quy mô hơn, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia, góp phần làm sống dậy nhiều giá trị văn hóa cổ truyền.

Lễ hội rước nước đền Rừng giúp lưu giữ ký ức cộng đồng và giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ

Giữ gìn mạch nguồn văn hóa

Trong bối cảnh xã hội hiện đại với nhiều biến đổi, những nghi lễ truyền thống như lễ rước nước đền Rừng mang ý nghĩa đặc biệt. Đó không chỉ là hoạt động tín ngưỡng mà còn là phương thức lưu giữ ký ức cộng đồng và giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Thông qua nghi lễ, người tham dự được nhắc nhớ về đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, về mối quan hệ hài hòa giữa con người với tự nhiên – một giá trị cốt lõi của văn hóa Việt Nam.

Như lời nghệ nhân Hoàng Xuân Mai, thủ nhang đền Rừng chia sẻ, di sản không phải là những gì nằm yên trong đình đền mà chỉ thực sự sống khi được cộng đồng kế thừa và thực hành trong đời sống hằng ngày.

Lễ rước nước tại đền Rừng vì thế không chỉ là một nghi lễ cổ truyền, mà còn là minh chứng sinh động cho sức sống của văn hóa dân tộc trong đời sống đương đại.

Giữa nhịp sống đô thị ngày càng sôi động của Hà Nội hôm nay, dòng nước thiêng được rước từ sông Hồng về đền Rừng vẫn mang theo thông điệp trường tồn của truyền thống: giữ gìn cội nguồn, trân trọng thiên nhiên và gìn giữ bản sắc văn hóa của cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Đông đảo người dân tham gia lễ hội

BẠCH LIÊN