Liệu Mỹ có thể kiểm soát các đảo chiến lược ở miền Nam Iran?

Cơ sở khai thác dầu của Iran trên đảo Kharg. Ảnh: IRNA/TTXVN

Những ngày gần đây, quân đội Mỹ liên tiếp không kích các đảo Qeshm, Kish và Abu Musa của Iran trong chiến dịch quân sự leo thang, đồng thời tấn công nhiều khu vực ven biển phía Nam nước này, trong đó có thành phố cảng Bandar Abbas.

Diễn biến trên làm dấy lên câu hỏi từng được đặt ra từ những tuần đầu của cuộc xung đột Mỹ - Israel với Iran: Liệu Washington có đang chuẩn bị tiến tới kiểm soát một phần lãnh thổ Iran?

Hồi tháng 3, hai quan chức Mỹ giấu tên nói với truyền thông phương Tây rằng Bộ Quốc phòng Mỹ đang chuẩn bị phương án đột kích đảo Kharg - nơi trung chuyển khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran. Thông tin này từng làm dấy lên đồn đoán về khả năng Mỹ mở chiến dịch đổ bộ nhằm chiếm giữ hòn đảo có ý nghĩa chiến lược này.

Những suy đoán tạm lắng sau khi hai bên ký bản ghi nhớ vào ngày 17/6. Tuy nhiên, kịch bản trên lại được nhắc đến sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump, trong cuộc phỏng vấn với truyền thông Mỹ hôm thứ Hai (13/5), không bác bỏ khả năng Washington sẽ thực hiện một chiến dịch như vậy.

Có đủ năng lực quân sự nhưng khó duy trì kiểm soát

Khu vực đảo Qeshm của Iran. Ảnh: IRNA/TTXVN

Các chuyên gia cho rằng xét trên khía cạnh quân sự thuần túy, Mỹ hoàn toàn có khả năng chiếm giữ một số đảo của Iran nếu quyết định sử dụng sức mạnh hải quân, không quân và lực lượng đổ bộ.

Ông Andreas Krieg, Phó giáo sư nghiên cứu an ninh tại King's College London, nhận định Washington có thể đánh chiếm một hòn đảo nhỏ của Iran nếu chấp nhận nguy cơ xung đột leo thang. Hiện Mỹ được cho là duy trì khoảng 50.000 binh sĩ tại Trung Đông, phân bố ở các căn cứ lớn và nhiều tiền đồn trong khu vực.

Tuy nhiên, ông Krieg nhấn mạnh rằng chiếm được đảo chỉ là bước đầu, còn duy trì quyền kiểm soát mới là thách thức lớn hơn nhiều. Việc tiếp tế lực lượng, bảo vệ các căn cứ và khai thác lợi ích chiến lược trên đảo sẽ đòi hỏi nguồn lực đáng kể.

Đảo Qeshm được đánh giá là mục tiêu đặc biệt khó khăn bởi có diện tích lớn và nằm sát đất liền Iran. Trong khi đó, các đảo nhỏ hơn như Hengam có thể dễ bị đánh chiếm hơn nhưng vẫn luôn nằm trong tầm bắn của pháo binh, tên lửa, thiết bị bay không người lái và lực lượng xuồng cao tốc của Iran.

Theo ông Krieg, nếu Mỹ đồng thời kiểm soát nhiều hòn đảo, chiến dịch sẽ không còn là một cuộc đột kích giới hạn mà sẽ trở thành một chiến dịch đổ bộ quy mô lớn.

Chi phí quân sự và chính trị rất lớn

Theo các chuyên gia, để tiến hành một chiến dịch giới hạn nhằm chiếm giữ đảo, Mỹ có thể cần triển khai từ 5.000 đến 10.000 quân, bao gồm lực lượng tác chiến, phòng không, công binh, hậu cần, y tế và bộ phận chỉ huy.

Con số này có thể tăng nhanh nếu mục tiêu mở rộng sang nhiều đảo hoặc kéo dài thời gian kiểm soát.

Ông Krieg cho rằng các lực lượng Mỹ sẽ phải hoạt động dưới hỏa lực trực tiếp từ đất liền Iran. Tàu tiếp tế, phương tiện đổ bộ và trực thăng đều phải di chuyển qua vùng biển có nguy cơ bị tên lửa, UAV, thủy lôi và pháo binh Iran tấn công.

Theo ông, Tehran cũng không nhất thiết phải lập tức tái chiếm các đảo mà chỉ cần duy trì các cuộc tấn công tiêu hao, biến những vị trí Mỹ kiểm soát thành gánh nặng quân sự và chính trị.

Điều đó đồng nghĩa Washington sẽ phải duy trì sự hiện diện hải quân liên tục, bảo đảm ưu thế trên không và không ngừng vô hiệu hóa các hệ thống hỏa lực của Iran. Nhiệm vụ bảo vệ và tiếp tế cho lực lượng đồn trú có thể nhanh chóng trở thành trọng tâm của toàn bộ chiến dịch.

Ông Nader Hashemi, giáo sư chính trị Trung Đông tại Đại học Georgetown, cũng bày tỏ hoài nghi rằng Mỹ sẽ lựa chọn phương án chiếm giữ các đảo ở miền nam Iran, đặc biệt là đảo Kharg.

Theo ông, thương vong đối với binh sĩ Mỹ cùng phản ứng tiêu cực trong nước, nhất là từ chính cử tri ủng hộ phong trào MAGA của Tổng thống Trump, sẽ tạo ra sức ép chính trị rất lớn và dễ khiến chiến dịch bị so sánh với cuộc chiến Iraq trước đây.

Phải vô hiệu hóa hệ thống phòng thủ Iran

Tàu thuyền neo đậu tại cảng Chabahar ở tỉnh Sistan và Baluchestan, miền Đông Nam Iran. Ảnh: IRNA/TTXVN

Các chuyên gia nhận định, trước khi có thể đổ bộ lên bất kỳ hòn đảo nào, Mỹ sẽ phải làm suy yếu đáng kể hệ thống phòng thủ của Iran.

Tuy nhiên, theo ông Krieg, không quân Mỹ khó có thể vô hiệu hóa hoàn toàn các hệ thống radar, trận địa tên lửa bờ biển, căn cứ UAV và sở chỉ huy của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), bởi nhiều mục tiêu được bố trí cơ động, ngụy trang hoặc nằm sâu trong đất liền.

Ngay cả khi tạo được "khoảng trống" đủ để tiến hành đổ bộ, Washington vẫn phải duy trì các đợt không kích liên tục nhằm ngăn Iran khôi phục năng lực tác chiến.

Theo ông, đây chính là điểm yếu lớn nhất của phương án chiếm đảo, bởi Tehran không cần kiểm soát các đảo để đe dọa hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Iran vẫn có thể phóng tên lửa và UAV từ đất liền.

Nếu mục tiêu là loại bỏ hoàn toàn khả năng Iran gây gián đoạn tuyến hàng hải này, Mỹ sẽ phải mở rộng chiến dịch sang một dải bờ biển rộng lớn ở miền nam Iran, thậm chí tính đến phương án chiếm đóng một phần đất liền. Khi đó, chiến dịch sẽ không còn đơn thuần là kiểm soát các hòn đảo mà có nguy cơ mở đầu cho một cuộc chiến trên bộ quy mô lớn hơn nhiều.

Ông Hashemi cho rằng đây vẫn chỉ là giả thuyết trên lý thuyết và khó có khả năng xảy ra, bởi nó sẽ đòi hỏi chiến dịch ném bom quy mô và kéo dài hơn rất nhiều so với những gì đã diễn ra.

Nguy cơ tác động tới thương mại và an ninh năng lượng

Các chuyên gia cảnh báo nếu Mỹ kiểm soát các đảo của Iran, Tehran nhiều khả năng sẽ coi đây là hành động leo thang nghiêm trọng và đáp trả bằng việc tăng cường rải thủy lôi ở eo biển Hormuz, tấn công tàu thuyền, các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực cũng như hạ tầng năng lượng của các nước vùng Vịnh.

Trong bối cảnh đó, nhiều hãng vận tải biển có thể vẫn tránh đi qua eo biển Hormuz bất kể bên nào kiểm soát các hòn đảo. Phí bảo hiểm hàng hải sẽ tăng mạnh, trong khi việc rà phá thủy lôi có thể kéo dài.

Một chiến dịch chiếm đảo không chỉ làm gia tăng căng thẳng với các quốc gia Vùng Vịnh - những nước mong muốn tuyến hàng hải Hormuz sớm được nối lại nhưng không muốn trở thành mục tiêu của xung đột - mà còn có nguy cơ biến cuộc đối đầu nhằm bảo đảm tự do hàng hải thành một cuộc chiến tranh giành lãnh thổ, kéo Washington tiến gần hơn tới một cuộc chiến trên bộ quy mô lớn, điều mà Mỹ được cho là đang muốn tránh.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc (tổng hợp)