Liên hợp quốc đứng trước cơ hội có nữ Tổng Thư ký đầu tiên

Quy trình này diễn ra trong bối cảnh cộng đồng quốc tế đang đối mặt với nhiều thách thức chưa từng có, bao gồm căng thẳng địa chính trị leo thang, khủng hoảng khí hậu và sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số.

Bối cảnh cho thấy thế giới đang rất cần sự tham gia của các cơ chế đa phương. Mặt khác, việc lựa chọn Tổng Thư ký trong thời điểm này cũng là đúng lúc tổ chức cần đánh giá lại và tái khẳng định các nguyên tắc nền tảng.

Một buổi tọa đàm của Liên Hợp Quốc với một số ứng cử viên tổng thư ký năm 2016. Ảnh: PB

Thế giới đang kỳ vọng Tổng Thư ký tiếp theo sẽ góp phần thực hiện ba trụ cột của LHQ: Hòa bình và an ninh, quyền con người và phát triển.

Các cuộc đối thoại công khai với ứng viên từ ngày 21-4 sẽ tạo cơ hội để họ trình bày tầm nhìn và để các quốc gia thành viên đặt câu hỏi.

Việc lựa chọn Tổng Thư ký cũng là thời điểm để đối diện một thực tế rõ ràng: Một nửa dân số thế giới là phụ nữ và trẻ em gái, nhưng việc phân bổ lãnh đạo toàn cầu chưa phản ánh thực tế này.

Quyết định lần này sẽ gửi đi thông điệp mạnh mẽ về việc liệu LHQ có thực sự đại diện cho tất cả người dân trên thế giới hay không.

Quy trình lựa chọn bắt đầu khi Hội đồng Bảo an và Đại hội đồng LHQ gửi thư kêu gọi đề cử ứng viên vào tháng 11.

Ứng viên phải được một quốc gia thành viên đề cử. Theo truyền thống, vị trí này luân phiên theo khu vực, dù trên thực tế vẫn có khả năng xuất hiện ứng viên từ các khu vực khác. Các quốc gia được yêu cầu đề cử ứng viên trước ngày 1-4 để họ có thể tham gia các cuộc đối thoại công khai.

Sau đó, Hội đồng Bảo an sẽ tiến hành bỏ phiếu kín nhiều vòng cho đến khi đạt được đồng thuận. Năm thành viên thường trực - Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh và Pháp - có quyền phủ quyết. Cuối cùng, ứng viên được đề xuất sẽ được Đại hội đồng phê chuẩn.

Những ứng viên tiềm năng có thể kể đến là Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi; cùng với đó là cựu Tổng thống Senegal Macky Sall với tinh thần cải cách, tinh gọn và hiện đại hóa.

Đáng chú ý, trong danh sách này còn có cựu Tổng thống Chile Michelle Bachelet. Bà từng giữ chức Cao ủy Nhân quyền LHQ giai đoạn 2018–2022 và Giám đốc Điều hành Cơ quan Phụ nữ LHQ (UN Women) giai đoạn 2010-2013.

Hồi tháng 3, Costa Rica cũng đề cử bà Rebeca Grynspan, cựu Phó Tổng thống nước này. Bà Grynspan hiện đang giữ chức Tổng Thư ký Hội nghị LHQ về Thương mại và Phát triển (UNCTAD).

Sau 80 năm hoạt động của LHQ, giới ngoại giao và phân tích đang kêu gọi một nữ lãnh đạo có cơ hội dẫn dắt tổ chức này, phản ánh xu hướng ngày càng nhiều phụ nữ tham gia lãnh đạo chính trị toàn cầu.

Các nghiên cứu tâm lý học lại đưa ra một dự đoán đáng suy ngẫm hơn: Lãnh đạo tiếp theo của LHQ có khả năng là phụ nữ liên quan đến bối cảnh tổ chức đang bước vào giai đoạn khủng hoảng nghiêm trọng. Khi các tổ chức gặp khó khăn, họ thường bổ nhiệm phụ nữ.

Đây không phải là suy đoán, mà là hiện tượng đã được ghi nhận rõ ràng, được gọi là “glass cliff” (vách kính).

Khái niệm này được xác định lần đầu bởi các nhà tâm lý học xã hội khi họ nhận thấy rằng các công ty có kết quả kinh doanh kém thường có xu hướng bổ nhiệm phụ nữ vào hội đồng quản trị. Họ gọi mô hình này là “vách kính”.

Các nghiên cứu bổ sung cho thấy những phẩm chất thường gắn với phụ nữ như lòng cảm thông, khả năng hợp tác và sự thấu hiểu được xem là phù hợp với bối cảnh rủi ro, nên đột nhiên được coi trọng.

Đồng thời, nghiên cứu cũng rút ra rằng, các nữ lãnh đạo cấp cao thường đóng vai trò là tác nhân thay đổi. Việc bổ nhiệm một nữ lãnh đạo cũng có thể gửi tín hiệu đổi mới tới các quốc gia Nam bán cầu đang hoài nghi.

Tú Anh