Lên phương án mở rộng, hoàn thiện tuyến đường bộ cao tốc bắc-nam

Đến nay, cả nước đã đưa vào khai thác, thông xe kỹ thuật 3.345km; dự kiến đến năm 2030, sẽ đưa vào khai thác khoảng 5.762km đường bộ cao tốc.

Theo quy hoạch, hệ thống đường cao tốc toàn quốc gồm 46 tuyến, tổng chiều dài hơn 10.100km, đến nay, đã đưa vào khai thác, thông xe kỹ thuật 3.345km; đang xây dựng 1.252km; chuẩn bị đầu tư hơn 1.700km. Dự kiến, đến năm 2030, cả nước sẽ đưa vào khai thác khoảng 5.762km đường bộ cao tốc, đáp ứng mục tiêu đặt ra tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII.

Theo Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh, hiện nay, trên cả nước, còn 258km đường cao tốc 2 làn xe, nhu cầu vốn để mở rộng gần 42.700 tỷ đồng, vốn ngân sách và nhà đầu tư (đã cân đối) gần 8.780 tỷ đồng, nhu cầu vốn ngân sách trung ương cần bổ sung (giai đoạn 2026-2030) gần 33.900 tỷ đồng. Ngoài ra, còn có gần 2.100km đường cao tốc 4 làn xe hạn chế, nhu cầu vốn để mở rộng hơn 400.000 tỷ đồng, trong đó, riêng dự án đường cao tốc bắc-nam phía đông dài 1.222km, nhu cầu vốn gần 200.000 tỷ đồng.

Các chuyên gia kinh tế nhận định, việc đầu tư tuyến cao tốc bắc-nam với chiều dài hơn 1.000km theo hình thức PPP rồi thu phí hoàn vốn sẽ tác động đáng kể đến chi phí vận tải và có ảnh hưởng dài hạn đến năng lực sản xuất quốc gia (khoảng 20 năm trong thời hạn hợp đồng dự án BOT); tạo áp lực gia tăng lưu lượng giao thông trên các tuyến song hành (Quốc lộ 1, đường địa phương); ảnh hưởng mục tiêu giảm chi phí logistics đến năm 2030 đã đề ra.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, tuyến đường bộ cao tốc bắc-nam phía đông là “trục xương sống” chiến lược quốc gia, có vai trò đặc biệt quan trọng đối với năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, đi qua khu vực đóng góp đến 80% GRPD cả nước. Đây cũng là trục giao thương huyết mạch kết nối hai trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, đóng vai trò trung chuyển giữa các vùng kinh tế trọng điểm như vùng Đồng bằng sông Hồng, miền trung và Đông Nam Bộ. Do vậy, việc đầu tư nâng cấp, mở rộng đồng bộ tuyến cao tốc bắc-nam phía đông có ý nghĩa hết sức quan trọng. Bộ Xây dựng dự kiến thực hiện theo hình thức đầu tư công; sau khi hoàn thành sẽ thu phí với mức phí thích hợp để hoàn vốn ngân sách.

Tuy nhiên, nhu cầu đầu tư lớn, trong khi nguồn lực còn hạn chế, quan điểm của lãnh đạo Bộ Xây dựng là cần sắp xếp thứ tự ưu tiên đầu tư làm cơ sở xác định lộ trình phù hợp, ưu tiên mở rộng đối với những đoạn tuyến 2 làn xe bảo đảm đồng bộ, hiện đại, phù hợp quy chuẩn đường cao tốc; kế đó là những đoạn tuyến nằm trong hành lang kinh tế, vùng động lực, cực tăng trưởng của quy hoạch tổng thể quốc gia; tuyến có nhu cầu vận tải tăng cao, dự kiến vượt quá năng lực thông hành trong tương lai gần; tuyến cao tốc kết nối với các trung tâm kinh tế, cảng biển, khu kinh tế; có điều kiện triển khai thuận lợi...

Hiện nay, các cơ chế, chính sách đặc thù để huy động vốn đầu tư, quy định về đầu tư theo phương thức PPP đối với dự án huy động vốn ngoài ngân sách đã cơ bản hoàn thiện, tháo gỡ được khó khăn, vướng mắc về cơ chế chia sẻ rủi ro, lãi suất phù hợp với thị trường,… Vì vậy, mỗi dự án sẽ được Bộ Xây dựng nghiên cứu, đánh giá chi tiết việc huy động vốn ngoài ngân sách trong báo cáo nghiên cứu khả thi.

Tuyến cao tốc từ Quảng Ngãi đến Đắk Lắk là “mảnh ghép” quan trọng của trục cao tốc bắc-nam phía đông (giai đoạn II), đóng vai trò kết nối chiến lược giữa miền trung và Tây Nguyên.

Theo Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh, nhu cầu vận tải trong thời gian tới được dự báo tiếp tục tăng cao hơn so dự kiến trước đây. Để từng bước hoàn thiện các tuyến cao tốc phân kỳ, Bộ Xây dựng kiến nghị lãnh đạo Chính phủ thống nhất chủ trương ưu tiên mở rộng các tuyến cao tốc 2 làn lên quy mô hoàn chỉnh để bảo đảm an toàn giao thông, tránh gây tắc nghẽn lưu thông hàng hóa và hành khách. Theo đó, Chính phủ nghiên cứu mở rộng tuyến cao tốc bắc-nam phía đông, sơ bộ tổng mức khoảng 154.000 tỷ đồng, nhu cầu vốn kế hoạch đầu tư công trung hạn khoảng 103.000 tỷ đồng, trong trường hợp khó khăn về nguồn vốn, ưu tiên bố trí đầu tư mở rộng các đoạn tuyến như Mai Sơn-Bãi Vọt, Nha Trang-Dầu Giây (dài 534km, tổng vốn khoảng 64.000 tỷ đồng).

Cùng với đó, Bộ cũng kiến nghị Chính phủ xem xét, bổ sung vốn ngân sách trung ương khoảng 33.900 tỷ đồng (trong đó có 5.670 tỷ đồng của dự án Ninh Bình-Hải Phòng) nâng cấp các đoạn tuyến quy mô hai làn xe; đồng thời, ưu tiên bổ sung gần 3.500 tỷ đồng để nghiên cứu, đầu tư các đoạn tuyến có chi phí mở rộng thấp hơn so với tổng mức đầu tư đã được duyệt, đang trong quá trình đầu tư (như Dầu Giây-Tân Phú, Tân Phú-Bảo Lộc, Bảo Lộc-Liên Khương,…) nhằm thuận lợi điều chỉnh giải pháp thiết kế, tận dụng phương tiện, nhân lực.

Bộ Xây dựng cũng đề xuất lãnh đạo Chính phủ giao Bộ Tài chính rà soát nguồn vốn trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 chưa phân bổ để báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, chấp thuận thông báo vốn thực hiện mở rộng các tuyến cao tốc phân kỳ theo thứ tự ưu tiên đầu tư. Bộ Xây dựng và các địa phương liên quan sớm hoàn thiện thủ tục chuẩn bị đầu tư nâng cấp, mở rộng tuyến cao tốc phân kỳ, tiếp tục nghiên cứu huy động vốn ngoài ngân sách, chuẩn xác mức vốn ngân sách trung ương cần bổ sung, tính toán hiệu quả kinh tế-xã hội theo yêu cầu.

Các địa phương tiếp tục rà soát, chủ động cân đối, sắp xếp thứ tự ưu tiên bố trí vốn ngân sách địa phương trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 để mở rộng các tuyến cao tốc phân kỳ; Bộ Xây dựng hoàn thiện phương án mở rộng tuyến cao tốc bắc-nam phía đông, báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.

MINH TRANG