Lễ Xên Đông - nét văn hóa đặc sắc của người Thái Mường Lò

Nhằm bảo vệ nguồn nước, bảo vệ rừng không bị tàn phá, hàng năm cứ mỗi độ xuân về, bản người Thái ở phường Cầu Thia lại chuẩn bị lễ vật, trang trọng tổ chức nghi lễ Xên Đông để cúng tế thần linh. Đây là nghi lễ truyền thống, mang đậm nét đẹp văn hóa độc đáo của đồng bào, thể hiện lòng tưởng nhớ tổ tiên, tri ân trời đất đã ban phát mùa màng bội thu, vạn vật sinh sôi, con người mạnh khỏe.

Các thầy mo làm lễ cúng Xên Đông dưới gốc cây đa cổ thụ.

Lễ cúng được chuẩn bị chu đáo gồm 3 mâm cúng với đầy đủ vật phẩm.

Chuẩn bị cho lễ Xên Đông, người dân thường mổ trâu để lấy đầu, đuôi, bốn chân và thịt làm ba mâm cúng tế thần linh. Lễ Xên Đông được bắt đầu bằng nghi thức cúng rừng, nghi lễ này được tổ chức dưới gốc một cây đa cổ thụ hàng trăm năm tuổi tại khu rừng của bản mường.

Ba thầy mo phụ trách ba mâm cúng tế sẽ mời người đại diện cho Nhân dân trong xã cụng ly, uống chén rượu đoàn kết, sau đó thầy mo chính làm lễ xin phép thần linh.

Buổi cúng lễ Xên Đông giống như một cuộc trao đổi, chuyện trò giữa ba thầy mo và các vị thần rừng để các vị thần chứng giám lòng thành kính của người dân, ban cho bản làng một năm mới yên vui mưa thuận gió hòa, vạn vật sinh sôi, cuộc sống ấm no.

Buổi cúng lễ Xên Đông giống như một cuộc trao đổi, chuyện trò giữa ba thầy mo và các vị thần rừng.

Khi phần lễ cúng rừng kết thúc, tất cả mọi người cùng nhau về bản Viềng Công làm lễ cúng thành lũy Viềng Công - địa điểm gắn với truyền thuyết về người anh hùng Cầm Hánh, người Thái trong vùng đã cùng Nhân dân đánh giặc cờ vàng phương Bắc, bảo vệ bản mường vào thế kỷ XIX. Hiện nay, nơi đây đã được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh. Cuối cùng, thầy mo và các thành phần tham dự lễ cúng sẽ làm lễ cúng tổ tiên bản mường tại gia đình của người có chức vụ to nhất trong xã, để báo cáo đã hoàn tất các thủ tục nghi lễ của bản mường và xin được phù hộ cho dân bản năm mới mọi điều tốt lành, mùa màng bội thu.

Năm 2024, lễ Xên Đông của đồng bào Thái được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Kết thúc phần lễ là phần hội sôi nổi với các trò chơi dân gian và hoạt động dân vũ đặc trưng cho nét đẹp văn hóa của người Thái vùng Mường Lò.

Kết thúc phần lễ người dân và du khách trở về sân vận động trung tâm phường Cầu Thia tham gia các trò chơi dân gian.

Lễ Xên Đông là nghi lễ độc đáo, mang đậm dấu ấn tín ngưỡng văn minh nông nghiệp, tuy có quy mô nhỏ, ngắn gọn, song nghi lễ chứa đựng ý nghĩa sâu sắc, là dịp củng cố tình làng nghĩa xóm, tăng cường khối đoàn kết trong cộng đồng dân tộc. Ngoài việc giáo dục truyền thống "uống nước nhớ nguồn" cho các thế hệ, lễ Xên Đông còn có ý nghĩa tâm linh giúp Nhân dân yên tâm, phấn khởi thi đua lao động, sản xuất, xây dựng bản làng ngày càng ấm no, hạnh phúc.

Thanh Tân