Lễ hội đền thờ Lê Hoàn - Từ hào khí lịch sử đến mạch nguồn văn hóa hôm nay (Bài 2): Hành trình trở về cội nguồn

Nghi thức rước kiệu trong Lễ hội đền thờ Lê Hoàn. Ảnh: Nguyễn Đạt

Hòa trong dòng người về thăm Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt đền thờ Lê Hoàn (làng Trung Lập), chúng tôi có dịp trò chuyện cùng ông Đỗ Đình Lan (74 tuổi), người sinh ra, lớn lên tại làng Trung Lập. Ông Lan kể lại: Trước kia, làng Trung Lập vốn là mảnh đất có khí thiêng hội tụ nên đã sinh ra nhiều nhân vật lịch sử kiệt xuất. Trong đó, nổi bật nhất là Hoàng đế Lê Đại Hành - người tiêu biểu cho tài năng và đức độ, có công lao lớn trong sự nghiệp chống quân xâm lược, thống nhất quốc gia. Ông đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong giai đoạn lịch sử bản lề của thế kỷ X, mở ra thời đại mới, đưa dân tộc ta lên một con đường mới huy hoàng và xán lạn hơn.

Sau khi Hoàng đế Lê Đại Hành băng hà, để ghi nhớ công ơn của ông, Nhân dân đã lập đền thờ tại làng Trung Lập. Cùng với việc lập đền thờ, hàng năm người dân tổ chức Lễ hội đền thờ Lê Hoàn từ ngày 7 đến 9/3 (âm lịch), để tưởng nhớ công lao của Hoàng đế Lê Đại Hành cùng các bậc tiền nhân đã có công dựng nước và giữ nước.

Theo tục lệ, trước khi tiến hành lễ hội, các bậc cao niên ở làng sẽ tổ chức họp bàn để cắt cử người lo liệu các công việc chuẩn bị cho ngày tế lễ ở đền; đồng thời, sẽ chọn người chủ tế và người tham gia đội tế nam, nữ. Theo quy định, việc lựa chọn này rất khắt khe, những người được lựa chọn phải là người cao tuổi, có đức độ, gia đình hòa thuận, gia đình có tang ma thì không được tham gia. Cùng với đó, người dân sẽ chủ động dọn dẹp đường làng, vệ sinh di tích, chuẩn bị đồ tế khí, trang hoàng cờ Tổ quốc rực rỡ tại các tuyến đường và sắp xếp chu đáo các nghi thức truyền thống. Không khí chuẩn bị cho lễ hội rộn ràng, náo nhiệt thể hiện tinh thần trách nhiệm và niềm tự hào của người dân đối với di sản văn hóa của quê hương.

Từ xưa đến nay, Lễ hội đền thờ Lê Hoàn được tổ chức với nhiều lễ tục tái hiện đời sống văn hóa của quân dân dưới thời Tiền Lê. Trong đó, đặc sắc nhất là phần lễ linh thiêng, uy nghiêm với nghi thức rước kiệu truyền thống để tưởng nhớ công đức của Hoàng đế Lê Đại Hành và các tướng lĩnh. Lễ rước kiệu được thực hiện vào giờ khắc thiêng liêng, giao hòa của đất trời, trong không khí rộn ràng, trang trọng và thành kính, thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương tham dự.

Đoàn rước kiệu gồm những người khỏe mạnh trong làng, mang theo cờ lộng, dàn binh khí, phường bát âm đi trước, sau đó là toàn thể dân làng đi theo thứ tự người già đi trước, người trẻ đi sau. Đoàn rước kiệu sẽ bắt đầu từ đền thờ ra đền Quốc mẫu, lăng Hoàng khảo... và quay lại đền chính; đồng thời, sẽ thực hiện các nghi thức dâng hương, bái tế trước khi diễn ra phần chính lễ tại đền thờ. Mỗi nghi thức đều được thực hiện đúng quy củ, chặt chẽ, nhằm thể hiện sự tôn kính đối với Hoàng đế Lê Đại Hành cùng các bậc tiền nhân đã có công dựng nước và giữ nước; đồng thời gìn giữ được trọn vẹn nét đẹp văn hóa truyền thống của lễ hội.

Cùng với phần lễ trang nghiêm, thành kính, người dân nơi đây còn tổ chức phần hội với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao đặc sắc. Chính vì vậy, về với Lễ hội đền thờ Lê Hoàn, người dân, du khách gần xa sẽ được hòa mình vào không khí vô cùng náo nhiệt, đó là cùng những chàng trai, cô gái Mường múa Pồn Pôông, nhảy sạp, đánh cồng chiêng, đánh mảng; thưởng thức trò diễn Xuân Phả độc đáo; tham quan, mua sắm tại không gian trưng bày sản vật địa phương, với nhiều gian hàng bày bán các sản phẩm hàng hóa phong phú, đa dạng; thưởng thức các món ăn đặc sản bánh lá răng bừa, bánh gai tứ trụ...

Với tinh thần đoàn kết của cộng đồng, sự tận tâm gìn giữ của các bậc cao niên cùng chính quyền địa phương nên trải qua biết bao thế kỷ cho đến nay, Lễ hội đền thờ Lê Hoàn vẫn được gìn giữ vẹn nguyên với những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc. Về với lễ hội cũng chính là hành trình hướng về cội nguồn, hun đúc niềm tự hào dân tộc và nhân lên khát vọng cống hiến bảo tồn, phát huy giá trị di sản.

Ông Vũ Mạnh Hà, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội UBND xã Xuân Lập, cho biết: Lễ hội đền thờ Lê Hoàn là di sản quý báu mà cha ông ta sáng tạo, gìn giữ và trao truyền lại cho thế hệ sau. Trong những năm qua, chính quyền, người dân xã Xuân Lập đã nỗ lực gìn giữ các giá trị của lễ hội. Đặc biệt, những năm gần đây, lễ hội được tổ chức với quy mô ngày càng lớn, không gian lễ hội ngày càng rộng và phong phú hơn, đáp ứng nhu cầu nguyện vọng của Nhân dân. Qua đó, không chỉ khẳng định được vị thế của lễ hội trong đời sống văn hóa, tinh thần của người dân địa phương và du khách thập phương mà còn góp phần gìn giữ, phát huy giá trị của di sản quý báu này cho thế hệ mai sau.

Nguyễn Đạt

(Bài viết có sử dụng tư liệu trong cuốn Địa chí xã Xuân Lập, Nhà xuất bản Thanh Hóa - 2019).

Bài cuối: Giữ mạch nguồn, mở tương lai