Lễ hội đập trống Ma Coong: Cầu mùa, kết duyên trong đêm trăng tháng Giêng

Người Ma Coong là một nhóm địa phương thuộc dân tộc Bru–Vân Kiều, sinh sống lâu đời ở xã Thượng Trạch nay thuộc tỉnh Quảng Trị, giữa đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ.

Với họ, lễ hội đập trống không đơn thuần là sinh hoạt văn hóa mà còn là nghi lễ tín ngưỡng gắn liền với truyền thuyết về cội nguồn và hành trình chinh phục thiên nhiên, bảo vệ bản làng.

Da bò được căng lên tang trống, buộc chặt bằng dây mây già, cố định bằng chốt tre. Ảnh: CTV

Từ nhiều ngày trước đêm hội, cả 18 bản trong vùng đã tất bật chuẩn bị. Trai tráng vào rừng sâu chọn cây chi cúp, một loại cây có thân rỗng, bền chắc để làm tang trống. Tang trống có thể dùng trong nhiều năm, chỉ thay khi đã hư hỏng.

Mặt trống được làm từ da bò đã được mổ và phơi từ trước. Đến ngày hội, da được căng lên tang trống, buộc chặt bằng dây mây già, cố định bằng chốt tre, tạo nên chiếc trống lớn là linh hồn của đêm hội.

Treo trống lên chuẩn bị cho đêm hội. Ảnh: CTV

Bên cạnh việc chuẩn bị trống, phụ nữ trong bản còn đồ xôi, nấu rượu cần bằng men lá rừng, chuẩn bị gà, cá suối, măng rừng, hoa chuối, ngọn mây, ngọn đoác và nhiều sản vật núi rừng để dâng cúng Giàng.

Già làng Đinh Xon được dân bản tín nhiệm làm chủ lễ cúng Giàng. Ảnh: T. T

Năm nay, sau tiếng trống khai hội của ông Nguyễn Văn Phương, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị là nghi thức cúng Giàng, cầu mùa.

Già làng Đinh Xon được dân bản tín nhiệm làm chủ lễ cúng Giàng đã thay mặt dân bản đọc lời khấn cầu trời đất, thần linh phù hộ cho mưa thuận gió hòa, nương rẫy tốt tươi, người người mạnh khỏe, bản làng yên vui.

Kết thúc phần lễ là thời khắc khai hội. Theo hiệu lệnh của già làng, hàng trăm người ùa vào sân, thay nhau cầm dùi đánh mạnh vào mặt trống. Âm thanh vang dội, dồn dập, lan xa khắp núi rừng như tiếng gọi của đại ngàn.

Kết thúc phần lễ là thời khắc khai hội. Theo hiệu lệnh của già làng, hàng trăm người ùa vào sân, thay nhau cầm dùi đánh mạnh vào mặt trống. Ảnh: T.T

Với người Ma Coong, tiếng trống là hiện thân của tâm linh, là tiếng nói của cộng đồng, thể hiện sức sống mãnh liệt, không khuất phục trước khó khăn, thử thách.

Phần hội kéo dài suốt đêm. Mọi người thay phiên nhau đánh trống đến 4h21 sáng nay (5/3) thì mặt trống thủng. Trong men rượu cần nồng ấm, những chàng trai, cô gái tìm đến nhau, tâm tình, hẹn ước.

Đây là nét đẹp độc đáo của lễ hội, nơi tín ngưỡng cộng đồng hòa quyện cùng tình yêu đôi lứa, tạo nên bản sắc riêng không thể trộn lẫn.

Tiếng trống là hiện thân của tâm linh, là tiếng nói của cộng đồng, thể hiện sức sống mãnh liệt, không khuất phục trước khó khăn, thử thách. Ảnh: T. T

Theo truyền thuyết, xưa kia vùng đất này xuất hiện một con khỉ ác màu vàng thường xuyên phá hoại nương rẫy, khiến dân bản mất mùa, đau ốm triền miên. Người Ma Coong đã cùng nhau đánh trống, khua chiêng, cầu Giàng trợ giúp để xua đuổi tai ương.

Khi con khỉ ác bị đẩy lùi, cuộc sống trở lại bình yên, họ quyết định mỗi năm vào đêm 16 tháng Giêng sẽ làm lễ cúng Giàng và đánh trống để tưởng nhớ công lao tổ tiên, đồng thời cầu mong mùa màng bội thu. Tục lệ ấy dần hình thành nên lễ hội đập trống và được gìn giữ qua bao thế hệ.

Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị và các lãnh đạo tỉnh đã tặng 20 suất quà cho người có uy tín xã Thượng Trạch. Ảnh: T. T

Trải qua thời gian, giữa nhịp sống đổi thay, tiếng trống đêm 16 tháng Giêng vẫn vang lên giữa đại ngàn Trường Sơn, như sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại, gắn kết cộng đồng và khẳng định sức sống bền bỉ của văn hóa Ma Coong. Lễ hội không chỉ là niềm tự hào của đồng bào nơi đây mà còn là di sản văn hóa độc đáo của vùng đất phía tây Quảng Trị.

Toàn cảnh Lễ hội đập trống của đồng bào Ma Coong. Ảnh: T. T

Ngày 27/8/2019, Bộ VHTTDL đã công nhận lễ hội đập trống của người Ma Coong là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Các bản sắc văn hóa đặc sắc trong lễ hội đã và đang được cộng đồng người Ma Coong bảo vệ, duy trì, thực hành, lưu truyền nguyên bản từ thế hệ này sang thế hệ khác, có tính lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống văn hóa tâm linh của đồng bào; góp phần đa dạng thêm các sản phẩm du lịch văn hóa trên địa bàn tỉnh Quảng Trị.

Hải Sâm