Lễ giỗ lần thứ 154 Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa

Các đại biểu thắp hương tưởng niệm

Ngày 8.3 (nhằm 20 tháng Giêng âm lịch), Ban Tổ chức các ngày lễ, kỷ niệm phường Bình Thủy (TP Cần Thơ) tổ chức Lễ Kỷ niệm lần thứ 154 năm ngày mất Danh nhân văn hóa Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa. Đại diện các cơ quan, đơn vị, người dân và học sinh đến dâng hương tưởng niệm.

Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa hiệu Nghi Chi, sinh năm 1807 tại trấn Vĩnh Thanh (nay thuộc phường Bình Thủy, TP Cần Thơ) trong một gia đình chài lưới nghèo nhưng giàu truyền thống hiếu học. Năm 1835, ông đỗ Giải nguyên (thủ khoa) tại trường thi Gia Định nên được người dân kính trọng gọi là Thủ khoa Nghĩa.

Chương trình nghệ thuật tại Lễ kỷ niệm

Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa từng đảm nhiệm chức vụ Tri huyện Phước Chánh (Biên Hòa), sau đó là Tri huyện Trà Vang (Trà Vinh), ông nổi tiếng là vị quan thanh liêm, cương trực, hết lòng vì dân.

Năm 1848, trong vụ án “Rạch Láng Thé”, vì bênh vực dân nghèo, ông bị gian thần vu oan và bị triều đình kết tội chết.

Nhờ sự kiên trì kêu oan của phu nhân Nguyễn Thị Tồn tại kinh đô Huế, ông được tha chết nhưng bị đày đi trấn thủ vùng biên giới Vĩnh Thông (Châu Đốc).

Năm 1858, thực dân Pháp xâm lược nước ta. Xót xa trước cảnh nước mất nhà tan, ông xin cáo quan về quê, mở trường dạy học, bốc thuốc cứu người và dùng ngòi bút làm vũ khí đấu tranh, lên án thực dân, khơi dậy tinh thần yêu nước của Nhân dân. Ông mất ngày 21 tháng Giêng năm Nhâm Thân (1872), hưởng thọ 65 tuổi.

Cuộc đời và sự nghiệp của Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa là biểu tượng sáng ngời của tinh thần yêu nước, đức độ thanh liêm, tư tưởng tiến bộ và nhân cách cao đẹp. Ông không chỉ là một nhà nho, một vị quan chính trực, mà còn là một nhà thơ, soạn giả tuồng xuất sắc của nền văn học Việt Nam nửa cuối thế kỷ XIX.

Tác phẩm tuồng Kim Thạch kỳ duyên của ông được xem là một trong những vở tuồng cổ tiêu biểu, từng được phổ biến rộng rãi và dịch sang tiếng Pháp. Ông cũng được tôn vinh là một trong bốn “Rồng vàng” của đất Nam Bộ.

Để tưởng nhớ công lao của ông, nhân dân đã lập bài vị thờ tại đình Bình Thủy và chùa Nam Nhã. Phần mộ của ông được xây dựng từ năm 1872, sau đó nhiều lần được trùng tu, tôn tạo. Năm 1994, khu mộ được Bộ Văn hóa – Thông tin công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia.

Đến năm 2013, Khu tưởng niệm Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa được hoàn thành, trở thành điểm tham quan văn hóa – tâm linh của TP Cần Thơ.

Hàng năm, Lễ giỗ Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa được tổ chức vào ngày 20 tháng Giêng âm lịch, thu hút đông đảo người dân và du khách đến dâng hương tưởng niệm. Đây cũng là dịp để giáo dục truyền thống yêu nước, nhắc nhớ đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và bồi đắp niềm tự hào về lịch sử, văn hóa của vùng đất Nam Bộ.

Phát biểu tại lễ giỗ, bà Cao Thị Ngọc Hà, Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Hữu Nghĩa (TP Cần Thơ), cho biết đối với thầy và trò nhà trường, việc đứng trước anh linh Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa luôn mang lại cảm xúc trang nghiêm và tự hào, đồng thời nhắc nhở mỗi người phải sống và học tập xứng đáng với danh xưng mà ngôi trường đang vinh dự mang tên.

Theo bà Cao Thị Ngọc Hà, Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa không chỉ là niềm tự hào của vùng đất Cần Thơ – Tây Đô với học vấn và tài năng, mà còn là biểu tượng của nhân cách thanh liêm, nghĩa khí, tinh thần hiếu học và lòng yêu nước của người Nam Bộ.

Việc ngôi trường mang tên ông vừa là niềm vinh dự, vừa là trách nhiệm để tập thể nhà trường tiếp tục gìn giữ, phát huy truyền thống hiếu học, nghĩa tình và chính trực, góp phần giáo dục các thế hệ học sinh trưởng thành cả về tri thức lẫn nhân cách.

THÙY TRANG; ảnh: MINH TRUNG