Lễ cúng thần Nước của người Pa Cô

Trải qua hàng trăm năm hình thành và lưu truyền, lễ hội không chỉ phản ánh đời sống tâm linh phong phú của người Pa Cô mà còn góp phần gắn kết cộng đồng, gìn giữ những giá trị văn hóa đặc sắc giữa đại ngàn Trường Sơn.

Vào dịp cuối năm, ngược lên các xã vùng cao A Lưới, du khách có cơ hội trải nghiệm nhiều lễ hội truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó Lễ cúng thần Nước của người Pa Cô là nghi lễ tiêu biểu.

Các điệu núa của đồng bào Pa Cô trong lễ cúng thần Nước,

Ông Lê Văn Cát, ở xã A Lưới 1 cho biết, từ xưa đến nay, đồng bào Pa Cô sống dựa vào núi rừng và nguồn nước. Nước cho lúa mọc, cho rẫy xanh, cho con người khỏe mạnh, bản làng yên ấm. Vì vậy, Lễ cúng thần Nước không chỉ là nghi lễ cúng tế mà còn là dịp để bà con bày tỏ lòng biết ơn đối với trời đất, thần linh và nguồn nước đã nuôi sống cộng đồng từ đời này sang đời khác.

“Hiện tại bà con cũng làm đúng theo tục lệ và nội dung cúng của thần Núi và thần Nước, cúng thần Núi trước, thần Nước sau. Thần Núi là cao hơn và to hơn, thần Nước là cúng sau. Trước đây làm cũng như thế thôi, làng tự làm và làm đúng theo tục lệ và bài bản đó” - ông Cát cho biết.

Các hoạt động của đồng bào Pa Cô trong lễ cúng thần Nước

Lễ tế thần Nước của người Pa Cô có từ xa xưa và được duy trì đều đặn qua nhiều thế hệ. Trước đây, nghi lễ thường được tổ chức trong phạm vi gia đình hoặc dòng họ, thỉnh thoảng mới diễn ra ở quy mô làng, xã. Lễ cúng được tổ chức gồm hai phần: cúng Giàng Xứ tại nhà Văn hóa cộng đồng và cúng thần Nước tại bến sông. Lễ vật dâng cúng chủ yếu là những sản vật gắn bó mật thiết với đời sống hằng ngày của bà con như dê, gà, cá suối, gạo nếp than, ngô, khoai, sắn… Tất cả đều do người dân tự sản xuất và săn bắt, thể hiện sự gắn bó hài hòa giữa con người với thiên nhiên.

Các già làng thôn A Năm, xã A Lưới 1 trang trí và bày biện lễ vật cho Lễ hội tế thần Nước.

Nghệ nhân Hồ Văn Thôi, dân tộc Pa Cô cho biết, lễ tế thần Nước đã có từ thời ông cha, mang ý nghĩa tạ ơn thần linh đã ban cho sức khỏe, mùa màng và cuộc sống yên bình cho cộng đồng: “Trước khi làm các lễ là phân công con cháu đi tìm cá, chuột và các loại rau để chuẩn bị. Những thứ mình dùng trong cuộc sống hằng ngày. Những cái đó mình đã xin xong để mình cúng. Mình tạ ơn. Trước khi muốn làm thì phải chuẩn bị đầy đủ những cơ sở vật chất để mình làm. Ví dụ cái chưa được thì mình cầu mong để mình cho được sau này”.

Lễ cúng thần Nước của người Pa Cô.

Đối với người Pa Cô, nước không chỉ là tài nguyên thiết yếu mà còn là sự sống, là linh hồn của núi rừng, là nơi cư ngụ của các vị thần. Trước khi cúng thần Nước, dân làng phải tiến hành nghi lễ cúng Giàng Xứ - vị thần tối cao cai quản đất trời, sông suối. Đây là nghi thức mở đầu quan trọng, thể hiện trật tự vũ trụ và quan niệm “trên kính dưới nhường” trong đời sống tâm linh của đồng bào. Sau đó, các lễ vật như dê, heo, cá, gà, chuột, rau rừng… lần lượt được dâng cúng để tạ ơn thần Nước, nguồn sống đã nuôi dưỡng con người và bản làng qua bao thế hệ.

Nghệ nhân Hồ Văn Thôi trình diễn chiêng truyền thống của đồng bào Pa Cô tại lễ hội.

Lễ tế thần Nước là dịp để mọi người cùng bày tỏ lòng biết ơn đối với trời đất, thần linh, đồng thời gửi gắm ước vọng về mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, bản làng bình yên, nhân dân no ấm. Nghệ nhân Hồ Thị Tư, người Pa Cô tâm niệm, lễ tế thần Nước còn mang ý nghĩa sâu sắc về sự hòa hợp và đoàn kết.

“Lễ tế thần Nước hội tụ đầy đủ tất cả vị thần khác như Giàng Xứ, thần Núi, thần Sông, thần Nước sống hài hòa với nhau. Với mong muốn để cho các vị thần được đoàn kết, như con người mình vậy. Sống với nhau, cai quản với nhau trong một phạm vi thì phải có sự đoàn kết với nhau, yêu thương lẫn nhau, chia sẻ lẫn nhau trong một lễ hội do con cháu, làng bản, con người tổ chức”.

Việc tổ chức tái hiện Lễ hội tế thần Nước không chỉ nhằm bảo tồn, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào dân tộc Pa Cô mà còn góp phần thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam.

Trang trí cho Lễ hội tế thần Nước.

Ông Nguyễn Thiên Bình, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế cho biết, việc gắn kết bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng đang từng bước nâng cao đời sống vật chất và tinh thần người dân vùng cao: “Việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa di sản vùng đồng bào các dân tộc thiểu số cấu thành trong hệ thống bản sắc văn hóa của Huế. Chúng tôi tiếp tục khai thác các giá trị di sản văn hóa truyền thống để phục vụ phát triển du lịch, thúc đẩy đời sống văn hóa tinh thần và vật chất của đồng bào ngày càng phát triển”.

Lễ cúng thần Nước của người Pa Cô không chỉ là một nghi lễ tín ngưỡng dân gian lâu đời mà còn là biểu tượng sinh động cho mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên. Việc bảo tồn và phát huy lễ hội gắn với phát triển du lịch bền vững góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Pa Cô, đồng thời tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội vùng cao trong giai đoạn hiện nay.

Lê Hiếu/VOV-Miền Trung