Lào Cai: Sa Pa phát huy di sản văn hóa thu hút khách du lịch, tạo sinh kế bền vững

Những "mạch ngầm" văn hóa tuôn chảy

Bước qua cánh cổng của Không gian văn hóa, du khách như lạc vào một thực thể sống động, nơi 5 sắc màu dân tộc: Mông, Dao đỏ, Tày, Giáy và Xá Phó hòa quyện nhưng không hòa tan. Ở đây, văn hóa không phải là điều gì đó xa vời, mà là những tri thức bản địa thiết thực nhất được gói gọn tinh tế.

Toàn cảnh Không gian văn hóa Sapa - Tinh hoa hội tụ (Ảnh: Chu Thắng)

Bà Hoàng Thị Vượng, Chủ tịch HĐQT HTX Văn hóa Kết nối Cộng đồng (CCC) chia sẻ về tâm huyết xây dựng "ngôi nhà chung" này: "Khởi nguồn của không gian này xuất phát từ mong muốn giới thiệu đến du khách trong nước và quốc tế những nét đẹp tinh túy nhất của bản sắc văn hóa các dân tộc Sa Pa. Chúng tôi muốn nơi đây không chỉ là điểm tham quan, mà là một bảo tàng sống - nơi lưu giữ, chuyển tải và quảng bá những giá trị văn hóa tiêu biểu nhất của cộng đồng dân tộc thiểu số”.

Bà Hoàng Thị Vượng, Chủ tịch HĐQT HTX Văn hóa Kết nối Cộng đồng (CCC) (Ảnh: Chu Thắng)

Hành trình trải nghiệm: "Điểm chạm" với bản sắc

Tại đây, mỗi gian nhà dân tộc là một câu chuyện riêng biệt, mời gọi du khách nhập vai làm một người dân bản địa thực thụ.

Sôi động nhất là khu vực của người Mông với tiếng chày giã bánh dày rộn rã. Du khách có thể trực tiếp cầm chày, cảm nhận độ dẻo của xôi nếp mới và thưởng thức những chiếc bánh nóng hổi ngay tại chỗ. Cạnh đó, kỹ thuật vẽ sáp ong trên vải lanh đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn hay tiếng búa đe của lò rèn truyền thống đang đỏ lửa cũng là những trải nghiệm không thể bỏ qua. Nếu muốn thử sức bền và sự khéo léo, hoạt động xay ngô trên cối đá hay thử tài ném còn sẽ mang đến những cảm xúc chân thực nhất về trò chơi và lễ hội của người đồng bào nơi đây.

Du khách thích thú khi trải nghiệm trò chơi “Ném còn” của người Mông (Ảnh: Chu Thắng)

Du khách trải nghiệm giã bánh giày tại không gian văn hóa Sa Pa - Tinh hoa hội tụ (Ảnh: Chu Thắng)

Tại gian nhà người Tày, nghệ nhân La Trung - người đã dành hơn hai thập kỷ gắn bó với điệu Then, tiếng đàn Tính và xem việc truyền dạy là một sứ mệnh tự thân: “Tại đây, du khách không chỉ nghe hát Then, đàn Tính mà còn được trực tiếp trải nghiệm dệt vải, học cách quấn chỉ tạo hoa văn để nhuộm chàm thành những chiếc khăn thổ cẩm đặc trưng. Bản thân tôi luôn khao khát đưa nghệ thuật hát Then lan tỏa rộng rãi hơn ra xã hội, đó cũng chính là đam mê và động lực để tôi hoạt động tại không gian này”.

Nghệ nhân La Trung biểu diễn điệu “Hát then” cho du khách (Ảnh: Chu Thắng)

Nếu gian nhà người Tày lôi cuốn bởi tiếng đàn Tính, điệu hát Then cổ truyền cầu chúc bình an, thì không gian người Dao đỏ lại là nơi vỗ về giác quan. Du khách sẽ được tìm hiểu về chiếc trống nêm độc đáo làm từ da bò và mây rừng, hay thả mình trong làn nước ấm từ bài thuốc ngâm chân bí truyền. Chị Lý Mán Mảy, nghệ nhân người Dao chia sẻ: “Nhiều vị khách quốc tế dành cả buổi tối để ngồi bên bếp lửa, vừa ngâm chân vừa trò chuyện cùng nghệ nhân. Họ cảm thấy như đang ở trong chính ngôi nhà của mình vậy”.

Ngoài ra, tại không gian của người Giáy và người Xá Phó, du khách còn được trực tiếp tham gia vào các công đoạn làm hương thủ công hay tự tay nặn những món quà quê mộc mạc như bánh bỏng, bánh khảo. Những đôi bàn tay khéo léo của nghệ nhân Xá Phó cũng sẽ dẫn dắt khách tham quan bước vào thế giới của nghề đan lát mây tre, nơi mỗi nan mây sợi lạt đều chứa đựng tri thức bản địa và sự gắn kết bền chặt với thiên nhiên đại ngàn.

Du khách được tự tay làm bánh (Ảnh: Chu Thắng)

Di sản hồi sinh và câu chuyện sinh kế bền vững

Một điểm nhấn đặc biệt là sự kết hợp giữa bảo tồn và kinh tế. Những sản phẩm OCOP như cá hồi, sữa ong chúa, mật ong rừng hay nước cốt thảo dược được giới thiệu trực tiếp tại không gian này, giúp nâng cao đời sống cho bà con.

Điểm trưng bày và bán sản phẩm OCOP tại không gian (Ảnh: Chu Thắng)

Anh Ràng A Dề, nghệ nhân người Mông bộc bạch: "Vào đây làm việc, tôi có cơ hội học lại và thực hành chính những văn hóa của dân tộc mình. Quan trọng nhất là niềm tự hào khi thấy khách du lịch yêu thích bản sắc của mình. Đó không chỉ là công việc, mà là niềm vui của cộng đồng”.

Anh Ràng A Dề tại gian nhà người Mông (Ảnh: Chu Thắng)

Việc "biến di sản thành tài sản" đã tạo ra động lực để các thế hệ sau tiếp tục gìn giữ. Bà Hoàng Thị Vượng khẳng định: "Chúng tôi đang khai thác hiệu quả nền công nghiệp văn hóa theo hướng biến di sản thành tài sản và văn hóa thành hàng hóa. Thông qua đó, người dân bản địa vừa có thu nhập, vừa thêm tự hào để bảo tồn ngôi nhà chung này."

Văn hóa chỉ thực sự có sức sống khi nó được thực hành và trân trọng mỗi ngày. Tại Sa Pa, mô hình "bảo tàng sống" này là minh chứng cho việc di sản có thể trở thành điểm tựa vững chắc cho tương lai và sinh kế của chính những người dân bản địa, đồng thời là lời giải cho xu hướng du lịch trải nghiệm bền vững hiện nay.

Thu Hà - Chu Thắng