Lào Cai: Phát huy hiệu quả cơ chế, chính sách đặc thù, tạo đột phá phát triển giáo dục, văn hóa và con người

Giáo dục Lào Cai từng bước phát triển toàn diện với sự quan tâm đầu tư về cơ sở vật chất, chính sách hỗ trợ người học, nâng cao chất lượng dạy và học, góp phần xây dựng nguồn nhân lực, phát triển văn hóa và con người vùng cao. Ảnh: laocai.gov.vn

Cơ chế đặc thù tạo nền tảng đổi mới giáo dục và phát triển con người

Việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 248/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã mở ra hành lang pháp lý quan trọng để các địa phương chủ động tháo gỡ những điểm nghẽn trong phát triển giáo dục. Đối với Lào Cai - địa phương có địa bàn rộng, nhiều xã vùng cao, biên giới và đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ lớn - đây không chỉ là giải pháp trước mắt nhằm nâng cao chất lượng dạy và học mà còn là nền tảng để phát triển con người, gìn giữ bản sắc văn hóa và xây dựng nguồn nhân lực phục vụ phát triển lâu dài.

Ngay sau khi Nghị quyết có hiệu lực, UBND tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành, địa phương khẩn trương xây dựng kế hoạch triển khai; rà soát các quy định hiện hành; ban hành văn bản hướng dẫn thuộc thẩm quyền; đồng thời tổ chức quán triệt, tuyên truyền sâu rộng đến đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và các cơ sở giáo dục. Các nội dung của Nghị quyết được cụ thể hóa thành những nhiệm vụ phù hợp với điều kiện thực tiễn, bảo đảm triển khai thống nhất từ cấp tỉnh đến cơ sở.

Việc triển khai các cơ chế đặc thù được thực hiện trên nền tảng quy mô giáo dục lớn với gần 471 nghìn trẻ em, học sinh, học viên tại 1.046 cơ sở giáo dục đầu năm học 2025-2026, trong đó học sinh dân tộc thiểu số chiếm khoảng 67%. Sau khi thực hiện Đề án sắp xếp mạng lưới trường, lớp giai đoạn 2026-2030, số lượng trường giảm còn 956 nhưng quy mô học sinh vẫn được giữ ổn định, góp phần tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý và tập trung nguồn lực đầu tư theo hướng chuẩn hóa, hiện đại.

Một trong những điểm nổi bật của Nghị quyết số 248 là trao thêm thẩm quyền cho địa phương trong quản lý và sử dụng đội ngũ nhà giáo. Trên cơ sở đó, Lào Cai đã ban hành nhiều quy định về quản lý tổ chức, cán bộ, viên chức; hướng dẫn điều động, biệt phái, bổ nhiệm giáo viên giữa các địa phương, góp phần sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực, đặc biệt tại những khu vực còn thiếu giáo viên.

Kết quả bước đầu cho thấy cơ chế mới đã phát huy hiệu quả rõ nét. Toàn tỉnh đã hợp đồng 1.021 giáo viên, trong đó có 637 giáo viên được bố trí về các trường vùng đặc biệt khó khăn; tuyển dụng mới 1.141 giáo viên; đồng thời thực hiện điều động, bố trí lại đội ngũ giữa các cơ sở giáo dục. Ngành giáo dục cũng đang triển khai Đề án xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp với 14.840 chỉ tiêu, tạo động lực để đội ngũ nhà giáo tiếp tục nâng cao trình độ chuyên môn và gắn bó với nghề.

Mặc dù vậy, nguồn nhân lực toàn ngành hiện mới đạt 93,8% biên chế được giao, vẫn còn thiếu hơn 2.000 giáo viên so với chỉ tiêu và trên 5.000 người so với định mức. Đây vẫn là thách thức lớn đòi hỏi các cơ chế đặc thù tiếp tục được triển khai đồng bộ và hiệu quả hơn trong thời gian tới.

Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho văn hóa và phát triển bền vững

Cùng với đổi mới công tác quản lý đội ngũ, tỉnh tiếp tục ưu tiên nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất nhằm từng bước hoàn thiện điều kiện dạy và học. Hiện tỷ lệ phòng học kiên cố đạt 86,6%; hệ thống phòng học bộ môn có tỷ lệ kiên cố trên 93%. Tuy nhiên, hệ thống phòng ở nội trú, bán trú tại nhiều trường vùng cao vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tế. Vì vậy, việc triển khai các chính sách đầu tư đặc thù được xác định là giải pháp căn cơ để thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa vùng thuận lợi và vùng khó khăn.

Dấu ấn nổi bật là việc đầu tư xây dựng hệ thống trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới. Khi hoàn thành, các công trình không chỉ tạo điều kiện học tập tốt hơn cho học sinh mà còn góp phần giữ gìn nguồn nhân lực trẻ tại khu vực biên giới, nâng cao dân trí, bồi đắp đời sống văn hóa và củng cố nền tảng phát triển bền vững.

Song song với đó, tỉnh đã chủ động bố trí hơn 1.017 tỷ đồng để thực hiện chính sách miễn, hỗ trợ học phí cho gần 476 nghìn học sinh. Chính sách mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc khi tạo cơ hội học tập bình đẳng cho mọi trẻ em, giảm gánh nặng cho các gia đình, nhất là đồng bào vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Hiệu quả của các cơ chế mới được phản ánh rõ qua chất lượng giáo dục. Giáo dục mầm non tiếp tục nâng cao chất lượng chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ; tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng giảm. Chất lượng giáo dục đại trà được duy trì ổn định với trên 99% học sinh hoàn thành chương trình hoặc đạt yêu cầu về học tập, rèn luyện. Giáo dục mũi nhọn tiếp tục khẳng định vị thế với 134 giải học sinh giỏi quốc gia cùng nhiều thành tích tại các cuộc thi khoa học kỹ thuật, khởi nghiệp và sân chơi quốc gia, quốc tế.

Có thể thấy, việc triển khai Nghị quyết số 248 không chỉ góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn về cơ chế, đội ngũ và nguồn lực đầu tư mà còn tạo nền tảng để phát triển giáo dục toàn diện, xây dựng con người có tri thức, nhân cách và khát vọng cống hiến. Đây cũng là điều kiện quan trọng để hình thành môi trường văn hóa học đường lành mạnh, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn tỉnh.

Thời gian tới, Lào Cai tiếp tục đẩy nhanh tiến độ các trường phổ thông nội trú khu vực biên giới; nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo; ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, chuyển đổi số trong giáo dục và thực hiện đầy đủ các chính sách hỗ trợ người học. Đồng thời, tỉnh tiếp tục kiến nghị Trung ương bổ sung nguồn lực, hoàn thiện các cơ chế đặc thù đối với giáo viên công tác tại vùng cao, vùng biên giới, nhằm xây dựng nền giáo dục chất lượng, phát triển văn hóa và con người, tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Hoàng Hải