Lãnh đạo Cục Môi trường lên tiếng về vụ việc làm sai lệch chỉ số quan trắc môi trường

Ông Hoàng Văn Thức, cựu Cục trưởng Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), bị bắt với cáo buộc nhận 35 tỷ đồng liên quan dự án quan trắc chất lượng không khí tự động. (Nguồn ảnh: Báo CAND)

Tại cuộc họp báo thường kỳ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sáng 1/4, trả lời câu hỏi của phóng viên xoay quanh vụ việc công an khởi tố 74 bị can về 10 tội danh liên quan đến những sai phạm trong quan trắc môi trường tại nhiều địa phương, Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Xuân Hải nhấn mạnh đây là hành vi vi phạm pháp luật và trước hết thuộc trách nhiệm của tổ chức vận hành hệ thống.

Theo đại diện lãnh đạo Cục Môi trường, các hành vi can thiệp, làm sai lệch dữ liệu quan trắc môi trường vừa qua là vi phạm nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản lý nhà nước và niềm tin xã hội.

“Qua vụ việc, có thể thấy tồn tại một số hạn chế trong thực hiện, chủ yếu là khâu giám sát, kiểm soát kỹ thuật và hậu kiểm chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn, đặc biệt trong bối cảnh số lượng hệ thống quan trắc tự động, liên tục tăng nhanh, khối lượng dữ liệu cần xử lý rất lớn. Song cũng cần khẳng định rằng đây không phải là khoảng trống của pháp luật, mà là vấn đề cần tiếp tục siết chặt trong quá trình tổ chức thực hiện và kiểm soát,” ông Hải nói.

"Lỗ hổng" từ khâu giám sát, tổ chức vận hành

Thông tin tại họp báo, Phó cục trưởng Cục Môi trường Nguyễn Xuân Hải cho biết theo quy định Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, Nghị định số 08/2022/NĐ-CP và Thông tư số 10/2021/TT-BTNMT, trách nhiệm quản lý hệ thống quan trắc môi trường được quy định rất rõ theo từng cấp.

Theo đó, doanh nghiệp chịu trách nhiệm trực tiếp đối với việc lắp đặt, vận hành, bảo đảm tính chính xác, trung thực của số liệu quan trắc; cơ quan quản lý Nhà nước (các Sở Nông nghiệp và Môi trường) thực hiện tiếp nhận, giám sát, kiểm tra và hậu kiểm đối với dữ liệu.

“Như vậy, việc can thiệp, làm sai lệch số liệu quan trắc là hành vi vi phạm pháp luật và trước hết thuộc trách nhiệm của tổ chức vận hành hệ thống,” ông Hải nói và nhấn mạnh quan điểm của Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong việc này là xử lý nghiêm sai phạm, đồng thời rà soát toàn bộ quy trình kỹ thuật và quy trình quản lý dữ liệu để siết chặt hơn nữa việc kiểm soát.

Trước mắt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ đôn đốc các địa phương thực hiện ngay các biện pháp như: Rà soát, kiểm tra đồng bộ việc kết nối, niêm phong cổng kết nối, quản lý tài khoản quản trị, cấu hình data logger, camera giám sát và việc lưu trữ dữ liệu gốc tại các hệ thống quan trắc tự động, liên tục; tăng cường kiểm tra đột xuất, kiểm tra đối chứng, kiểm soát chất lượng định kỳ và hậu kiểm đối với các cơ sở có dấu hiệu bất thường về dữ liệu.

Đối với câu hỏi về việc vì sao có trường hợp bị can thiệp dữ liệu mà chưa được phát hiện kịp thời, ông Hải cho biết sau vụ việc, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định cần tăng cường thêm các lớp kiểm soát để bảo đảm tính minh bạch thực chất của hệ thống.

Cụ thể là siết chặt quản lý truy cập và cấu hình hệ thống, đặc biệt đối với data logger và phần mềm truyền dữ liệu; tăng cường giám sát từ xa, phân tích dữ liệu bất thường và cảnh báo sớm; đẩy mạnh kiểm tra đột xuất, kiểm tra đối chứng và hậu kiểm dữ liệu; rà soát, hoàn thiện quy định kỹ thuật theo hướng nâng cao tính bảo mật và tính toàn vẹn của dữ liệu.

“Có thể khẳng định rằng, hệ thống hiện nay đã có nền tảng pháp lý bảo đảm tính minh bạch. Tuy nhiên vấn đề đặt ra là tiếp tục hoàn thiện công cụ giám sát và tăng cường thực thi để bảo đảm tính minh bạch đó được thực hiện đầy đủ trên thực tế. Thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục siết chặt kiểm soát để bảo đảm tính minh bạch được thực hiện thực chất, không chỉ trên quy định,” ông Hải chia sẻ.

Bên cạnh đó, ông Hải cho biết trong thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng sẽ siết chặt kỷ cương đối với công tác cán bộ cũng như rà soát, kiểm soát chặt chẽ quy trình thực hiện đấu thầu của các dự án, đảm bảo thực hiện đúng quy định pháp luật về đấu thầu.

Sau khi xảy ra vụ việc vừa qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã xác định yêu cầu quan trọng nhất là bảo đảm hệ thống quan trắc môi trường trên toàn quốc tiếp tục vận hành ổn định, không bị gián đoạn để cung cấp dữ liệu phục vụ quản lý (nếu dữ liệu thiếu sẽ ảnh hưởng rất lớn tới công tác quản lý, đặc biệt là việc thu phí khí thải, nước thải).

Trên cơ sở đó, bộ đề nghị các địa phương khẩn trương rà soát, kiểm tra toàn bộ các hệ thống quan trắc tự động, liên tục trên địa bàn, bảo đảm việc lắp đặt, vận hành, bảo trì, kiểm định, hiệu chuẩn và truyền dữ liệu thực hiện đúng quy định của pháp luật; kiểm tra việc niêm phong, quản lý tài khoản truy cập, cấu hình thiết bị và hệ thống truyền dữ liệu.

Các Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục duy trì việc tiếp nhận, theo dõi và xử lý dữ liệu quan trắc tự động, liên tục theo thời gian thực, kịp thời phát hiện các trường hợp thông số vượt quy chuẩn kỹ thuật môi trường để yêu cầu cơ sở có biện pháp xử lý, khắc phục theo quy định; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, đặc biệt là kiểm tra đột xuất và kiểm tra đối chứng, tập trung vào các cơ sở có lưu lượng xả thải lớn, có nguy cơ ô nhiễm môi trường cao hoặc có dấu hiệu bất thường về dữ liệu quan trắc.

Đặc biệt, bộ đề nghị các địa phương rà soát, đánh giá lại toàn bộ quy trình quản lý dữ liệu quan trắc, từ khâu thu nhận, truyền dẫn đến lưu trữ và khai thác dữ liệu, nhằm kịp thời phát hiện và khắc phục các điểm có nguy cơ bị can thiệp hoặc làm sai lệch số liệu. Ngoài ra, bộ cũng đang nghiên cứu, hoàn thiện các quy định kỹ thuật và tăng cường ứng dụng công nghệ trong giám sát dữ liệu, nhằm nâng cao khả năng phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và bảo đảm tính chính xác, tin cậy của dữ liệu quan trắc.

“Với các giải pháp nêu trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ cố gắng tiếp tục duy trì đảm bảo hoạt động quan trắc môi trường trên cả nước hiện vẫn được duy trì ổn định, liên tục và phục vụ hiệu quả cho công tác quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường,” ông Hải nhấn mạnh.

Tăng kiểm tra đột xuất và kiểm tra đối chứng

Về quy trình kiểm soát khí thải, quan trắc môi trường, Phó cục trưởng Cục Môi trường Nguyễn Xuân Hải cho biết hiện nay, việc kiểm soát khí thải và quan trắc môi trường đã được pháp luật quy định tương đối đầy đủ.

Quan trắc môi trường. (Ảnh: Hoài Nam/Vietnam+)

Theo đó, các cơ sở thuộc đối tượng phải quan trắc tự động, liên tục, doanh nghiệp có trách nhiệm lắp đặt hệ thống quan trắc nước thải, khí thải tự động, liên tục; hệ thống này phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật về thiết bị đo, chất chuẩn, camera giám sát, hệ thống lấy mẫu tự động, bộ thu nhận và truyền dữ liệu; phải truyền số liệu trực tiếp về cơ quan quản lý nhà nước ở địa phương để theo dõi, giám sát; dữ liệu truyền phải có đầy đủ thông số đo, kết quả đo, đơn vị đo, thời gian đo và trạng thái hoạt động của thiết bị.

Với các cổng kết nối không sử dụng, ông Hải nhấn mạnh doanh nghiệp phải được niêm phong; tài khoản quản trị cao nhất của data logger phải cung cấp cho Sở Nông nghiệp và Môi trường để phục vụ quản lý, kiểm soát cấu hình và phần mềm của hệ thống.

Về việc giám sát hệ thống quan trắc tự động, liên tục, ông Nam cho biết hiện nay pháp luật hiện hành quy định theo nhiều lớp gồm: Doanh nghiệp phải tự vận hành, kiểm tra, bảo trì, hiệu chuẩn, kiểm định thiết bị và lập đầy đủ hồ sơ quản lý, nhật ký vận hành; hệ thống phải đạt bảo đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật theo quy định và phải được kiểm soát chất lượng khi đưa vào hoạt động chính thức và định kỳ hằng năm bởi đơn vị độc lập có đủ năng lực, trong đó có nội dung kiểm tra vị trí quan trắc, tính năng thu thập, lưu giữ, truyền dữ liệu và phải thực hiện quan trắc đối chứng để đánh giá độ chính xác tương đối của hệ thống.

Ngoài ra, Sở Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm giám sát dữ liệu quan trắc tự động, liên tục; đánh giá kết quả quan trắc, liên tục và so sánh với giá trị tối đa cho phép các thông số ô nhiễm theo quy chuẩn kỹ thuật môi trường; theo dõi, kiểm tra việc khắc phục trong trường hợp dữ liệu quan trắc bị gián đoạn; phát hiện thông số giám sát vượt quy chuẩn kỹ thuật môi trường và đề xuất biện pháp xử lý theo quy định.

Về kiểm soát tính bảo mật của dữ liệu, ông Hải cho biết các Sở Nông nghiệp và Môi trường được cung cấp tài khoản tối cao của hệ thống data logger để thực hiện việc quản lý, kiểm soát các cổng kết nối, cấu hình và quá trình nâng cấp phần mềm điều khiển (firmware).

“Trong thời gian tới, với trách nhiệm là cơ quan ban hành chính sách, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ rà soát để tiếp tục hoàn thiện quy định kỹ thuật và quy trình quản lý dữ liệu theo hướng tăng tính bảo mật, tính toàn vẹn dữ liệu, khả năng giám sát từ xa và khả năng phát hiện sớm hành vi can thiệp trái phép,” ông Hải nhấn mạnh./.

...

(Vietnam+)