Làng Thủy Ba bắt cọp nổi danh

Vùng đất Thủy Ba nay thuộc xã Vĩnh Thủy, tỉnh Quảng Trị, xưa kia vốn là tổng Thủy Ba. Khi cha ông từ phương Bắc vào đây khai sơn phá thạch, bốn bề là rừng rậm, phải thắng được thú dữ, đặc biệt là cọp, mới có thể sinh tồn, an cư lạc nghiệp. Họ được trui rèn trước thiên nhiên khắc nghiệt để trở thành những con người mưu trí, bền bỉ và gan góc.

Làng Thủy Ba nay có 3 thôn: Thủy Ba Đông, Thủy Ba Tây và Thủy Ba Hạ. Các thế hệ vẫn nằm lòng câu chuyện hình thành ngôi làng đặc biệt này, từ lúc tổ tiên chân ướt chân ráo vào đây cho đến ngày hôm nay.

Di tích Hổ Quyền ở Huế - Ảnh: X.D

Trong một chuyến thực tế về Thủy Ba trước đây, tôi được gặp dũng sĩ bắt cọp Nguyễn Đăng Hạp (nay đã mất). Ông kể cho chúng tôi nghe chuyện ngày xưa mà hào hứng như huyền thoại. Có lẽ chính thiên nhiên khắc nghiệt đã đúc kết nên một nghề độc nhất vô nhị: Nghề bắt cọp. Sống giữa ác thú dữ dằn, người dân nơi đây mới có thể rèn luyện khí chất sắt thép.

Ông hào hứng đọc bài vè Thủy Ba bắt cọp: “Mồng sáu sắc hạ vua ra/Chiếu tờ xuống huyện đòi Thủy Ba đi liền/Đò vô tận ải Thừa Thiên/Dữ ma độc nước không yên chăng là.../Thủy Ba đứng dậy cho đều/Nghe tiếng ta reo hùm vọt dậy...”. Nhìn cụ già râu tóc bạc phơ, tôi hình dung ra thời tráng niên oanh liệt của những người làm nên huyền thoại chế ngự "chúa sơn lâm".

Sau này, chúng tôi tiếp tục tìm gặp một nhân chứng hiếm hoi khác là ông Nguyễn Thế Đại (nay đã mất), lúc đó tuổi đã gần 90. Mặc dù tuổi cao, ông vẫn nhớ rõ ngọn ngành chuyện bẫy cọp của cha ông với niềm tự hào sâu sắc. Qua lời kể say sưa của ông, chúng tôi như được xem lại một bộ phim sinh động về sự quả cảm của người dân vùng đất này.

Theo sử sách, nhà vua "điều động" thợ săn Thủy Ba vào kinh đô bắt hổ để phục vụ cho các cuộc chiến sinh tử giữa voi chiến triều đình với hổ tại đấu trường Hổ Quyền ở Huế, cho vua quan và thần dân xem mỗi năm vài lần. Một cuộc đấu không chỉ có vài con hổ mà có khi là hàng chục con hổ được nhốt từ trước.

Tác giả trò chuyện cùng người dân làng Thủy Ba - Ảnh: X.D

Đoàn thợ săn cọp của Thủy Ba được gọi là đoàn Vọng Thành. Trong bài viết "Tỉnh Quảng Trị" in trong tập san Đô Thành Hiếu Cổ (B.A.V.H) năm 1921 của đoàn Công sứ Pháp A. Laborde chép rằng: "Tại làng Thủy Ba Thượng ngày nọ, có một con quạ bay ngang và làm rơi một cái xương người. Một đồng cốt cho rằng đó là xương của một vị thần tên Mai Quý Đông. Lập tức, người ta lập đền thờ thần và thần thường nhập vào cốt đồng để dạy cho dân chúng nghề bắt hổ". Do đó, dân Thủy Ba nổi tiếng có tài bắt hổ và luôn được giao nhiệm vụ bắt hổ để giao đấu với voi triều đình. Đôi khi, dân Thủy Ba mang đến Huế luôn cả cái bẫy hổ để dâng cho vua cái vinh dự được tự tay giết con hổ sa bẫy.

Nhà nghiên cứu Phan Thuận An từng mô tả về trận đấu này: "Voi cái bước vào đấu trường có vẻ hiên ngang, đi qua đi lại trước mặt cọp không một chút sợ hãi, vua Thành Thái khen: "Con này can đảm lắm". Nhưng bỗng chốc, cọp nhảy lên trán voi, voi hất mạnh, cọp rơi xuống. Cọp lại nhảy lên bấu vào chỗ cũ. Voi tức giận, rống lên, vụt chạy đến, dùng đầu đẩy mạnh cọp vào thành đấu trường, dùng sức mạnh ngàn cân vừa húc, vừa ép thật sát. Khi voi ngẩng đầu lên, cọp té xuống đất, voi dùng chân chà cọp đến chết...". Kết thúc trận đấu thường là chiến thắng của voi, tượng trưng cho sức mạnh tượng binh và uy quyền của quân vương.

Phát huy truyền thống của một vùng đất kiên gan, hào sảng, chính quyền và Nhân dân nơi đây đang nỗ lực phát triển kinh tế-xã hội. Thủy Ba hôm nay, trong lòng xã Vĩnh Thủy-đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân trong kháng chiến và Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới-là địa bàn tiêu biểu trong xây dựng nông thôn mới.

Chủ tịch UBND xã Vĩnh Thủy Thái Nam Sơn chia sẻ: “Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân xã Vĩnh Thủy quyết tâm tiếp nối truyền thống anh hùng, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, trên dưới một lòng phấn đấu xây dựng quê hương thành xã nông thôn mới kiểu mẫu”.

Câu chuyện làng bắt cọp nổi danh theo thời gian có thể lùi vào dĩ vãng, nhưng tinh thần quật cường, trí tuệ và bản lĩnh của người dân Thủy Ba sẽ chảy mãi trong huyết quản các thế hệ mai sau, làm nên hào khí và phẩm giá riêng biệt của người dân Quảng Trị.

Phạm Xuân Dũng