Làng số - chuyển đổi bắt đầu từ người dân

Không gian Nhà văn hóa số tại thôn Mạch Tràng, xã Đông Anh. Ảnh: Nguyễn Quang

Từ những lớp học công nghệ

Gần đây, người dân thôn Hữu Vĩnh (xã Hòa Xá) đã quen thuộc với các lớp hướng dẫn kỹ năng số được tổ chức tại địa phương, cũng như việc quay video ghi lại hình ảnh các khu di tích: Đền Đức Thánh Cả, đình Xuân, đình Thu, chùa Thụy Long để tiến tới số hóa các di tích này. Trong các buổi hướng dẫn, những thao tác như quét mã QR, thanh toán điện tử hay truy cập dịch vụ công trực tuyến cũng được các thành viên tổ công nghệ số cộng đồng kiên trì “cầm tay chỉ việc”, hướng dẫn từng bước để người dân có thể tự thực hiện.

Theo Bí thư Chi bộ, Tổ trưởng Tổ chuyển đổi số cộng đồng thôn Hữu Vĩnh Dương Văn Việt, xây dựng làng số không phải là câu chuyện đầu tư thiết bị hay triển khai một vài ứng dụng công nghệ, mà là quá trình thay đổi nhận thức, hình thành kỹ năng số và tạo thói quen sử dụng công nghệ trong cộng đồng dân cư.

Với cách tiếp cận đó, xã Hòa Xá lựa chọn bắt đầu từ những nhu cầu thiết thực nhất của người dân. Người dân được hỗ trợ sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, khai thác các tiện ích trên nền tảng số và tiếp cận các kênh thông tin chính thống của địa phương.

Mô hình làng số ở xã Hòa Xá không tách rời đời sống cộng đồng, mà được xây dựng trên chính nền tảng văn hóa, sinh hoạt và các mối liên kết vốn có của làng quê. Phó Chủ tịch UBND xã Hòa Xá Phùng Thị Mai Thu nhấn mạnh, việc triển khai mô hình làng số không chỉ góp phần thúc đẩy chuyển đổi số, mà còn nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, tăng cường bảo đảm an ninh trật tự, xây dựng cộng đồng dân cư văn minh, hiện đại.

Chị Nguyễn Thị Thêm (thôn Hữu Vĩnh, xã Hòa Xá) cho biết, dù hằng ngày đi làm ở khu công nghiệp cách nhà nhiều cây số, nhưng chị và nhiều người vẫn nắm bắt đầy đủ thông tin của thôn, xóm qua nhóm Zalo cộng đồng. “Không còn cảnh phải thông báo trên hệ thống loa như nhiều năm trước, mọi thông tin của làng, xã đã được chúng tôi tiếp nhận qua ứng dụng Zalo, nên việc làng, việc nước chúng tôi vẫn biết để tham gia”, chị Nguyễn Thị Thêm chia sẻ.

Trong khi đó, tại xã Hát Môn, chuyển đổi số được đưa vào cả hoạt động của hệ thống Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội. Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Hát Môn Kiều Thị Kim Dung cho biết, những nhóm Zalo cộng đồng được duy trì để truyền tải thông tin tới người dân; các nền tảng số được sử dụng để lấy ý kiến, tiếp nhận phản ánh và tăng cường giám sát xã hội. Địa phương đồng thời đẩy mạnh quảng bá sản phẩm OCOP, sản phẩm đặc trưng trên môi trường số nhằm hỗ trợ phát triển kinh tế nông thôn.

Những mô hình trên cho thấy, chuyển đổi số ở nông thôn đang dịch chuyển từ tư duy đưa công nghệ về làng sang giúp người dân làm chủ công nghệ.

Khi người dân được hưởng lợi

Nếu giai đoạn đầu của chuyển đổi số tập trung xây dựng hạ tầng thì nay, thước đo thành công đang được tính bằng lợi ích cụ thể mà người dân nhận được. Tại xã Thường Tín, bức tranh chuyển đổi số hiện rõ trên cả 3 trụ cột: Chính quyền số, kinh tế số và xã hội số. Địa phương đã thành lập 41 tổ chuyển đổi số cộng đồng tại 100% thôn, cụm dân cư. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, các tổ này đã thực hiện hơn 3.000 lượt hỗ trợ người dân cài đặt ứng dụng số, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán điện tử và khai thác các tiện ích trên nền tảng số.

Sự thay đổi không chỉ diễn ra trong hoạt động quản lý nhà nước, mà còn lan tỏa mạnh mẽ tới đời sống kinh tế. Theo Phó Chủ tịch UBND xã Thường Tín Nguyễn Văn Tản, 85% hộ kinh doanh đã sử dụng mã QR để thanh toán điện tử; 90% hộ dân có tài khoản ngân hàng hoặc ví điện tử. Nhiều hộ sản xuất, hợp tác xã đã tham gia các sàn thương mại điện tử và từng bước tiếp cận phương thức kinh doanh mới. Một trong những kết quả đáng chú ý là 56 hộ sản xuất nông nghiệp của địa phương đã có gian hàng trực tuyến, mở ra cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn cho các sản phẩm nông nghiệp và sản phẩm làng nghề truyền thống.

Ở góc độ xã hội số, các lớp Bình dân học vụ số được tổ chức thường xuyên giúp người dân, đặc biệt là người cao tuổi, từng bước thích nghi với môi trường số. Những ứng dụng như VNeID, iHanoi hay eTax Mobile không còn xa lạ mà đang dần trở thành công cụ phục vụ cuộc sống hằng ngày.

Đây cũng chính là điều Hà Nội hướng tới khi triển khai xây dựng làng số, thôn thông minh. Công nghệ không phải mục tiêu cuối cùng. Mục tiêu lớn hơn là tạo ra những cộng đồng dân cư năng động hơn, kết nối hơn và có nhiều cơ hội phát triển hơn. Điều này cho thấy, chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi người dân tham gia và được hưởng lợi.

Những mã QR, những lớp học kỹ năng số hay những gian hàng trực tuyến sẽ tiếp tục tăng, nhưng giá trị lớn nhất mà làng số mang lại chính là sự thay đổi trong tư duy của người dân - từ chỗ e ngại công nghệ đến chủ động sử dụng công nghệ để nâng cao chất lượng cuộc sống, phát triển kinh tế và tham gia quản trị cộng đồng. Đó cũng là nền tảng để những miền quê của Thủ đô tiến gần hơn tới mục tiêu xây dựng nông thôn thông minh, hiện đại và đáng sống trong kỷ nguyên số.

Minh Thúy