Làng nghề truyền thống trong chuỗi giá trị văn hóa - du lịch

Toàn tỉnh hiện có 64 làng nghề, làng nghề truyền thống và nghề truyền thống, phân bố rộng khắp các địa phương, trở thành nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa. Giờ đây, các làng nghề không chỉ phục vụ nhu cầu tự cung, tự cấp mà còn đang dần trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng, mang lại giá trị gia tăng rõ nét.

Những ngày cuối tuần, tại khu sản xuất và trưng bày của Hợp tác xã thêu dệt thổ cẩm Mông Style ở xã Mù Cang Chải, nghệ nhân Lý Thị Ninh cùng các thành viên của hợp tác xã miệt mài bên từng sợi lanh, từng nét vẽ sáp ong. Từ cây lanh trồng trên nương, qua bàn tay khéo léo của phụ nữ dân tộc Mông, những sợi lanh được se, nhuộm chàm, dệt thành tấm vải thổ cẩm với hoa văn độc đáo, rồi tiếp tục được sáng tạo thành nhiều sản phẩm hiện đại như túi xách, ví, khăn, phụ kiện…

Nếu như trước đây, sản phẩm chủ yếu phục vụ trong gia đình hoặc bán tại các phiên chợ với giá thấp, thì nay đã theo chân du khách đến nhiều tỉnh, thành phố, thậm chí ra nước ngoài.

Sự thay đổi không chỉ ở sản phẩm mà còn ở cách làm. Nhờ vị trí thuận lợi, gần các điểm du lịch và trục giao thông chính, hợp tác xã đã trở thành điểm dừng chân quen thuộc của nhiều đoàn khách du lịch. Du khách không chỉ mua hàng mà còn trực tiếp tham gia trải nghiệm các công đoạn như dệt vải, vẽ sáp ong, thêu hoa văn. Chính những trải nghiệm này đã làm tăng giá trị cho sản phẩm, biến những món đồ thủ công thành sản phẩm văn hóa.

Chị Takada Yuka - du khách đến từ Nhật Bản chia sẻ: “Tôi rất ấn tượng với sự khéo léo của phụ nữ Mông nơi đây. Tôi đã mua nhiều sản phẩm làm kỷ niệm và giới thiệu cho bạn bè, góp phần đưa hình ảnh làng nghề của các bạn lan tỏa rộng hơn”.

Không chỉ ở vùng cao, tại thôn Đồng Tâm, xã Yên Thành - nơi có nghề đan rọ tôm ven hồ Thác Bà, nghề truyền thống cũng đang được gìn giữ. Trước sân nhà bà Triệu Thị Quý, những bó giang, tre, nứa được phơi gọn gàng, chuẩn bị cho các công đoạn đan lát.

Bà Quý cho biết nghề này dễ làm, ai cũng có thể tham gia, từ người già đến trẻ nhỏ. Trước đây, nghề đan rọ tôm chỉ theo mùa, nhưng vài năm gần đây, nhờ có khách du lịch đến tham quan, trải nghiệm và mua sản phẩm, người dân đan rọ quanh năm để nâng cao thu nhập. Từ nghề phụ mang tính thời vụ, đan rọ tôm đã trở thành nguồn sinh kế quan trọng, góp phần nâng cao đời sống cho nhiều hộ dân.

Thực tế cho thấy, khi được gắn với du lịch, các làng nghề truyền thống không còn là những “ốc đảo” sản xuất nhỏ mà từng bước tham gia vào chuỗi giá trị rộng lớn hơn. Việc tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết thông qua các hợp tác xã, tổ nhóm đã giúp người dân chủ động hơn trong tìm kiếm thị trường, đồng thời tiếp cận kỹ thuật, cải tiến mẫu mã.

Nhiều sản phẩm được thiết kế theo hướng hiện đại nhưng vẫn giữ hoa văn, bản sắc truyền thống, nhanh chóng được khách du lịch đón nhận. Một số hợp tác xã còn bước đầu ứng dụng thương mại điện tử, mở rộng kênh tiêu thụ, tạo tiền đề cho phát triển bền vững.

Đây cũng là định hướng xuyên suốt trong chiến lược phát triển của tỉnh. Theo kế hoạch thực hiện Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Lào Cai xác định phát triển các ngành công nghiệp văn hóa theo chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ sáng tạo, sản xuất, phân phối đến tiêu dùng, trong đó thủ công mỹ nghệ là lĩnh vực có lợi thế.

Tỉnh Lào Cai đặt ra mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa trở thành một trong những động lực tăng trưởng mới, đóng góp đáng kể vào GRDP của tỉnh, riêng lĩnh vực thủ công mỹ nghệ phấn đấu đạt doanh thu khoảng 100 tỷ đồng mỗi năm.

Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu tích cực, việc đưa làng nghề vào chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa vẫn còn không ít khó khăn. Nhiều hộ dân thiếu vốn đầu tư, trang thiết bị còn lạc hậu; khả năng sáng tạo mẫu mã chưa cao; thị trường tiêu thụ chưa ổn định, phụ thuộc nhiều vào mùa du lịch.

Việc xây dựng thương hiệu, bảo hộ sở hữu trí tuệ cho sản phẩm làng nghề còn hạn chế; liên kết giữa các hợp tác xã với doanh nghiệp lữ hành chưa thực sự chặt chẽ, khiến đầu ra chưa bền vững.

Trao đổi về định hướng trong thời gian tới, bà Vũ Thị Mai Oanh - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh cho biết, tỉnh sẽ tiếp tục tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị, gắn phát triển làng nghề với du lịch, đồng thời hỗ trợ xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Cùng với đó, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quảng bá, bán hàng; đào tạo nguồn nhân lực; kết nối nghệ nhân với các nhà thiết kế sáng tạo sẽ là những giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao giá trị sản phẩm.

Có thể thấy, từ những khung cửi nơi bản làng đến các gian hàng tại khu du lịch, làng nghề truyền thống đang từng bước khẳng định vai trò trong bức tranh phát triển chung. Khi văn hóa được khai thác như một nguồn lực kinh tế, người dân không chỉ là người gìn giữ mà còn trở thành chủ thể sáng tạo và hưởng lợi.

Hành trình phía trước vẫn còn nhiều thách thức, nhưng với định hướng đúng và sự vào cuộc đồng bộ, làng nghề truyền thống Lào Cai hoàn toàn có thể trở thành "mắt xích" quan trọng trong chuỗi giá trị văn hóa - du lịch, góp phần tạo sinh kế bền vững và lan tỏa giá trị bản sắc vùng cao.

Hồng Duyên