Làng du lịch Pả Vi - sức hút từ hồn bản

Từ bãi đất hoang thành làng du lịch

Trước năm 2016, nơi đặt làng hiện nay là bãi đất trống, lầy lội ven Quốc lộ 4C. Tháng 12/2016, huyện Mèo Vạc (tỉnh Hà Giang cũ) khởi công xây dựng làng trên diện tích hơn 27.000 m², tổng mức đầu tư được phê duyệt trên 41 tỷ đồng. Làng được xây dựng theo hướng Nhà nước đầu tư hạ tầng gồm đường lát đá, điện ngầm, bãi đỗ xe, nhà văn hóa, nhà trưng bày sản phẩm; các hộ gia đình tự xây nhà theo mẫu truyền thống để làm homestay. Ban đầu có 28 hộ tham gia đầu tư và đưa vào sử dụng nhà ở theo mẫu nhà dân tộc Mông. Chiều 29/4/2019, trong chuỗi hoạt động Lễ hội 100 năm Chợ tình Khâu Vai, làng chính thức khai trương, đón khách; Ban quản lý làng được thành lập để điều hành hoạt động du lịch cộng đồng.

Cổng vào Làng văn hóa du lịch cộng đồng dân tộc Mông Pả Vi gây ấn tượng với kiến trúc mang đậm bản sắc văn hóa vùng cao.

Cổng làng ấn tượng với 2 chiếc khèn Mông lớn. Các ngôi nhà trình tường bằng đất nện, khung gỗ, lợp ngói âm dương hai tầng, bao quanh là hàng rào đá xếp và những khóm hoa. Tường đất dày giúp nhà ấm về mùa đông, mát về mùa hè, phù hợp khí hậu vùng cao. Nhà văn hóa 5 gian và nhà trưng bày sản phẩm 3 gian cũng được làm theo kiến trúc khung gỗ, trình tường, mái ngói âm dương. Giữa làng là sân sinh hoạt cộng đồng hình lục giác, nơi tổ chức biểu diễn văn nghệ. Các homestay giữ kết cấu nhà Mông truyền thống, bên trong bổ sung tiện nghi như giường đệm, phòng vệ sinh khép kín. Nhờ vậy, du khách vừa được ở trong không gian quen thuộc của người Mông, vừa có điều kiện sinh hoạt phù hợp.

Giữ bản sắc Mông trong từng trải nghiệm

Nét độc đáo của Pả Vi là văn hóa Mông không chỉ để trưng bày mà được du khách trực tiếp trải nghiệm. Khách có thể cùng người dân dệt lanh, may vá thổ cẩm, đan lát, nấu rượu ngô, nhào bột làm mèn mén; tắm lá thuốc, xông hơi sau một ngày đi trên cung đường đá. Mỗi hộ làm du lịch có gian trưng bày thổ cẩm, vật dụng sinh hoạt, vừa giới thiệu vừa bán sản phẩm địa phương. Dịp đầu năm, làng tổ chức Lễ hội Gầu Tào; du khách được xem múa khèn, các điệu múa và trò chơi của thanh niên Mông. Làng đón cả khách đi trong ngày và khách nghỉ qua đêm; việc kết hợp lưu trú tại làng với các hành trình trên cao nguyên đá giúp du khách ở lại lâu hơn và chi tiêu nhiều hơn cho dịch vụ của người dân.

Người dân cũng chủ động quảng bá văn hóa của mình. Anh Nùng Thanh Sấn, chủ homestay Meo Vac Ethnic, tự học quay, dựng video giới thiệu phong tục, nếp sống của người Mông và đăng tải trên YouTube, mạng xã hội. Lượng khách biết đến Pả Vi qua kênh trực tuyến tăng dần qua từng năm; hiện toàn bộ cơ sở lưu trú trong làng đã được số hóa, du khách có thể đặt phòng trực tuyến. Người dân được đào tạo kỹ năng làm du lịch và quảng bá trên nền tảng số. Vào các dịp lễ, Tết, nhiều du khách chọn lưu trú tại Pả Vi vì không gian yên tĩnh, đậm bản sắc văn hóa.

Chị Nguyễn Thị Hằng, người dân tộc Kinh, đã sống 32 năm ở Mèo Vạc, chủ homestay Mèo Vạc Clay House cho biết: Khách quốc tế chiếm khoảng một nửa lượng khách lưu trú, chủ yếu đến từ Canada, Mỹ, Australia và châu Âu; khách trong nước những năm gần đây tăng nhanh. Đề án ban đầu dành cho đồng bào Mông, sau đó mở rộng cho người dân tộc khác cùng tham gia, nhưng kiến trúc và không gian sinh hoạt văn hóa của làng vẫn theo nếp người Mông.

Du khách tham quan, trải nghiệm không gian văn hóa đặc trưng của người Mông tại Pả Vi.

Hiện làng có 19 hộ trực tiếp quản lý, kinh doanh dịch vụ với 185 phòng khép kín (371 giường) và 17 phòng tập thể (203 giường), có thể phục vụ khoảng 800 khách/ngày. 6 tháng đầu năm 2026, làng ước đón hơn 60.000 lượt khách, trong đó, hơn 50.000 lượt lưu trú qua đêm. Làng tạo việc làm cho trên 60 lao động, khoảng 40 người là người địa phương, thu nhập từ 5 - 10 triệu đồng/tháng, thu nhập bình quân của các hộ làm du lịch trong làng tăng gấp 2 - 3 lần. Danh hiệu “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất” tại Giải thưởng Du lịch Việt Nam 2025 do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức là sự ghi nhận cho cách làm này.

Từ một bãi đất lầy, Pả Vi hôm nay là nơi người Mông vừa sống, vừa làm du lịch trên chính nếp nhà của mình. Điều tạo nên ấn tượng với du khách không phải là sự mới lạ được dựng lên, mà là bản sắc được giữ lại và trở thành sinh kế. Đó cũng là cách để du lịch cộng đồng vùng cao phát triển bền vững, gắn bảo tồn văn hóa với nâng cao đời sống người dân.

P. V