Lan tỏa văn hóa truyền thống trong trường học

Tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú (PTDTNT) tỉnh, việc mặc trang phục truyền thống vào mỗi sáng thứ Hai đầu tuần đã trở thành nếp. Không cầu kỳ, không gò ép, những bộ trang phục dân tộc hiện diện một cách tự nhiên trong không gian trường học, mang theo sắc màu và câu chuyện của từng vùng quê, từng cộng đồng. Với thầy cô nơi đây, dạy học không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn là hành trình nuôi dưỡng tâm hồn, trong đó việc gìn giữ bản sắc văn hóa giữ vai trò quan trọng.

Hiện nhà trường có hơn 500 học sinh, trong đó trên 96% là học sinh dân tộc thiểu số. Mỗi em học sinh đến từ một bản làng, một nền văn hóa riêng, tạo nên một “bức tranh đa sắc” ngay trong môi trường học đường. Chính điều đó khiến việc giáo dục văn hóa truyền thống không còn là lý thuyết, mà trở thành nhu cầu thực tế, gần gũi.

Câu lạc bộ Hát then - Đàn tính Trường Phổ tông dân tộc tỉnh sinh hoạt cuối tuần.

Theo Nhà giáo Ưu tú Lê Thị Lan Phương, Hiệu trưởng Trường PTDTNT tỉnh, nhà trường đã phát động và duy trì việc mặc trang phục truyền thống vào đầu tuần cũng như trong các dịp lễ, nhằm tạo điều kiện để học sinh được tiếp xúc thường xuyên với văn hóa dân tộc mình. Bên cạnh đó, các nội dung về di tích, phong tục, tập quán, nét đẹp văn hóa địa phương cũng được lồng ghép vào bài giảng, giúp học sinh hiểu sâu hơn về cội nguồn.

Em Cung Thị Hân, Lớp 12A5, Trường PTDTNT tỉnh chia sẻ: Em thấy việc mặc trang phục dân tộc vào đầu tuần rất ý nghĩa. Mỗi lần mặc bộ đồ của dân tộc mình đi học, em cảm thấy quen thuộc, gần gũi như mang theo một phần quê hương bên mình. Nhìn các bạn mặc trang phục của nhiều dân tộc khác nhau, em cũng thấy vui và hiểu thêm về nét đẹp riêng của mỗi dân tộc. Với em, đó không chỉ là trang phục mà còn là niềm tự hào và cách để chúng em giữ gìn văn hóa của mình mỗi ngày.

Từ những bộ trang phục giản dị ấy, văn hóa không chỉ được nhìn thấy bằng sắc màu, mà còn được cảm nhận bằng chính tình cảm của học sinh. Khi các em hiểu và tự hào về trang phục dân tộc mình, đó cũng là lúc những giá trị văn hóa khác có cơ hội “bén rễ” sâu hơn trong đời sống học đường. Tiếp nối từ nền tảng ấy, nhà trường đã tạo thêm những không gian để văn hóa được “cất tiếng” - không chỉ hiện diện mà còn lan tỏa. Một trong những điểm nhấn là việc thành lập Câu lạc bộ hát Then - đàn tính, nơi những làn điệu dân gian không còn xa lạ mà trở thành một phần trong đời sống tinh thần của học sinh.

Đây là những hoạt động bên lề, không nằm trong chương trình giảng dạy chính khóa, nhưng lại nhận được sự hưởng ứng tích cực từ cả giáo viên và học sinh. Chính sự tự nguyện, hào hứng ấy đã khiến việc tiếp cận di sản trở nên nhẹ nhàng, tự nhiên hơn. Với đặc thù có đông học sinh là đồng bào dân tộc thiểu số, nhà trường luôn xác định việc bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống là nhiệm vụ song hành với dạy học. Không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức, các hoạt động này còn góp phần khơi dậy niềm tự hào, ý thức gìn giữ bản sắc trong mỗi học sinh, cô giáo Lê Thị Lan Phương cho biết thêm.

Chương trình ngoại khóa bảo tồn ngôn ngữ và văn hóa Tày trong học đường năm học 2025 - 2026 tại Trường THPT Thạch An.

Nếu ở Trường PTDTNT tỉnh, văn hóa lan tỏa từ trang phục và nghệ thuật dân gian, thì tại Trường THPT Thạch An, một hướng đi khác lại được lựa chọn: bắt đầu từ ngôn ngữ - yếu tố cốt lõi làm nên bản sắc. Những buổi ngoại khóa song ngữ Tày - Việt không chỉ giúp học sinh hiểu và sử dụng tiếng mẹ đẻ, mà còn góp phần khơi dậy niềm tự hào về ngôn ngữ dân tộc. Trong bối cảnh nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, việc học sinh chủ động nói, hiểu và sử dụng tiếng Tày chính là cách gìn giữ văn hóa bền vững và thiết thực nhất.

Không dừng lại ở đó, nhà trường còn cụ thể hóa việc gìn giữ văn hóa bằng những hành động thiết thực: từ các công trình thanh niên gắn với yếu tố truyền thống, đến việc duy trì hát Then, đàn tính, hát dân ca Nùng trong sinh hoạt tập thể. Đặc biệt, Câu lạc bộ “Tằng Noọng Tây Dương Chồm Khau Phja” trở thành “điểm hẹn” của những bạn trẻ yêu văn hóa dân tộc, nơi lời Then cất lên, tiếng đàn ngân vang, và những giá trị xưa được tiếp nối bằng chính sự say mê của thế hệ hôm nay.

Em Đinh Lương Tiến, Lớp 10D, Trường THPT Thạch An chia sẻ: Khi tham gia câu lạc bộ, chúng em nói chuyện với nhau bằng tiếng Tày, cùng tập các làn điệu dân ca và học hỏi thêm từ ông bà, bố mẹ. Nhà trường cũng tổ chức nhiều hoạt động trải nghiệm như gặp gỡ nghệ nhân, nên em học được rất nhiều và muốn tìm hiểu sâu hơn về văn hóa của dân tộc mình.

Dù cách làm khác nhau, nhưng các nhà trường đều đang hướng đến một mục tiêu chung: đưa văn hóa trở về đúng vị trí của nó trong giáo dục. Không phải là những bài học khô cứng, mà là những trải nghiệm sống động, gần gũi và có sức lan tỏa. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, học sinh ngày nay có nhiều cơ hội tiếp cận với các nền văn hóa khác nhau. Giáo dục văn hóa truyền thống trong trường học vì thế không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn, mà còn là cách để hình thành nền tảng vững chắc cho học sinh trong quá trình hội nhập. Khi các em hiểu rõ giá trị của dân tộc mình, các em sẽ biết trân trọng, giữ gìn và tự tin giới thiệu với bạn bè, với thế giới.

Nguyệt Anh