'Làn sóng tím' lan tỏa trong ngành ẩm thực toàn cầu

Sắc tím của ube trở thành điểm nhấn của chiến lược làm mới thực đơn của Starbucks. Ảnh: CNN

Cơn sốt ube

Theo CNN, ube (phát âm là “oo-beh”), có nghĩa là “củ” trong tiếng Tagalog - ngôn ngữ được sử dụng phổ biến tại Philippines. Vốn là một nguyên liệu dân dã, ube đang nổi lên như một mặt hàng xuất khẩu đầy tiềm năng của quốc gia Đông Nam Á này, khi thế giới ngày càng say mê nguyên liệu màu tím với vị bùi như hạt dẻ và hương thơm vani đặc trưng.

Trên mạng xã hội, hashtag #ube thu hút hơn 120.000 bài đăng trên TikTok và 750.000 bài đăng trên Instagram. Điều này minh chứng cho sức lan tỏa khủng khiếp của loại nguyên liệu này.

Sức hút của ube trước hết đến từ thị giác. Sắc tím nổi bật tự nhiên của nguyên liệu này đã tạo nên một cuộc “soán ngôi” ngoạn mục, dần thay thế gam màu xanh lá cây của matcha Nhật Bản vốn thống trị thị trường đồ uống và tráng miệng suốt thời gian dài.

Trong năm qua, ube đã vượt ra khỏi ranh giới văn hóa Philippines để gia nhập vào dòng chảy ẩm thực đại chúng khi các “ông lớn” trong ngành dịch vụ ẩm thực nhanh chóng nắm bắt xu hướng này.

Starbucks góp phần khơi mào xu hướng này vào năm 2025 với các sản phẩm giới hạn như Ube Iced Coconut Latte và Ube Espresso Martini. Đến mùa xuân năm 2026, hãng tiếp tục mở rộng thực đơn với Ube Matcha Latte và Ube Vanilla Macchiato.

Chuỗi cà phê Peet’s của Mỹ cũng giới thiệu Iced Vanilla Latte với lớp kem Ube Dream Top cho mùa này. Trong khi đó, hang Costa Coffee của Anh tung ra các sản phẩm chocolate nóng và frappe hương khoai tím.

Không chỉ đồ uống, các món tráng miệng từ khoai tím như bánh phô mai, bánh flan hay kem cũng ngày càng được ưa chuộng.

Thậm chí, ngành làm đẹp cũng không đứng ngoài cuộc khi thương hiệu Huda Beauty cho ra mắt bộ sưu tập phấn phủ và son bóng lấy cảm hứng từ màu sắc của loại củ này vào đầu năm 2025.

Sự nổi lên của ube phần lớn cho thấy một giai đoạn mới trong văn hóa đồ uống - nơi yếu tố thẩm mỹ, hương vị và lợi ích sức khỏe cùng giao thoa.

Ông Andrew Freeman, người sáng lập công ty tư vấn khách sạn AF&Co, nhận định với CNBC: “Việc ăn uống đẹp mắt giờ đây là một phần không thể thiếu của văn hóa ẩm thực. Nhu cầu về một món ăn mãn nhãn cũng quan trọng không kém gì hương vị”.

Bánh ngọt làm từ khoai tím ube tại quán cà phê Good Shepherd ở Baguio, Philippines. Ảnh: CNN

Nguồn cung khan hiếm

Trái ngược với sự bùng nổ trên thực đơn quốc tế, chuỗi cung ứng ube tại quê nhà Philippines đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng.

Theo New York Times, sản lượng khoai lang tím hằng năm ở Philippines đã sụt giảm từ mức 15 triệu kilogam năm 2021 xuống còn khoảng 14 triệu kilogam trong hai năm gần đây. Riêng năm 2025, sản lượng này đã giảm thêm 6,7% so với năm trước.

Khác với các loại cây trồng quy mô lớn như lúa gạo hay ngô, khoai tím chủ yếu được canh tác theo mùa trên diện tích nhỏ. Loại củ này cần độ ẩm cao trong suốt chu kỳ sinh trưởng kéo dài 10 - 11 tháng trước khi thu hoạch từ tháng 11 đến tháng 2 năm sau. Điều đó khiến ube đặc biệt nhạy cảm trước biến đổi khí hậu, nhất là tại một quốc gia thường xuyên hứng chịu thời tiết cực đoan như Philippines.

Bên cạnh đó, yếu tố địa chính trị như xung đột tại Trung Đông đã khiến giá nguyên liệu leo thang, kéo theo chi phí tưới tiêu và vận hành nông trại tăng mạnh. Giá ube nguyên liệu hiện cao hơn khoảng 38% so với hai năm trước.

Trong nỗ lực giải quyết tình hình khan hiếm hiện tại, Chính phủ Philippines đang phối hợp với các trường đại học để cải thiện kỹ thuật canh tác, nhắm tới các thị trường trọng điểm là Mỹ, Anh và Trung Đông.

Ngoài ra, để bảo vệ người nông dân trước biến động thị trường, các sáng kiến như “Dự án Ube Bohol” đã bắt đầu nhận đơn đặt hàng ube với giá hợp đồng cố định từ các khách hàng quốc tế.

Từ một nguyên liệu truyền thống của Philippines, ube đang trở thành biểu tượng mới của ẩm thực toàn cầu nhờ sức hút từ màu sắc, hương vị và mạng xã hội. Tuy nhiên, để ube có thể trở thành một ngành hàng bền vững trong tương lai, bài toán không chỉ nằm ở việc quảng bá thương hiệu mà còn phụ thuộc vào khả năng thích ứng của nông nghiệp Philippines trước biến đổi khí hậu và sự ổn định của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo dữ liệu của Bộ Thương mại và Công nghiệp Philippines (DTI), năm 2025, quốc gia này xuất khẩu gần 1,7 triệu kilogam sản phẩm khoai lang tím với tổng trị giá hơn 3,2 triệu USD, tăng 20,4% so với năm 2024.

Trong đó, hơn một nửa sản lượng xuất khẩu (khoảng 956.000kg, trị giá 1,5 triệu USD) được xuất sang Mỹ. Con số này gấp đôi lượng nhập khẩu của Mỹ trong năm 2024, thậm chí vượt tổng khối lượng của 5 thị trường lớn tiếp theo cộng lại, gồm Canada, Úc, Anh, Hà Lan và New Zealand.

MAI DUNG