Làn sóng bỏ, dừng tuyển sinh nhiều ngành học trên thế giới: Xu hướng và nguyên nhân

Theo dữ liệu mới công bố từ Bộ Giáo dục Trung Quốc do Tân Hoa Xã dẫn lại, trong vòng 5 năm từ 2021 đến 2025, các cơ sở giáo dục đại học nước này đã bãi bỏ hoặc tạm dừng tuyển sinh tới 12.200 ngành học cử nhân, đồng thời mở mới 10.200 ngành. Con số này tương đương với việc điều chỉnh hơn 30% chương trình đào tạo trên toàn quốc. Những lĩnh vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi làn sóng cắt giảm này tập trung phần lớn ở ngoại ngữ, nghệ thuật, quản trị, khoa học xã hội và nhân văn.

Dữ liệu công khai từ 134 trường đại học Trung Quốc do tổ chức tư vấn giáo dục MyCOS tổng hợp cho thấy, marketing là ngành bị đề xuất hủy bỏ nhiều nhất trong năm 2025 với 13 trường ghi nhận. Xếp ngay sau đó là quản trị công với 12 trường, quảng cáo và kỹ thuật dịch vụ ô tô cùng có 11 trường đề xuất xóa tên. Bên cạnh đó, công tác xã hội và nghệ thuật truyền thông kỹ thuật số cũng liên tục bị gọi tên. Đến tháng 5, danh sách các ngành dừng tuyển sinh tiếp tục kéo dài với loạt ngành quen thuộc như quản trị nguồn nhân lực, quản trị du lịch, quản lý logistics, quản lý kinh tế quốc dân, quản lý đô thị, tiếng Nhật, tiếng Đức và giáo dục Hán ngữ quốc tế.

Tờ South China Morning Post phân tích, nguyên nhân của làn sóng này bắt nguồn từ việc các ngành học trên ngày càng trở nên lỗi thời hoặc dư thừa tại Trung Quốc, nhất là khi tỷ lệ thất nghiệp ở người trẻ vượt mức 16% và thị trường lao động đang biến đổi sâu sắc dưới tác động của AI. Để ứng phó, các ngành mở mới được xây dựng sát sạt với mục tiêu phát triển kinh tế, phục vụ tham vọng trở thành quốc gia dẫn đầu toàn cầu về công nghệ của Trung Quốc. Riêng trong năm 2024, các trường tại đây đã mở mới 1.839 ngành tập trung vào AI, dữ liệu lớn, bán dẫn, công nghệ thông minh và năng lượng mới; đồng thời khai tử 1.428 ngành và dừng tuyển sinh 2.220 ngành cũ.

Thực tế, xu hướng "quay lưng" với các ngành khoa học xã hội, nhân văn và nghệ thuật không chỉ diễn ra ở Trung Quốc. Tại Australia, hàng loạt trường đại học lớn như Đại học Quốc gia Australia, Đại học Công nghệ Queensland cũng liên tục cắt giảm giảng viên, nhân viên và giải thể các đơn vị nghiên cứu thuộc nhóm ngành này. Nguyên nhân do lượng sinh viên đăng ký học giảm sút vì lo ngại triển vọng việc làm, cộng thêm các chính sách thắt chặt ngân sách của chính phủ khiến học phí bị đẩy lên cao. Tình trạng tương tự cũng lan rộng tại Mỹ ở cả hệ thống trường công lập lẫn tư thục do những áp lực bủa vây từ tài chính và yếu tố chính trị.

Sự sụt giảm vị thế của nhóm ngành nhân văn được minh chứng rõ nét qua báo cáo năm 2025 của Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD). Kết quả khảo sát tại các quốc gia thành viên cho thấy nhóm người tốt nghiệp ngành công nghệ thông tin và truyền thông đạt tỷ lệ việc làm cao nhất, trung bình ở mức 90%. Ngược lại, nhóm ngành nghệ thuật, khoa học xã hội và nhân văn có tỷ lệ việc làm thấp nhất, chỉ đạt trung bình 84% và thường gắn với mức thu nhập thấp hơn. Trong khi đó, nhân sự sở hữu tấm bằng thuộc khối STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học) tại Mỹ có thể đạt mức thu nhập cao hơn trung bình tới 20%.

Mặc dù làn sóng đóng ngành diễn ra dồn dập, các chuyên gia giáo dục cho rằng bản chất của quá trình này là sự tái định vị thay vì loại bỏ hoàn toàn. Không ít nơi tại Trung Quốc đã áp dụng cơ chế cảnh báo, tiến tới giảm chỉ tiêu hoặc đóng hẳn những ngành có tỷ lệ việc làm thấp nhiều năm liền. Dù vậy, đối với các ngành như ngoại ngữ, các trường đang dịch chuyển mạnh mẽ sang mô hình đào tạo liên ngành, kết hợp ngoại ngữ đơn thuần với chuyên môn thực tiễn như tiếng Anh logistics quốc tế hay thương mại điện tử xuyên biên giới nhằm đáp ứng đòi hỏi thực tế từ doanh nghiệp.

Tiến sĩ Trần Thị Cẩm Tú, Viện trưởng Viện Đào tạo và hợp tác quốc tế thuộc Trường Đại học Hoa Sen cho rằng, các ngành học truyền thống buộc phải tích hợp công nghệ và tăng cường tính thực tiễn trong kỷ nguyên AI. Riêng đối với Việt Nam, Tiến sĩ Tú khuyến nghị cần xem xét thận trọng bối cảnh thực tế và nhu cầu thị trường thay vì rập khuôn theo các mô hình quốc tế. Việt Nam hiện đang ở giai đoạn phát triển khác, với cán cân kinh tế dịch chuyển mạnh sang khối dịch vụ, sáng tạo và chuyển đổi số. Đây là lý do thúc đẩy sự tăng trưởng "nóng" của các ngành quản trị, truyền thông, marketing, nghệ thuật ứng dụng và ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Trung trước làn sóng dịch chuyển dòng vốn đầu tư.

Thu Hà