Làn sóng bảo tàng quốc tế 'đặt chân' tại Hàn Quốc

Toàn cảnh Trung tâm Pompidou tại Paris, một trong những bảo tàng nghệ thuật hiện đại và đương đại hàng đầu thế giới. Ảnh: AFP/Yonhap

Cuộc đua mở chi nhánh tại Hàn Quốc

Trong vài năm trở lại đây, các đô thị lớn của Hàn Quốc liên tiếp công bố kế hoạch hợp tác với những bảo tàng danh tiếng phương Tây. Theo The Korea Times, dự án Trung tâm Pompidou Hanwha tại Yeouido (Seoul) dự kiến khai trương trong năm nay.

Với quyền tiếp cận bộ sưu tập nghệ thuật hiện đại và đương đại hàng đầu châu Âu, chi nhánh này mang đến cho công chúng Hàn Quốc cơ hội thưởng lãm trực tiếp những tác phẩm vốn chỉ có thể xem qua sách hoặc các chuyến đi xa.

Việc giới thiệu các kiệt tác của danh họa Pablo Picasso hay Georges Braque ngay tại Seoul không chỉ nâng cao trải nghiệm nghệ thuật mà còn khẳng định vị thế văn hóa của thủ đô trên bản đồ khu vực.

Tương tự, Busan đang thúc đẩy kế hoạch xây dựng chi nhánh Pompidou riêng, với mục tiêu gia tăng sức hút quốc tế của thành phố cảng. Nếu cả hai dự án hoàn tất, Hàn Quốc sẽ trở thành trường hợp đặc biệt khi cùng lúc đón nhiều cơ sở của một định chế bảo tàng tầm cỡ toàn cầu.

Bên cạnh đó, quận Dongjak (Seoul) đã ký biên bản ghi nhớ về xây dựng cơ sở của Bảo tàng Victoria & Albert (Anh). Những động thái này cho thấy sự chủ động và tự tin của các địa phương trong việc tham gia vào mạng lưới văn hóa quốc tế.

Ở góc nhìn tích cực, đây là sự gặp gỡ lợi ích rõ ràng giữa hai phía. Đối với các thành phố Hàn Quốc, văn hóa ngày càng được xem là nguồn lực chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về thu hút nhân tài, du lịch và đầu tư.

Một thương hiệu bảo tàng uy tín có thể trở thành điểm nhấn biểu tượng, kích thích hệ sinh thái sáng tạo và thúc đẩy các ngành công nghiệp liên quan như thiết kế, truyền thông, dịch vụ, qua đó thúc đẩy động lực phát triển kinh tế.

Phối cảnh kỹ thuật số Trung tâm Pompidou Hanwha tại Seoul. Ảnh: Quỹ Văn hóa Hanwha

Trong khi đó, đối với các bảo tàng phương Tây, việc mở chi nhánh quốc tế cũng là cách thích ứng với bối cảnh mới. Nhiều định chế sở hữu bộ sưu tập đồ sộ nhưng hạn chế về không gian trưng bày và nguồn tài chính. Mô hình hợp tác quốc tế cho phép họ đưa tác phẩm ra khỏi kho lưu trữ, mở rộng ảnh hưởng và đa dạng hóa nguồn thu thông qua bản quyền thương hiệu và chuyên môn giám tuyển.

“Hiệu ứng Bilbao” phiên bản châu Á

Câu chuyện của Hàn Quốc khiến nhiều người không khỏi liên tưởng “hiệu ứng Bilbao”. Đây là khái niệm chỉ chiến lược đầu tư mạnh vào văn hóa và các công trình kiến trúc biểu tượng do những “starchitect” (kiến trúc sư danh tiếng toàn cầu) thiết kế, nhằm tạo cú hích kinh tế.

Trào lưu này bắt nguồn từ sự ra đời của Bảo tàng Guggenheim tại Bilbao, thành phố cảng phía Bắc Tây Ban Nha, trong bối cảnh nơi đây suy thoái do công nghiệp nặng sa sút giữa thập niên 1990.

Sau khi bảo tàng mở cửa, Bilbao nhanh chóng thu hút gần một triệu du khách mỗi năm, thúc đẩy du lịch và tái định vị hình ảnh đô thị. Thành công này trở thành hình mẫu cho nhiều thành phố kỳ vọng dùng kiến trúc biểu tượng để tái sinh kinh tế.

Bảo tàng Guggenheim Bilbao (Tây Ban Nha). Ảnh: Art Books

Tuy nhiên, thành công của mô hình không nằm ở tên tuổi đơn thuần, mà ở cách triển khai. Bài học từ “hiệu ứng Bilbao” cho thấy một công trình văn hóa có thể trở thành chất xúc tác cho tái thiết đô thị, nhưng chỉ khi được đặt trong chiến lược phát triển tổng thể. Cơ sở hạ tầng, chính sách du lịch, môi trường kinh doanh và sự đồng thuận cộng đồng đều là những yếu tố song hành.

Trong trường hợp Hàn Quốc, điều đáng chú ý là quốc gia này không còn ở vị thế tiếp nhận thụ động. Thị trường nghệ thuật trong nước sôi động, các hội chợ quốc tế và mạng lưới triển lãm ngày càng mở rộng cho thấy năng lực sáng tạo nội sinh ngày càng mạnh.

Vì vậy, việc hợp tác với bảo tàng lớn có thể trở thành cơ hội để nâng cao trình độ giám tuyển, đào tạo nhân lực và thúc đẩy các chương trình đồng sáng tạo, thay vì chỉ dừng ở việc trưng bày bộ sưu tập ngoại quốc.

Các chi nhánh bảo tàng quốc tế này có thể đóng vai trò cầu nối khi mang tác phẩm đến gần công chúng, mở ra không gian trao đổi học thuật, nghiên cứu và sáng tạo, mở rộng cánh cửa hội nhập. Quan trọng hơn, sự hiện diện này có thể khuyến khích các địa phương đầu tư mạnh mẽ hơn vào hạ tầng văn hóa và phát triển bản sắc riêng.

THƯ LÊ