Lần đầu vượt 1 tỷ USD, rau quả Việt đổi cách chinh phục thị trường EU

Đáng chú ý, tại thị trường EU, hàng chế biến đã chiếm gần 2/3 kim ngạch, cho thấy chế biến sâu đang trở thành chìa khóa giúp doanh nghiệp vượt rào cản logistics, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe và gia tăng giá trị xuất khẩu.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu rau quả tháng 7/2026 đạt 1,12 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay và cũng là tháng đầu tiên ngành rau quả vượt ngưỡng 1 tỷ USD. Tính chung 7 tháng đầu năm, nhóm hàng này tiếp tục đóng góp tích cực vào mức tăng 28,1% của tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước.

Không chỉ tăng về quy mô, chất lượng tăng trưởng cũng đang cải thiện rõ nét, đặc biệt tại thị trường EU. Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sang EU đạt khoảng 214,4 triệu USD, tăng 31,8% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 6, kim ngạch tăng 37,9%.

Điểm đáng chú ý nhất nằm ở cơ cấu sản phẩm. Nếu hàng chế biến chỉ chiếm khoảng 30,85% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của cả nước thì tại EU, tỷ trọng này đã lên tới gần 2/3. Điều đó cho thấy doanh nghiệp muốn mở rộng thị phần tại các thị trường cao cấp không còn có thể dựa chủ yếu vào xuất khẩu tươi mà cần đầu tư mạnh hơn vào chế biến sâu.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, chế biến sâu đang giải quyết đồng thời nhiều điểm nghẽn của ngành.

Hiện tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch của Việt Nam vẫn ở mức 30-40%, cao gấp khoảng 2-3 lần so với mức 10-15% của Thái Lan.

Đối với các thị trường xa như EU, vận chuyển hàng tươi bằng đường hàng không có chi phí rất cao, trong khi đường biển đòi hỏi công nghệ bảo quản nghiêm ngặt. Các sản phẩm đông lạnh, sấy khô, puree, nước ép hay nghiền giúp kéo dài thời gian bảo quản, giảm thất thoát và tận dụng được cả nguồn nguyên liệu không đạt tiêu chuẩn về hình thức nhưng vẫn bảo đảm chất lượng.

Xu hướng này đã phản ánh rõ trong số liệu xuất khẩu. Chanh leo chế biến đạt 123,19 triệu USD, tăng 37,5%; khoai tây chế biến tăng 100,7%; thanh long chế biến tăng 50,1%.

Riêng tại Đức, một trong những thị trường lớn nhất của EU, nhập khẩu rau quả chế biến từ Việt Nam tăng 126%, đạt 28,24 triệu euro chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026.

Theo ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, để duy trì đà tăng trưởng trong những tháng cuối năm, ngành vẫn cần giải quyết nhiều vấn đề về tiêu chuẩn kỹ thuật, mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và năng lực đầu tư cho chế biến sâu.

Hiệp hội kiến nghị tiếp tục đơn giản hóa thủ tục cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói; đẩy nhanh đàm phán với Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) nhằm mở rộng danh mục sản phẩm được phép xuất khẩu và rút ngắn thời gian thông quan. Đồng thời, cần xử lý tình trạng tích tụ kim loại nặng tại một số vùng nguyên liệu để đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững ngày càng khắt khe.

Ở góc độ chính sách, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục hành chính và đất đai cho doanh nghiệp, người dân. Đáng chú ý, Nghị quyết 36/2026/NQ-CP với cơ chế "tự khai, hậu kiểm" trong cấp mã số vùng trồng được kỳ vọng sẽ rút ngắn đáng kể thời gian xử lý hồ sơ, giúp doanh nghiệp đưa hàng ra thị trường nhanh hơn.

Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng ưu tiên chất lượng, truy xuất nguồn gốc và khả năng cung ứng ổn định, chế biến sâu cùng với cải cách thủ tục hành chính đang trở thành hai yếu tố quyết định để doanh nghiệp mở rộng thị phần và duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu, thay vì chỉ dựa vào lợi thế sản lượng như trước đây.

Ngọc Bích