Làm thế nào để phát huy vai trò của bào chữa viên nhân dân?

Chế định bào chữa viên nhân dân (BCVND) thực tế hoạt động còn mờ nhạt, chưa nhận được sự quan tâm để phát huy vai trò theo luật định.

Do vậy, Ban Chỉ đạo Cải cách tư pháp Trung ương đã đề nghị các cơ quan liên quan nghiên cứu các giải pháp cụ thể và lộ trình thực hiện để trong thời gian tới chế định này phát huy được vai trò trên thực tế.

Cần chuyên nghiệp hóa bào chữa viên nhân dân

Trao đổi với Pháp Luật TP.HCM, bà Phạm Thanh Tuyền, Phó Chánh Văn phòng Hội Luật gia TP.HCM, cho biết BCVND là người được Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hoặc các tổ chức thành viên của Mặt trận (như Công đoàn, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ...) cử ra để bào chữa cho thành viên của tổ chức mình khi họ là bị can, bị cáo trong các vụ án hình sự. Tuy nhiên, nhiều năm qua, chế định này chưa phát huy vai trò như kỳ vọng.

Khoản 2 Điều 4 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Đảng Cộng sản Việt Nam gắn bó mật thiết với Nhân dân, phục vụ Nhân dân, chịu sự giám sát của Nhân dân, chịu trách nhiệm trước Nhân dân về những quyết định của mình”.

Bà Phạm Thanh Tuyền, Phó Chánh Văn phòng Hội Luật gia TP.HCM.

Xuất phát từ ý nghĩa này, cũng như với những quy định hiện hành của các luật hình thức (nhóm luật về tố tụng), bà Tuyền cho rằng chế định BCVND cần được duy trì, ổn định. Tùy theo tình hình và yêu cầu thực tiễn để phát triển phù hợp.

Để BCVND phát huy vai trò của mình thì cần có sự phối hợp của các cơ quan tố tụng. Cụ thể là tạo điều kiện cho BCVND tham gia bào chữa ở TAND các cấp đối với những vụ án ít nghiêm trọng hoặc chỉ ở TAND Khu vực.

Đây là yêu cầu tất yếu cả từ phương diện pháp lý đến thực tiễn, nhằm mục đích tăng cường bảo đảm quyền con người nói chung, quyền bào chữa trong tố tụng hình sự nói riêng.

Hội Luật gia Việt Nam là cơ quan được giao để xây dựng đề án tổng kết, đánh giá chế định BCVND để có giải pháp trong thời gian tới.

Khi vai trò của BCVND được phát huy sẽ tạo sự gắn kết trong hoạt động và phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên của Mặt trận với nhân dân và với các cơ quan Tư pháp trong bảo vệ quyền con người, quyền công dân thông qua chế định BCVND.

Bà Tuyền cho rằng trước mắt cần có một văn bản như Nghị quyết của Quốc hội; Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao... để phát huy vai trò của BCVND trong giai đoạn mới.

Song song đó, cần có những lớp tập huấn nghiệp vụ, kỹ năng bào chữa cho đội ngũ BCVND. Một điều không kém phần quan trọng nữa là cần mạnh dạn trao quyền cho Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các tỉnh, thành tiến hành cấp thẻ BCVND cho những người làm công tác này. Trong thời đại công nghệ số, việc cấp thẻ sẽ rất quan trọng trong quản lý, theo dõi, tạo điều kiện cho đội ngũ BCVND hoạt động.

3 giải pháp để nâng cao vai trò của Bào chữa viên nhân dân

Luật gia Phan Văn Bé, Hội Luật gia TP.HCM nhìn nhận BCVND là chế định vừa mang yếu tố pháp lý lại vừa mang ý nghĩa chính trị - xã hội, gắn liền với nhiều giai đoạn lịch sử ở nước ta. Tuy hình thành từ rất sớm nhưng đến nay vai trò còn mờ nhạt, có một phần nguyên nhân do chưa quan tâm phát triển, chuyên nghiệp hóa đội ngũ BCVND đúng cách.

Luật gia Phan Văn Bé (trái), Hội Luật gia TP.HCM

Vì vậy, trong thời gian tới, cần có các giải pháp căn cơ để chuyên nghiệp hóa đội ngũ bào chữa viên nhân dân. Ông Bé đề xuất một số giải pháp:

Thứ nhất, tạo hành lang pháp lý đầy đủ thay vì chỉ quy định mang tính hình thức như hiện nay. Quy định quyền, nghĩa vụ; tiêu chuẩn điều kiện hành nghề, giám sát hoạt động; Cơ chế, chính sách khi tham gia tố tụng...

Thứ hai, cần tiếp tục nâng cao nhận thức của người dân về chế định BCVND để khẳng định ý nghĩa và vai trò của chế định này trong tố tụng hình sự. Cạnh đó là tổ chức nhiều buổi tập huấn kỹ năng, đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ BCVND.

Thứ ba, liên ngành tố tụng và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cần phối hợp để tạo cơ chế cho BCVND tham gia tố tụng.

ĐẶNG LÊ