Làm rõ thông tin về tần suất kiểm tra một số nông sản Việt Nam tại thị trường EU

Sơ chế trái thanh long để đóng gói xuất khẩu. Ảnh tư liệu: Hồng Nhung/TTXVN

Cũng theo Phụ lục II của Quy định (EU) 2019/1793, một số mặt hàng khác vẫn đang chịu kiểm soát tăng cường gồm: ớt (50%), đậu bắp (50%), sầu riêng (20%). Riêng chanh leo hiện chưa thuộc diện áp dụng biện pháp kiểm soát tăng cường của EU.

Liên quan đến Báo cáo “Kết quả giám sát và kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật” của Pháp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, hiện bộ chưa nhận được báo cáo chính thức qua Văn phòng Thông báo và Điểm hỏi đáp quốc gia về vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động thực vật Việt Nam (Văn phòng SPS Việt Nam) hoặc được Thương vụ Việt Nam tại Pháp chuyển về. Tuy nhiên, theo thông tin từ Trang thông tin điện tử của Bộ Công Thương, báo cáo này dựa trên kết quả kiểm tra năm 2024.

Trên thực tế, ngay sau khi nhận được các thông báo không tuân thủ từ phía EU liên quan đến vi phạm về dư lượng tối đa cho phép (MRLs), Bộ Nông nghiệp và Môi trường đều chỉ đạo cơ quan chuyên ngành tổ chức thực hiện truy xuất nguồn gốc, điều tra nguyên nhân và hoàn tất các báo cáo khắc phục gửi cho cơ quan có thẩm quyền của EU.

Bên cạnh đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng thường xuyên có các văn bản, hội nghị để chỉ đạo, đôn đốc các địa phương, hiệp hội, ngành hàng và doanh nghiệp tăng cường thực hiện công tác kiểm soát an toàn thực phẩm, đặc biệt đối với hàng xuất khẩu. Đồng thời chỉ đạo ban hành nhiều quy trình phòng trừ dịch hại tổng hợp, triển khai các chương trình nuôi thả các tác nhân phòng trừ sinh học để giảm thiểu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong sản xuất.

Nhờ đó, số lượng các thông báo không tuân thủ quy định về an toàn thực phẩm của EU đã giảm rõ rệt trong thời gian qua. Nếu năm 2024, số lượng thông báo không tuân thủ của Việt Nam là 64 cảnh báo thì sang 2025 chỉ còn 17 cảnh báo.

Để khắc phục tình trạng vi phạm về an toàn thực phẩm cũng như để góp phần đàm phán giảm tỷ lệ, tần suất kiểm tra đối với nông sản xuất khẩu sang EU, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo Cục Trồng trọt và bảo vệ thực vật chủ động trao đổi với Tổng vụ Y tế và An toàn thực phẩm (DG-SANTE) tổ chức đợt thanh tra từ ngày 3 - 20/6/2025 đối với mặt hàng ớt, thanh long và sầu riêng của Việt Nam.

Kết quả của đợt thanh tra đã được phía EU đánh giá cao đặc biệt là hệ thống cấp phép, kiểm soát lưu thông thuốc bảo vệ thực vật và tính chủ động của khu vực tư nhân. Đoàn thanh tra của DG-SANTE cũng đã thống nhất với Kế hoạch hành động khắc phục các điểm chưa phù hợp của Việt Nam. Việt Nam sẽ gửi Báo cáo kết quả thực hiện Kế hoạch hành động đó vào tháng 5/2026. Nội dung của báo cáo này sẽ là căn cứ quan trọng để DG-SANTE quyết định tiếp tục áp dụng, tăng cường hoặc giảm bớt tỷ lệ, tần suất kiểm tra với các mặt hàng nông sản chủ lực nói trên của Việt Nam.

Trong những năm gần đây, Liên minh châu Âu (EU) liên tục siết chặt và hạ thấp mức dư lượng tối đa cho phép (MRLs) đối với nhiều hoạt chất, đồng thời mở rộng phạm vi kiểm soát đối với nông sản nhập khẩu. Bên cạnh mục tiêu bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và môi trường, các quy định về MRLs ngày càng trở thành hàng rào kỹ thuật với yêu cầu khắt khe, tần suất cập nhật nhanh, nhiều quy định mới được ban hành trong thời gian ngắn, thiếu lộ trình chuyển tiếp phù hợp, gây khó khăn cho các nước xuất khẩu, trong đó có Việt Nam.

Ngày 29/1/2026, EU đã thông báo tới Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) về việc thay đổi cách tiếp cận trong thiết lập MRLs, chuyển từ phương pháp dựa trên “rủi ro” (risk-based) sang “mối nguy” (hazard-based). Theo đó, đối với các hoạt chất có nguy cơ cao (như gây ung thư, rối loạn nội tiết), EU áp dụng mức MRLs mặc định rất thấp là 0,01 mg/kg (mức gần bằng 0 về mặt kỹ thuật).

Diễn biến này cho thấy EU không chỉ tăng cường kiểm tra tại cửa khẩu mà còn siết chặt ngay từ “ngưỡng chấp nhận” đối với dư lượng, đặc biệt với các hoạt chất không còn được phép sử dụng tại EU. Cách tiếp cận mới dự kiến sẽ tác động trực tiếp đến toàn bộ chuỗi sản xuất, từ canh tác, thu hoạch đến chế biến và xuất khẩu.

Trước tình hình đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chủ động chỉ đạo các cơ quan chuyên ngành nghiên cứu, đánh giá tác động để có ý kiến phản hồi với phía EU; đồng thời yêu cầu các địa phương, đơn vị liên quan khẩn trương rà soát, tổng hợp khó khăn, vướng mắc để phục vụ trao đổi chính thức trong thời gian tới.

EU tiếp tục là thị trường tiềm năng nhưng đặt ra yêu cầu rất cao về kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm. Để duy trì và mở rộng thị trường này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai đồng bộ các giải pháp.

Trước mắt, bộ sẽ khẩn trương hoàn thiện báo cáo kỹ thuật nhằm đàm phán với EU giảm tần suất kiểm tra tại cửa khẩu đối với một số mặt hàng; chủ động theo dõi, trao đổi về các quy định mới, đặc biệt liên quan đến MRLs; đồng thời tăng cường tập huấn, phổ biến kịp thời cho doanh nghiệp và địa phương.

Về trung và dài hạn, tập trung nâng cao năng lực tuân thủ cho doanh nghiệp và người sản xuất; tăng trách nhiệm của địa phương trong bảo đảm an toàn thực phẩm; định hướng sản xuất bền vững, giảm phụ thuộc hóa chất và đẩy mạnh kiểm tra, xử lý vi phạm.

Bộ cũng đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị tăng cường tuân thủ quy định an toàn thực phẩm đối với nông sản xuất khẩu, đồng thời chỉ đạo các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cập nhật kịp thời thông tin về thay đổi chính sách, quy định của các thị trường nhập khẩu.

Bích Hồng (TTXVN)