Lâm Đồng linh hoạt điều tiết, sử dụng hiệu quả nguồn nước

Hồ chứa nước ở xã Đắk Song là nguồn dự trữ nước cho hàng trăm ha hoa màu cây công nghiệp trên địa bàn

Thực trạng hồ chứa

Bước vào mùa khô năm 2026, tình hình thời tiết diễn biến phức tạp, nắng nóng liên tục gia tăng. Do đó, việc điều tiết, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn nước từ các hồ chứa thủy lợi là giải pháp cấp thiết giúp tỉnh Lâm Đồng giảm thiểu tác động của khô hạn. Không chỉ bảo đảm nhu cầu nước cho sản xuất và sinh hoạt, điều tiết nguồn nước hiệu quả còn góp phần nâng cao khả năng thích ứng trước biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến năm 2026, trên địa bàn tỉnh có 966 công trình thủy lợi, trong đó có 526 hồ chứa các loại đang khai thác sử dụng tại địa bàn 3 khu vực, với tổng dung tích hữu ích thiết kế khoảng 860 triệu m3. Bao gồm: 97 hồ chứa nước lớn, 204 hồ chứa nước vừa và 225 hồ chứa nước nhỏ. Các hồ chứa cơ bản đáp ứng nhiệm vụ cấp nước cho sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt, công nghiệp, dịch vụ và góp phần điều tiết lũ cho vùng hạ du. Đây là nguồn dự trữ đặc biệt quan trọng trong bối cảnh mùa mưa chưa đến, trong khi nhu cầu sử dụng nước tăng cao vào cao điểm mùa khô.

Tuy nhiên, sau mùa mưa lũ năm 2025 với 38 đợt thiên tai, nhiều công trình đã bị ảnh hưởng đáng kể. Kết quả kiểm tra cho thấy có 385/526 hồ chứa bảo đảm an toàn, song vẫn còn 141 hồ xuất hiện hư hỏng như: thấm thân đập, sạt lở mái, hư hỏng tràn xả lũ và thiết bị vận hành. Đáng chú ý, hiện vẫn còn 112 hồ chứa bị xuống cấp nhưng chưa được bố trí kinh phí sửa chữa, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tích trữ và điều tiết nước trong mùa khô.

Trước nguy cơ thiếu nước, tỉnh Lâm Đồng đã triển khai nhiều giải pháp điều tiết nguồn nước theo hướng linh hoạt, phù hợp với từng khu vực và từng công trình. Việc vận hành các hồ chứa được thực hiện theo nguyên tắc ưu tiên nước sinh hoạt, nước uống cho gia súc và tưới cho các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao.

Dự kiến đến hết năm 2026, diện tích canh tác được tưới của Lâm Đồng đạt trên 73,45% diện tích cần tưới. Trong đó diện tích được tưới từ công trình thủy lợi tập trung đạt khoảng 150.128 ha, diện tích tưới tiên tiến, tiết kiệm nước đạt khoảng 97.202 ha. Hệ thống công trình cơ bản đáp ứng nhu cầu sản xuất, song vẫn chịu tác động lớn từ điều kiện thời tiết và khả năng tích nước thực tế của từng hồ chứa.

Công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh được đầu tư, giúp phòng, chống hạn cho cây trồng trong mùa khô

Bảo đảm an ninh nguồn nước lâu dài

Từ thực tế trên, tỉnh Lâm Đồng yêu cầu các địa phương thường xuyên theo dõi diễn biến thời tiết, cập nhật trữ lượng nước tại các hồ, đập, sông, suối để xây dựng phương án cấp nước phù hợp. Đồng thời, khoanh vùng cụ thể các diện tích có nguy cơ thiếu nước để chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất.

Trong sản xuất nông nghiệp, việc điều chỉnh lịch thời vụ và chuyển đổi cơ cấu cây trồng đang được đẩy mạnh nhằm phù hợp với khả năng cung cấp nước thực tế. Những khu vực có nguy cơ thiếu nước được khuyến cáo không mở rộng sản xuất, thay vào đó lựa chọn cây trồng ít tiêu tốn nước. Cùng với đó, các mô hình tưới tiên tiến, tiết kiệm nước như: tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa tiếp tục được nhân rộng. Đây là giải pháp hiệu quả giúp giảm áp lực lên nguồn nước trong điều kiện lượng nước tích trữ chưa đạt thiết kế.

Bên cạnh giải pháp trước mắt, việc nâng cấp, sửa chữa hệ thống hồ chứa đang được xác định là nhiệm vụ cấp thiết. Sở Nông nghiệp và Môi trường đã đề xuất bố trí hơn 114,5 tỷ đồng để sửa chữa 15 hồ chứa bị hư hỏng, đồng thời kiến nghị đầu tư khoảng 709 tỷ đồng để nâng cấp 112 hồ còn lại. Song song đó, tỉnh cũng kiến nghị Trung ương hỗ trợ nguồn lực nhằm từng bước hoàn thiện hệ thống công trình thủy lợi, bảo đảm an toàn và nâng cao hiệu quả khai thác.

Ngoài đầu tư hạ tầng, việc ứng dụng công nghệ trong theo dõi, dự báo nguồn nước và nâng cao năng lực quản lý vận hành cũng được chú trọng. Đây là yếu tố quan trọng giúp nâng cao tính chủ động trong điều tiết nước, đặc biệt trong điều kiện thời tiết ngày càng cực đoan.

Nâng cao ý thức cộng đồng, sử dụng nước bền vững

Một trong những yếu tố quyết định hiệu quả của công tác phòng, chống hạn là ý thức sử dụng nước của người dân. Ngành nông nghiệp khuyến cáo người dân chủ động trữ nước, sử dụng tiết kiệm ngay từ đầu vụ và sản xuất trong phạm vi bảo đảm nguồn nước. Việc phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp khai thác công trình thủy lợi và người dân sẽ tạo nên hiệu quả tổng thể trong quản lý tài nguyên nước.

Có thể thấy, trong bối cảnh nguồn nước ngày càng chịu nhiều áp lực, việc linh hoạt điều tiết và sử dụng hiệu quả nguồn nước không chỉ là giải pháp tình thế mà còn là chiến lược lâu dài. Với sự chủ động của chính quyền và sự đồng thuận của người dân, Lâm Đồng đang từng bước giảm thiểu tác động của khô hạn, hướng tới phát triển nông nghiệp bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Văn Tâm .